جلیل یوسف احمد قاسم، معروف به هوشیار، جلیل هوشیار، دادور جلیل هوشیار، زرینگ و جلیل قاضی، در سال ۱۹۴۴ به دلیل حمایت از انقلاب دوم بارزان توسط مقامات پادشاهی هاشمی عراق به دادگاه نظامی محکوم و به اتهام همکاری با این انقلاب زندانی شد. در سال ۱۹۴۶ به صفوف حزب دموکرات کردستان پیوست و با نام مستعار زرینگ فعالیت کرد. در سال ۱۹۵۱ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی موقت حزب دموکرات کردستان (کنگره دوم) انتخاب شد.

زندگینامه

جلیل یوسف احمد قاسم، معروف به هوشیار، جلیل هوشیار، دادور جلیل هوشیار، زرینگ و جلیل قاضی، در سال ۱۹۲۱ در اربیل متولد شد، در خانواده سرشناس قاضی اربیل به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی، متوسطه و راهنمایی را در شهر اربیل گذراند. در سال ۱۹۴۶، از دانشگاه بغداد مدرک حقوق گرفت. در سال ۱۹۵۹ با دختر کریم زانستی (۱۹۰۰-۱۹۹۶)، یکی از بنیانگذاران انجمن علمی و از میهن‌پرستان و روشنفکران سلیمانیه، ازدواج کرد. در سال‌های ۱۹۶۱-۱۹۶۲، قاضی دادگاه تحقیق اربیل، در سال‌های ۱۹۶۳-۱۹۸۰ قاضی دادگاه بدوی و دادگاه تجدیدنظر بغداد، در ۱۱ اکتبر ۱۹۸۰ به عنوان قاضی دادگاه اداری کرخ بغداد منصوب شد. در سال ۱۹۹۰ بازنشسته شد، اما پس از مدت کوتاهی به کار بازگشت و در سال ۱۹۹۴ برای دومین بار بازنشسته شد. در ۵ اکتبر ۱۹۹۶، در بغداد درگذشت و در قبرستان شیخ معروف به خاک سپرده شد. او به زبان‌های کردی، عربی، ترکمنی و انگلیسی مسلط بود.

خاطرات مبارزه

در سال ۱۹۳۸، او از بنیانگذاران گروه داراکر بود و در سال ۱۹۳۹ در صفوف حزب کردی هیوا (امید) فعالیت کرد و با نام مستعار هوشیار شناخته شد. در اواسط سال ۱۹۴۱، در حمایت از جنبش رشید عالی گیلانی (۱۸۹۳-۱۹۶۵) در اعتراضات اربیل شرکت کرد و به درخواست مقامات بریتانیایی در عراق توسط مقامات عراقی زندانی شد. در اواسط سال ۱۹۴۲، او سخنرانی‌هایی را برای مجله کردی روزنامه گلاویژ در بغداد ترجمه می‌کرد. در سال ۱۹۴۴، به دلیل حمایت از انقلاب دوم بارزان (۱۹۴۳-۱۹۴۵)، حزب امید کرد را ترک کرد. همچنین در سال ۱۹۴۴، به دلیل حمایت از انقلاب دوم بارزان، توسط مقامات پادشاهی هاشمی عراق محاکمه و به اتهام همکاری با این انقلاب دستگیر شد. در سال ۱۹۴۶، به همراه گروهی از جوانان سعی کرد صفوف حزب امید کرد را متحد کند، اما موفق نشد. در سال ۱۹۴۶ به صفوف حزب دموکرات کردستان پیوست و با نام مستعار زرینگ به فعالیت پرداخت.

