جەلیل یوسف ئەحمەد قاسم ناسراو بە هۆشیار، جەلیل هۆشیار، دادوار جەلیل هۆشیار، زرینگ و جەلیل قازی، لە ساڵی 1944 بە تۆمەتی پشتیوانی لە شۆڕشی دووەمی بارزان لەلایەن دەسەڵاتدارانی شانشینی هاشمی عێراقەوە سزای دادگای سەربازیی بەسەردا سەپێندرا و بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ ئەم شۆڕشە زیندانی کرا. لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە لە ژێر ناوی زرینگ چالاکییەکانی ئەنجامداوە. ساڵی 1951 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی دووەم) هەڵبژێردرا.

ژیاننامە 

جەلیل یوسف ئەحمەد قاسم ناسراو بە هۆشیار، جەلیل هۆشیار، دادوار جەلیل هۆشیار، زرینگ و جەلیل قازی، لە ساڵی ١٩٢١ لە شاری هەولێر لەدایک بووە، لە بنەماڵەی بەناوبانگی قازی هەولێر لەدایک بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەکاری لە شاری هەولێر خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٤٦ بڕوانامەی یاسایی لە زانکۆی بەغدا وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٥٩ لەگەڵ کچەکەی کەریم زەنسستی (١٩٠٠-١٩٩٦) هاوسەرگیری کرد، کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی زانستی و یەکێک بوو لە نیشتمانپەروەر و ڕۆشنبیرانی شاری سلێمانی. لە ساڵی 1961-1962، دادوەری دادگای لێکۆڵینەوەی هەولێر بووە، لە ساڵی 1963-1980 دادوەر بووە لە پلە یەک و دادگای تێهەڵچوونەوە لە بەغدا، لە 11ی تشرینی یەکەمی 1980 وەک دادوەر لە دادگای ئیدارەی کەرخی بەغدا دەستنیشان کراوە، لە ساڵی 1990 خانەنشین بووە، بەڵام دوای ماوەیەکی کەم گەڕاوەتەوە سەر کارەکەی و... بۆ جاری دووەم لە ساڵی 1994 خانەنشین بوو، لە 5ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1996 لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شێخ مەروف بەخاک سپێردرا. کوردی و عەرەبی و تورکمانی و ئینگلیزی دەزانی.

بیرەوەری خەبات 

لە ساڵی ١٩٣٨ لە دامەزرێنەرانی گرووپی دارەکەر بووە و لە ساڵی ١٩٣٩ لە ڕیزەکانی پارتی هیوا (هیوا)ی کورددا هەوڵی داوە و بە ناوی نادیاری هۆشیار ناسراوە. لە ناوەڕاستی ساڵی 1941 بۆ پشتیوانی لە بزووتنەوەی ڕەشید عەلی ئەلگەیلانی (1893-1965) بەشداری ناڕەزایەتییەکانی هەولێری کرد و لەسەر داوای بەرپرسانی بەریتانیا لە عێراق لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە زیندانی دەکرێت. لە ناوەڕاستی ساڵی 1942 وتارەکانی بۆ گۆڤاری کوردی ڕۆژنامەی گەلاوێژ لە بەغدا وەرگێڕاوە، لە ساڵی 1944، بەهۆی پاڵپشتیکردنی لە شۆڕشی دووەمی بارزان (1943-1945) پارتی هیوای کوردی بەجێدەهێڵێت هەروەها لە ساڵی 1944، بەهۆی پاڵپشتیکردنی شۆڕشی دووەمی بارزان، لەلایەن دەسەڵاتدارانی شانشینی هاشمیتی عێراقەوە دادگایی کرا و دەستگیرکرا بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ ئەم شۆڕشە. ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ کۆمەڵێک گەنج هەوڵیدا ڕیزەکانی پارتی هیوای کورد یەکبخات بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردەوە کردووە و بە ناوی نادیاری زرینگ چالاکییەکانی ئەنجامداوە.

