Jalil Yousef Ahmed Qasim, connu sous les noms de Hoshyar, Jalil Hoshyar, Dadwar Jalil Hoshyar, Zring et Jalil Qazi, fut condamné par un tribunal militaire en 1944 pour avoir soutenu la Seconde Révolution de Barzan par les autorités du Royaume hachémite d'Irak et emprisonné pour collaboration avec cette révolution. En 1946, il rejoignit les rangs du Parti démocratique du Kurdistan et y mena des activités sous le pseudonyme de Zring. En 1951, il fut élu par les représentants du Congrès comme membre du Comité central provisoire du Parti démocratique du Kurdistan (Second Congrès).
Biographie
Jalil Yusuf Ahmed Qasim, connu sous les noms de Hoshyar, Jalil Hoshyar, Dadwar Jalil Hoshyar, Zring et Jalil Qazi, est né à Erbil en 1921, au sein de la célèbre famille des Qazi d'Erbil. Il y effectua ses études primaires, secondaires et préparatoires. En 1946, il obtint une licence en droit à l'Université de Bagdad. En 1959, il épousa la fille de Karim Zansti (1900-1996), l'un des fondateurs de la Société scientifique et figure emblématique du patriotisme et de l'intelligence de Souleimaniye. Entre 1961 et 1962, il fut juge au tribunal d'instruction d'Erbil, puis, de 1963 à 1980, juge au tribunal de première instance et à la cour d'appel de Bagdad. Le 11 octobre 1980, il fut nommé juge au tribunal administratif de Karkh à Bagdad. Retraité en 1990, il reprit du service peu après et prit une seconde retraite en 1994. Il décéda le 5 octobre 1996 à Bagdad et fut inhumé au cimetière de Cheikh Maruf. Il parlait kurde, arabe, turkmène et anglais.
Mémoires de lutte
En 1938, il fut parmi les fondateurs du groupe Daraker, et en 1939, il s'engagea dans les rangs du parti kurde Hiwa (Espoir) et se fit connaître sous le pseudonyme de Hoshyar. Au milieu de l'année 1941, en soutien au mouvement de Rashid Ali al-Gaylani (1893-1965), il participa aux manifestations d'Erbil et fut emprisonné par les autorités irakiennes à la demande des autorités britanniques en Irak. Au milieu de l'année 1942, il traduisit des discours pour le magazine kurde du journal Galawezh à Bagdad. En 1944, en raison de son soutien à la seconde révolution de Barzan (1943-1945), il quitta le parti kurde Hiwa. Toujours en 1944, pour son soutien à cette révolution, il fut jugé par les autorités du Royaume hachémite d'Irak et arrêté pour collaboration avec ce mouvement. En 1946, avec un groupe de jeunes, il tenta d'unifier les rangs du Parti de l'espoir kurde, mais sans succès. La même année, il rejoignit le Parti démocratique kurde et mena des activités sous le pseudonyme de Zring.
En 1946, il fut l'un des organisateurs de la fête de Nawrouz à Bagdad. En 1948, il participa à une manifestation contre le traité de Portsmouth entre le Royaume-Uni et le Royaume d'Irak, toujours à Bagdad. De 1949 à 1951, il fut emprisonné et torturé par les autorités irakiennes en raison de son patriotisme kurde et de ses activités politiques. Libéré en 1951, il fut élu par les représentants du Congrès au sein du Comité central intérimaire du Parti démocratique du Kurdistan (deuxième Congrès). La même année, il devint membre du Comité du Mouvement pacifique d'Erbil. En 1953, soixante-quinze personnalités de la ville de Koya ont présenté une pétition aux plus hauts responsables du Royaume d'Irak pour la libération des personnes susmentionnées et l'ont envoyée à quatre journaux ; et en 1953, lors du soulèvement des paysans de la plaine d'Erbil (Dashti Hawler) contre les seigneurs féodaux, il s'est porté volontaire pour défendre les prisonniers.