در سال ۱۹۴۶ او یکی از برگزارکنندگان جشن نوروز در بغداد بود، در سال ۱۹۴۸ در تظاهراتی علیه پیمان پورتسموث بین بریتانیا و پادشاهی عراق در بغداد شرکت کرد و در سال‌های ۱۹۴۹-۱۹۵۱ به دلیل میهن‌پرستی کرد و فعالیت‌های سیاسی‌اش توسط مقامات پادشاهی عراق زندانی و شکنجه شد. در سال ۱۹۵۱ از زندان آزاد شد و توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی موقت حزب دموکرات کردستان (کنگره دوم) انتخاب شد، در سال ۱۹۵۱ عضو کمیته جنبش مسالمت‌آمیز اربیل بود. در سال ۱۹۵۳، هفتاد و پنج شخصیت در شهر کویا دادخواستی را برای آزادی افراد مذکور به مقامات عالی پادشاهی عراق ارائه کردند و آنها آن را به چهار روزنامه ارسال کردند و در سال ۱۹۵۳، در قیام کشاورزان دشت اربیل (دشتی هولیر) علیه اربابان فئودال، او داوطلبانه وکالت زندانیان را بر عهده گرفت.

در سال ۱۹۵۳، او توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان عراق (کنگره سوم) انتخاب شد، در ۲۰ ژانویه ۱۹۵۳ به مناسبت تیراندازی به وکیل ابراهیم احمد فتح (۱۹۱۴-۲۰۰۰) در مقابل خانه‌اش در سلیمانیه، او به همراه هفت وکیل دیگر به مقامات سلیمانیه شکایت کرد، در سال ۱۹۵۳، به دلیل میهن‌پرستی کردی توسط مقامات پادشاهی عراق برای مدت کوتاهی زندانی شد و در ۲۰ مارس ۱۹۵۴، در جشن عید نوروز در اربیل که توسط حزب دموکرات کردستان عراق برگزار شده بود، در گروه آواز با ویولن شرکت کرد. در سال ۱۹۵۴، آنها به تقلب دولت عراق در انتخابات شهرداری سلیمانیه اعتراض کردند. او دستگیر و مجبور به رفتن به اربیل شد و مردم کویا نارضایتی خود را ابراز کرده و خواستار بازگشت او شدند و در سال ۱۹۵۸ یکی از شرکای مالی باشگاه ورزشی بروسک در اربیل بود.

او در سال ۱۹۵۸ قاضی اربیل بود. در آغاز سال ۱۹۵۹، به دلیل مخالفت با انحلال سازمان‌های حزب متحد دموکرات کردستان، توسط جناح وکیل حمزه عبدالله عمر (۱۹۱۵-۱۹۹۸) از حزب اخراج شد و از کار سیاسی در صفوف حزب کمونیست عراق منع شد. در ۲۳ فوریه ۱۹۵۹، نامه‌ای به رئیس جمهور مصطفی بارزانی نوشت و از تعلیق عضویت او توسط صالح حیدری (۱۹۲۲-۲۰۰۱) و حمید عثمان ابوبکر (۱۹۲۷-۱۹۹۳) انتقاد کرد. در ۱۶-۱۷ ژوئیه ۱۹۵۹، او نماینده دومین کنگره جنبش صلح عراق در بغداد بود. در ژوئن ۱۹۵۹، به عنوان عضو کمیته منطقه (ناوچه) جنبش صلح اربیل انتخاب شد. در ۳۰ دسامبر ۱۹۵۹، به مناسبت ترخیص سرتیپ عبدالکریم قاسم از بیمارستان و نجات او از سوءقصد توسط شبه‌نظامیان حزب سوسیالیست عربی بعثی در بغداد (۱۹۱۴-۱۹۶۳)، او در سال ۱۹۶۰ به عنوان نماینده جنبش صلح‌طلبی اربیل، تلگراف تبریکی به وزارت دفاع عراق ارسال کرد. در سال ۱۹۶۰ به عنوان اولین مسئول کمیته صلح‌طلبی در اربیل انتخاب شد.

منابع:

1. ـ د. ئـ، فایلی ژماره‌ 25FB-، دهقی چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ڕێزان جهلیل یوسف له‌لایه‌ن دڵنیا ڕه‌وه‌ند، پیرمام، 30 ایاری2017ز، ل 1 ـ 7.