لەساڵی 1946 یەکێک بووە لە ڕێکخەرانی جەژنی نەورۆز لە بەغدا، لە ساڵی 1948 بەشداری خۆپیشاندانێکی دژ بە پەیمانی پۆرتسمۆسی نێوان شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و شانشینی عێراق لە بەغدا کرد، هەروەها لە ساڵی 1949-1951 بەهۆی نیشتمانپەروەری و چالاکییە سیاسییە کوردییەکانی لەلایەن بەرپرسانی شانشینی عێراقەوە زیندانی و ئەشکەنجە دراوە. ساڵی 1951 لە زیندان ئازاد دەبێت و لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی دووەم) هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1951 ئەندامی کۆمیتەی بزووتنەوەی ئاشتیخوازانەی هەولێر بووە. ساڵی 1953 حەفتا و پێنج کەسایەتی لە شارۆچکەی کۆیە داوایەکیان پێشکەش بە بەرپرسانی باڵای شانشینی عێراق کرد بۆ ئازادی ئەوانەی پێشتر ئاماژەیان پێکرد و ئەوانیش بۆ چوار ڕۆژنامە دەینێرن و لە ساڵی 1953 لە ڕاپەڕینی جووتیارانی دەشتی هەولێر (دەشتی هاولەر) لە دژی فیوداڵەکان، خۆبەخشانە پارێزەرایەتی بۆ زیندانییەکان کرد.

لە ساڵی 1953 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق (کۆنگرەی سێیەم) هەڵبژێردرا، لە 20ی 1ی ساڵی 1953 بەبۆنەی تەقەکردن لە پارێزەر ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح (1914-2000) لەبەردەم ماڵەکەی خۆی لە سلێمانی، ئەو لەگەڵ حەوت پارێزەری دیکە سکاڵایەکیان ئاراستەی… دەسەڵاتدارانی سلێمانی، لە ساڵی 1953، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن دەسەڵاتدارانی شانشینی عێراقەوە بۆ نیشتمانپەروەری کورد زیندانی دەکرێت، هەروەها لە 20ی ئازاری 1954 بە کەمانچەیەک بەشداری تیمی گۆرانیبێژی کردووە لە ئاهەنگی جەژنی نەورۆز لە هەولێر، کە لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراقەوە ڕێکخرابوو. ساڵی 1954 ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە ساختەکارییەکانی حکومەتی عێراق لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکانی سلێمانی. دەستگیرکرا و بەناچاری بچێتە هەولێر و خەڵکی کۆیە ناڕەزایی خۆیان دەربڕی و داوای گەڕانەوەی دەکەن و لە ساڵی ١٩٥٨دا یەکێک بووە لە هاوبەشە داراییەکانی یانەی وەرزشی بروسک لە هەولێر.

ساڵی 1958 دادوەری هەولێر بووە، لە سەرەتای ساڵی 1959 لەلایەن باڵی پارێزەر حەمزە عەبدوڵڵا عومەر (1915-1998) لە حزب دوورخراوەتەوە، چونکە بە هەڵوەشاندنەوەی ڕێکخراوەکانی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان ڕازی نەبووە، لە کاری سیاسی لە ڕیزەکانی حزبی شیوعی عێراقدا بەستراوەتەوە. لە ٢٣ی شوباتی ١٩٥٩ نامەیەکی بۆ سەرۆک مستەفا بارزانی نووسی و ڕەخنەی لە فریزەکەی گرت لەلایەن ساڵح حەیدەری (١٩٢٢-٢٠٠١) و حەمید عوسمان ئەبوبەکر (١٩٢٧-١٩٩٣)؛ لە ١٦-١٧ی تەمموزی ١٩٥٩ نوێنەری کۆنگرەی دووەمی بزووتنەوەی ئاشتی عێراق بووە لە بەغدا. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 1959 بە ئەندامی لیژنەی ناحیەی (ناوچە)ی بزووتنەوەی ئاشتی هەولێر هەڵبژێردرا. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩، بە بۆنەی ئازادکردنی عەمید عەبد ئەلکەریم قاسم لە نەخۆشخانە و هەڵهاتن لە هەوڵی تیرۆرکردنی چەکدارانی حزبی سۆسیالیستی عەرەبی بەعس لە بەغدا (١٩١٤-١٩٦٣)، لە ساڵی ١٩٦٠ وەک نوێنەری ئاشتیسازی هەولێر، تەلەگرامێکی پیرۆزبایی بۆ وەزارەتی بەرگری عێراق نارد جووڵە. لە ساڵی ١٩٦٠ وەک یەکەم بەرپرسی کۆمیتەی ئاشتیخوازی لە هەولێر هەڵبژێردرا.