En 1953, il fut élu par les représentants du Congrès comme membre du Comité central du Parti démocratique du Kurdistan d'Irak (Troisième Congrès). Le 20 janvier 1953, à l'occasion de l'assassinat de l'avocat Ibrahim Ahmed Fatah (1914-2000) devant son domicile à Souleimaniye, il porta plainte avec sept autres avocats auprès des autorités de Souleimaniye. La même année, il fut brièvement emprisonné par les autorités du Royaume d'Irak pour patriotisme kurde. Le 20 mars 1954, il participa, avec un violon, à la célébration de la fête de Nawrouz à Erbil, organisée par le Parti démocratique du Kurdistan d'Irak. Toujours en 1954, il protesta contre les fraudes du gouvernement irakien lors des élections municipales de Souleimaniye. Il fut arrêté et contraint de se rendre à Erbil, et les habitants de Koya exprimèrent leur mécontentement et exigèrent son retour, et en 1958, il était l'un des partenaires financiers du club sportif Brusk à Erbil.
Il fut magistrat d'Erbil en 1958. Début 1959, il fut exclu du parti par l'aile de l'avocat Hamza Abdullah Omar (1915-1998) pour avoir désapprouvé la dissolution des organisations du Parti démocratique uni du Kurdistan. Il fut alors mis à l'écart de toute activité politique au sein du Parti communiste irakien. Le 23 février 1959, il écrivit au président Mustafa Barzani pour dénoncer sa mise à l'écart par Salih Haidari (1922-2001) et Hamid Osman AbuBakr (1927-1993). Les 16 et 17 juillet 1959, il représenta le parti au deuxième congrès du Mouvement pour la paix irakien à Bagdad. En juin 1959, il fut élu membre du comité de district (Nawcha) du Mouvement pour la paix d'Erbil. Le 30 décembre 1959, à l'occasion de la sortie d'hôpital du brigadier-chef Abd al-Karim Qasim, qui avait échappé à une tentative d'assassinat perpétrée par des militants du parti Baas (1914-1963), il adressa un télégramme de félicitations au ministère irakien de la Défense en 1960, en sa qualité de représentant du mouvement pour la paix d'Erbil. La même année, il fut élu premier responsable du Comité pour la paix d'Erbil.
Sources :
-
ئـ. د. ئـ، فایلی ژماره 25FB-، دهقی چاوپێكهوتن لهگهڵ ڕێزان جهلیل یوسف لهلایهن دڵنیا ڕهوهند، پیرمام، ٣٠ی ئایاری٢٠١٧ز، ل ل ١ ـ ٧.
-
ئامادهكردن و پێداچوونهوه : دارا ئهحمهد بێكهس، بیرهوهرییهكانی ئهحمهد بێكهس كوردایهتی ١٩٣٠ ـ ٢٠٠٦، (سلێمانی ـ دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی بهدرخان ـ چاپخانهی بینایی ـ ٢٠١٦ز)، ل ٤١.
-
ئامادهكردنی : سهڵاح ڕهشید، مام جهلال دیداری تهمهن له لاوێتیهوه بۆ كۆشكی كۆماری، بهرگی یهكهم، (سلێمانی ـ چاپخانهی كارۆ ـ ٢٠١٧ز)، ل ل ٧٣ ـ ٧٤.
-
ئامادهكردنی : مهلا بهختیار، عهریف سلێمان، له دهنكهوه بۆ گوڵهگهنمهكان، بهرگی یهكهم، چاپی دووهم، (ههولێر ـ چاپخانهی هاوسهر ـ ٢٠٠٧ز)، ل ٤٧.
-
اعداد ممتاز الحیدري، مختارات من مذكرات صالح الحیدري، الطبعة الثانیة، (السلیمانیة ـ مطبعة رنج ـ ٢٠٠٤م)، ص ٢٧.
-
بهكر شاكر كاروانی، عهلی فهتاح دزهیی شاعیر و نووسهر و تێكۆشهر، (ههولێر ـ وهزارهتی ڕۆشنبیری ـ ٢٠٠٤ز)، ل ل ٢٥، ٥١ ـ ٥٢، ٥٤، 57.