2. اماده‌کردن و پداچوونه‌وه‌: دارا ئه‌حمه‌د بكه‌س، بیره‌وه‌رییه‌كنی‌ ئه‌حمه‌د به‌كه‌ كوردایه‌تی ١٩٣٠ ـ چاپ ٢٠٠٦. 2016)، ل 41.

3. اماده‌کردنی: سه‌ڵاح ڕه‌شید، مام جهل دیداری ته‌مه‌ن له‌ لاویته‌وه‌ بۆ كوشكی كۆماری، بهرگی یه‌كه‌م، (سلمانی ـ چاپخانه كاری ـ 2017ز)، ل 2017.

4. اماده‌کردنی: مه‌لا به‌ختیار، عه‌ریف سلمان، له‌ ده‌نكه‌وه‌ به‌ گوڵه‌گه‌نمه‌كان‌، به‌رگی یهكه‌م‌، چاپی‌ دووه‌م‌، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ هاوسه‌ر ـ ٢٠٧ز).

5. اعداد ممتاز الحیدری، مختارات من مذکرات صالح الحیدری، الطبعة الثانیة، (السلیمانیة ـ مطبعة رنج ـ 2004م)، ص 27.

6. به‌کر شاکر کاروانی، عه‌لی فه‌تاح دزه‌یی شاعیر و نووسه‌ر و تێکۆشه‌ر، (هه‌ولێر ـ وهزاره‌تی ڕۆشنبیری ـ 2004ز)، ل 25، 51 ـ 52، 55، 54.

7. بۆ زنین، گۆڤاری هه‌تاو، ژماره‌ 145، ساڵی 5، هه‌ولێر، چاپخانه‌ی كوردستان، دووشه‌مه‌، 15ی كانونی یه‌كه‌می 1958ز، ل 25.

8. بیان رقم 21435، جریدة الوقائع العراقیة، وزارة العدل، العدد 2802، السنة الثالثة و العشرون، بغداد، 10 تشرین الثانی 1980م، ص 6.

9. پیتاکی یاانه‌ی بروسکی هه‌ولێر، گۆڤاری هه‌تاو، ژماره‌ 121، ساڵی 4، هه‌ولێر، چاپخانه‌ی كوردستان، هه‌ینی، 31 كانونی دووه‌می 1958ز، ل.

10. جهان بابان، سليماني شاره‌هاي گه‌شاوه‌كه‌م، بهرگي سيه‌م، چاپي دوه‌م، (هه‌ولێر ـ ده‌زگاي چاپ و بڵاو كردنه‌وه‌ي‌ ئاراس‌ ـ چاپخانه‌ي‌ اراس‌ ـ ٢٠١٢ز)، ل٥٣٠، ل٣٦، .

11. حبیب محمد کریم، تأریخ الحزب الدیمقراطی الکوردستانی ـ العراق (فی محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خهبات ـ ١٩٩٨م)، ص ٤٧، ٥٠. 

12. خه‌ڵه‌ف غه‌فور، دهفری زێڕین، بهرگی یه‌كه‌م، (كه‌ركوك ـ كُمه‌ڵه‌ی ڕوناكبیری و كُمه‌ڵایه‌تی كه‌ركوك ـ چاپخانه كاری ـ 2011ز)، ل 2019.

13. دهقی وتهی مام جهل له کُڕی وتار خوێندنه‌وهی یه‌كه‌م ساڵڕۆژی كۆچی دوایی ماموستا ابراهیم ئەحمەدی نه‌مردا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كیتی نیشتمانی كوردستان، ژماره 2423، ساڵی ده‌ه‌م، سلمانی، سشه‌مه‌، 10 نیسانی 2001ز، ل 3.

14. سدیق ساڵح، ڕه‌فیق ساڵح و عهبدوڵڵا زه‌نگه‌نه‌، ژیان‌نامه و پێڕستی گۆڤاری گه‌لاوێژ، بهرگی یازده‌یه‌م، (سلمانی ـ بنكه‌ی ژین ـ چاپخانه‌هی ڕۆژه 124 ـ 125.