سەرچاوەکان:

1. ئـ. د. ئـ، فایلی ژمار 25FB-، وێڕای چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕێزان جلیل یوسفلاینی دڵنیا ڕشتنی پیرمام، ٣٠ی ئایاری٢٥١٠٧ز، ل ل ١ـ .

2. ئاماده کردن به ڕده وام : دارابه ند 4 ی ساڵی 2019 ، بیری به ڕهه نگی و پێچه خان و به 206)، ل ل .

3. ئامالێدانی : سه ڵاح ڕشید، مام جه لال دیدار به کاریگه ڕی به ڕهه مڵه ، مه به سته ، (سمانی ـ چاپخانه ی کارۆ ـ ٢٠١ز)، ل ٤ ٧ـ٣ ٧.

4. ئاماده کردن : ئاماده کردن : ئاماده کردن : ئاماده کردن : مه ڵبه ند ، مه ڕه یفه ڵه ، ڕه یفلێمان عه مه ڵه ، توێژینه وه ، گیراوه ، چاپی دوو، (هه وله ڕ ـ چاپخانه و هاوس)، ل ٤٧.

5. اعداد ممتاز الحیدري، مختارات من مذکرات صالح الحیدري، الطبعة الثانیة، (السلمانیة ـ مطبعة ڕنج ـ چوارم)، ص ٢٧.

6. دەکر شاکر کاروانی، عه لی فتاح دزه ی شاعیر نووسه ڕ و کۆشه ڕ، (تێههولێر ـ وتوێژی چه ند ڕۆژی ڕابردوو)، ل ل ٢٥، ١ـ ٤٥٢، ٥، ٥٧.

7. بۆ زانین، گۆڤاری کانزاو تاو، ژماره ی 154، ساڵی 5، هه ڵبژاردنی چاپخانه ، دوو، 25، 12.

8. بیان ڕقم ٢١٤٣٥، جریدة الوقائع العراقیة، وزارة العدل، العدد ٢٨٠٢، السنة الثالثة و العشرون، بغداد، ١٠ تشرین الثاني ١٩٨٠م، ص .

9. پیتاکی ١٢ یان بروسکیولێر، گۆڤاری و تاو، ژماره ١، ساڵی ٤، دەستوور، چاپخانە و دەستبەسەردا، ٣١ کانونی دوو وێنەی ١٩٩٨ز، ل٦ .

10. جبالالشار و شاره ڵات و شاڵاو، سلێمانی، ل ل٣٢، ل ل٣٢، ٦.

11. حبیب محمد کریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الکوردستاني ـ العراق (في محطات ڕئیسیة) ١٩٨٤ ـ ١٩٩٣، (دهوک ١٩٩م)، ص ص ٤٧، ٥٠. 

12. خه ڵه ڵاف غه ڵه فور، به مه به ستی ئاڵوگۆڕ، به مه به ستی کۆمه ڵه وه ، (که ڕکوک ـ بۆڵه وه ، به ڕامبه ڕ به چاپخانه ی کارۆ ـ ٢٠١١)، ٢٢٢٢.

13. مام جه ڵالچی کۆڕی و خوێندکاران به ڕده وام ساڵڕۆژی دوایی مامۆستای ئیبراهیم ئەحمەدی سایمردا ڕۆژنامەوانی نوێ، ئۆرگانی بەشێتی نیشتمانی، ژمارە ٢٢٣، ساڵی ٢٠٢٠، ساڵی ٢٠٢٠، سلێمانی، سێ چارەنووسی، سێ چارەنووسی، نیسانی ساڵی ٢٠١٩، ٣ل.

14. سدیق ساڵح و عه بدوڵڵا زله ، ڕه نگ ساڵح و عه بدوڵڵا زه ژیله ، ژیاننامه و پێستی ڤاری ، چاپ و چاپی ژین، گیانی از دوایی (سلێمانی ـ بنکه ی گۆڤاری ـ٠خانه ی ڕۆژه ڵات ـ ٢١٦٦)، ل للای ـ٥.

15. ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎ ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏، ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏‎‏، ‏‎‏‎‏،

16. شوان محه مه دئه مین (هه ڵه ها خۆشناو، له نێوان ساڵانی نێوان ساڵانی پێنج٥٨ ـ ١٩٦٣) لێکۆڵه ڵه ت ویلایه ته وه ی توێژینه وه ی به ڕده وامی سیاسی، (ههولێر ـ چاپخانه ی ڕۆژههه ڵه ـ ٢٠١١)، ل ٨٣، ١٧٠، ١٨٦، ١٩٧.