-
بۆ زانین، گۆڤاری ههتاو، ژماره ١٤٥، ساڵی ٥، ههولێر، چاپخانهی كوردستان، دووشهمه، ١٥ی كانونی یهكهمی ١٩٥٨ز، ل ٢٥.
-
بیان رقم ٢١٤٣٥، جریدة الوقائع العراقیة، وزارة العدل، العدد ٢٨٠٢، السنة الثالثة وعشرون، بغداد، ١٠ تشرین الثاني ١٩٨٠م، ص ٦.
-
پیتاكی یانهی بروسكی ههولێر، گۆڤاری ههتاو، ژماره ١٢١، ساڵی ٤، ههولێر، چاپخانهی كوردستان، ههینی، ٣١ی كانونی دووهمی ١٩٥٨ز، Ne 6.
-
جهمال بابان، سلێمانی شاره گهشاوهكهم، بهرگی سێیهم، چاپی دووهم، (ههولێر ـ دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس ـ چاپخانهی ئاراس ـ ٢٠١٢ز)، ل ل ٣٣٢، ٥٠٦.
-
حبیب محمد كریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خهبات ـ ١٩٩٨م)، ص ص ٤٧، ٥٠.
-
خهڵهف غهفور، دهفری زێڕین، بهرگی یهكهم، (كهركوك ـ كۆمهڵهی ڕوناكبیری و كۆمهڵایهتی كهركوك ـ چاپخانهی كارۆ ـ 2011ز)، ل 229.
-
دهقی وتهی مام جهلال له كۆڕی وتار خوێندنهوهی یهكهم ساڵڕۆژی كۆچی دوایی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەدی نهمردا، ڕۆژنامهی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یهكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره ٢٤٢٣، ساڵی دهههم، سلێمانی، سێشهمه، ١٠ی نیسانی ٢٠٠١ز، ل٣.
-
سدیق ساڵح، ڕهفیق ساڵح و عهبدوڵڵا زهنگهنه، ژیاننامه و پێڕستی گۆڤاری گهلاوێژ، بهرگی یازدهیهم، (سلێمانی ـ بنكهی ژین ـ چاپخانهی ڕۆژههڵات ـ ٢٠١٦ز)، ل ل ١٢٤ ـ ١٢٥.
-
شهعبان عهلی شهعبان، ههندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیهم، (ههولێر ـ چاپخانهی ڕۆژههڵات ـ ٢٠١٣ز)، ل ل ١٠٥، ١٠٨.
-
شوان محهمهدئهمین تهها خۆشناو، ههولێر له نێوان ساڵانی (١٩٥٨ ـ ١٩٦٣) لێكۆڵینهویهكه له بارودۆخی سیاسی، (ههولێر ـ چاپخانهی ڕۆژههڵات ـ ٢٠١٢ز)، ل ل ٨٣، ١٧٠، ١٨٦، ١٩٧.
-
شوان محهمهدئهمین تهها خۆشناو، ههولێر له نێوان ساڵانی ١٩٦٣ ـ ١٩٧٠ لێكۆڵینهوهیهكی مێژووییه له بارودۆخی سیاسی، (ههولێر ـ چاپخانهی زانكۆی سهڵاحهددین ـ ٢٠١٦ز)، ل ٥١.
-
طارق جامباز، حزبی هیوا له لیوای ههولێر، (ههولێر ـ گۆڤاری یاساپارێزی ـ چاپخانهی وهزارهتی كشتوكاڵ ـ ٢٠٠٥ز)، ل ل ٢٢، ٣٨، ٧٦، ١١٨، 122.
-
علی عبدالله، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق تا بهستنی کۆنگرەی سێیهمی، (بێ شوێن ـ ئهیلولی ١٩٦٨ز)، ل ل ٨٦ ـ ٨٧.
-
فهرهاد عهونی، ٣٦ نامه و چهند كهسایهتییهكهی دیوانی من، (ههولێر ـ چاپخانهی زانكۆی سهڵاحهددین ـ ٢٠١٩ز)، ل ٥٥.
-
هوگۆ، تاوانی مارشاڵ نای، وهرگێرانی جلیل هوشیار، گۆڤاری گهلاوێژ، ژماره ٧و٨، سال ٣، بهغدا، چاپخانهی معارف، تموز و آب ١٩٤٢ز، ل ل ١٩ ـ ٢٨.
-
كریم شارهزا، المعلم المربي والشاعر والمترجم كریم زانستي ١٩٠٠ ـ ١٩٩٦، مجلة صوت الآخر، العدد ٢٦٢، السنة السادسة، أربیل، الأربعاء، ٧ تشرین الأول ٢٠٠٩م، ص ٢٢.
-
كمال رؤوف محمد، باقة دراسات كردیة، (أربیل ـ دار ئاراس للطباعة والنشر ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ٢٠٠٥م)، ص ص ١٦٢ ـ ١٦٣.
-
كهمال مهزههر، ئهحمهد موختار بابان و وێنهیهكی سهیر، گۆڤاری ڕهنگین، ژماره ١٢٠، بهغدا، چاپخانهی (دار الحریة للطباعة)، كانونی دووهم ١٩٩٩ز، ل ٧.
-
گۆران سۆران فهیزی، باری ئهدهبی له شاری ههولێر له نێوان ساڵانی ١٩٣٥ ـ ١٩٥٨، (ههولێر ـ دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس ـ چاپخانهی وهزارهتی پهروهرده ـ ٢٠٠٦ز)، ل ل ٢١، ٢٨.
-
له ئهرشیفی پارێزهر كهمال محیهدین غهفووری تایبهت به گۆڤاری كهكۆن، گۆڤاری كهكۆن، ژماره ٥٦، سلێمانی، چاپخانهی بینایی، كانونی یهكهمی ٢٠١٨ز، ل ١١.
-
مام جهلال، برایم ئهحمهد سهركردهیهكی بلیمهت و ژیری سهردهمێكی نوێی كوردایهتی، گۆڤاری خاك، ژماره ٥٨، ساڵی پێنجهم، سلێمانی، چاپخانهی ئۆفسێتی دلێر، ١٠ی نیسانی ٢٠٠٢ز، ل ٧.
-
مههدی محهمهد قادر، پێشهاته سیاسییهكانی كوردستانی عێراق ١٩٤٥ ـ ١٩٥٨، (سلێمانی ـ سهنتهری لێكۆڵینهوهی ستراتیجیی كوردستان ـ ٢٠٠٥ز)، ل ل ٥٠ ـ ٥١، ١٢٩، ١٣٢.
-
مههدی محهمهد قادر، ڕۆڵی كورد له بزووتنهوهی ئاشتیخوازان له عێراقدا ١٩٥١ ـ ١٩٦٣، (ههولێر ـ خانهی موكریانی بۆ چاپ و بڵاوكردنهوه ـ چاپخانهی موكریانی ـ ٢٠١٥ز)، ل ل ٣٢، ٥٤.
-
مههدی محهمهد قادر، ههولێر له ساڵانی ١٩٢٦ ـ ١٩٣٩، (ههولێر ـ ئهكادیمیای كوردی ـ چاپخانهی حاجی هاشم ـ ٢٠١٣ز)، ل ل ٢٨٣، ٢٨٧.
-
موكهرهم تاڵهبانی، چهند لاپهڕهیهك له تێكوشانی پارتی هیوا، بهشی دووهم، گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ، ژماره ١٣٦، ١٩٩٥ز، ل ل ٢٥، 30.
-
نوري شاویس، من مذكراتي، (بدون مكان ـ منشورات حزب الشعب الدیمقراطي الكردستاني ـ ١٩٨٥م)، ص ٢٣.
-
ههڤپهیڤین : ئازاد عهبدولواحید، دروێنهی ڕۆژهكانی زیوهر خهتاب، (ههولێر ـ چاپخانهی ڕۆژههڵات ـ ٢٠١٩ز)، ل ل ٤٧، ٩٥.