17. شوان محه مه دئه مین 5ها خۆشناو، هه ڵبژارده کانی نێوان ساڵانی ١٩٦٧ لێکۆڵه ڵی.

18. طالاق، حزبی هیوای ١١ لیوایولێر، (هههههههه ـ گۆڤاری پارێزه ڕی ـ چاپخانه ی به ڕده وام به ڕهه ممه ، لل 2، ٣٨، ٧٦، ٨، ١٢٢٢.

19. علی عبدالله ، مێژووی... پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق تاستنی کۆنگرەی سێمی، (بێ شوێن ـیلولی ١٩٦٨ز)، ل ل ٨٦ ـ ٨٧. 

20. فه ڕه ڕهاد عه نی، ٣٦ نائاسایی و چه ند سایتی ١٩ی دیوانی دیوانی، (هه ولێر ـ چاپخانه ی زانکۆی سه ڵاحه ددین ـ ٢٠٢٠، ل ٥٥.

21. ڤیکت هوگۆ، تاوانی شاڵ نای، ۆرگێرانی جلیل هوشیار، گۆڤاری مارلاوێژ، ژههه 7و٨، سال ٣، دهغدا،خانخان معارف، تموز و آب ١٩٤٢ز، ل ل ١٩ چاپ ـ ٢٨.

22. کریم شاره زا، المعلم المربي والشاعر والمترجم کریم زانستي ١٩٠٠ ـ ١٩٩٦، مجلة صوت الآخر، العدد ٢٦٢، السنة السادسة، أربیل، الأربعاء، ٧ تش الأول ٩٩م، ص٢٢.

23. کمال ڕؤوف محمد، باقة دراسات کردیة، (أربیل ـ دار ئاراس للطباعة والنشر ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ـی ساڵی ڕابردوو)، ص ص ١٦٢ ـ ١٦٣.

24. ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏‏، ‏‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏‏، ‏‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏‏‏‏‏‏‏دا ا ه الحرة الحمدة الحمد موخ و وێنه ی وێنه ی سبانر، گۆڤاری ڕنگین، ژماره ی ٠، الغدا، چاپخانە (دارحریة الباعة)، کانونی دوو ساڵی ١٩٩ز، ل .

25. گۆران سۆران فولاین، باری 55725202020202020202، 2020، 2019، 2019، 2019، 2019.

26. دەستبەسەرداگرتنی پارێزبەندی محاجدین غتف تایبه ت به تایبه ت به گۆڤاری کۆن، گۆڤاری به ڕزگاری، ژمار 56، ،خانه کانی بیناسازی ٢٠١٨ز، خانوخانی بینای ٢٠١٨ز، .

27. مام جه لال، برامبچه حه ڵ، کرده وه ی بلیمه ت و ژیری پێنجه مێکی نوێی کوردای، گۆڤاری خاک، ژماره 58، ساڵی 2019، چاپخانه ئۆفسێتی دلێر، ١٠ی نیی 2ز، ل ٧.

28. تـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــەیەی کە ھیچ ھۆکارێکە بۆ ھیچ ھۆکارێکە.

29. ھونەرمەندی محھەڵات، ڕۆڵی کوردی بزووتێر ئاشتیخوازان لە عێراق ١٩٥١ ـ ١٩٦٣، (ھەفتە ـ خان خان قازانج موکریانی بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە ـ چاپخانە و موکریانی ـ ٢٠١٥ز)، ل ل٢، ٥٤.

30. ـ هدیمیای کوردی ـ چاپخانە حاجیشم 2013)، ل٨٢٣، ٢٨٧.

31. موبایلی، موچەم تاڵەبانی، لاپه 5 چەڵ تێکوشانی پارتی هیوا، ویستی دوو، گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ، ژمار ١٣٦، ١٩٩ز، ل ل ٢، ٣٠.

32. نوري شاویس، من مذکراتي، (بدون مکان ـ منشورات حزب الشعب الدیمقراطي الکردستاني ـ ١٩٨٥م)، ص ٢٣.

33. ڤیڤپڤەڤین : عه لیبدولواحید، دروێنە ڕۆژڤە زیو مەر خهتاب، (هههههوله ڕی ـ چاپخانا ڕۆژههلات ـ ٢٠١١)، ل ل ٤، ٩٥.