15. شهعبان عه‌لی شهابان، هه‌ندیک زانیاری سیاسی و مژووی، چاپی سِیه‌م، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات ـ ۲۰۱۳ز)، ل 105، 108.

16. شوان محه‌مه‌دئه‌مین ته‌ها خۆشناو، هه‌ولێر له‌ نێوان ساڵانی (١٩٥٨ ـ ١٩٦٣) لێكۆڵینه‌ویه‌كه‌ له‌ بارودۆخی سیاسی، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی ١٢٦) 170، 186، 197.

17. شوان محه‌مه‌دئه‌مین ته‌ها خۆشناو، هه‌ولێر له‌ نێوان ساڵانی 1963 ـ 1970 لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مژووییه‌ له‌ بارودخی سیاسیین، 2016، ل 51.

18. طارق جامباز، حزبی هیوا له لیوای هه‌ولێر، (هه‌ولێر ـ گۆڤاری یاساپارێزی ـ چاپخانه‌ی وهزاره‌تی كشتوكاڵ ـ 2005ز)، ل 22، 38، 76، 1211، 118.

19. علی عبدالله‌، مژووی پارتی دیموکراتی کردستان ـ عَراق تا به‌ستنی کنگرهی سِیه‌می، (بێ شوئن ـ ئه‌یلولی ١٩٦٨ز)، ل ٨٦ ـ ٨٧. 

20. فه‌رهاد عه‌ونی، 36 نامه و چه‌ند که‌سایه‌تیه‌ی دیوانی من، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی زنكۆی سه‌ڵاحه‌دین ـ 2019ز)، ل 55.

21. ڤیكتۆر هوگۆ، تاوانی مارشاڵ نای، وهرگێرانی جلیل هوشیار، گۆڤاری گهلاوێژ، ژماره‌ ٧و٨، سال ٣، بهغدا، چاپخانه‌ی معارف، تموز و آب ١٩٤٢ز، ل١٨.

22. کریم شاره‌زا، المعلم المربی والشاعر والمترجم کریم زانستی 1900 ـ 1996، مجلة صوت الآخر، العدد 262، السنة السادسة، أربیل، الأربعاء، 7 تشرین الأول 2029، ص.

23. كمال رؤوف محمد، باقة دراسات كردية، (أربيل ـ دار ئاراس للطباعة والنشر ـ مطبعة وزارة التربية ـ 2005م)، ص ص 162 ـ 163.

24. که‌مال مه‌زهه‌ر، ده‌رباره‌ی یادداشته‌کانی ئه‌حمه‌د موختار بابان و ونه‌یه‌کی سه‌یر، گۆڤاری ڕه‌نگین، ژماره‌ 120، بهغدا، چاپخانه‌ی (دار الحریة للطبعة، 1997)، كانون.

25. گۆران سۆران فه‌یزی، باری ئه‌ده‌بی له‌شاری هه‌ولێر له‌ نێوان ساڵانی 1935 ـ 1958، (هه‌ولێر ـ ده‌زگای چاپ و نگاه‌کردن‌نه‌وه‌ی‌اراس‌ه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌ 2006، ل 21، 28.

26. له‌ ئه‌رشیفی پارێزه‌ر که مال محیه‌دین غه‌فوری تایبه‌ت به گۆڤاری که کۆن، گۆڤاری که‌کۆن، ژماره‌ 56، سلێمانی، چاپخانه بینایی، كانونی 2018، كانونی 2018.

27. مام جهلال، برایم هه‌ه‌د سه‌ر گفت‌ه‌ی‌کی‌ بلیمه‌ت‌ و ژیری‌ سه‌رده‌مێکی‌ نوێی‌ كوردیه‌تی، گۆڤاری خاك، ژماره‌ ٥٨، ساڵی‌ پنجه‌م‌، سلمانی‌، چاپخانه‌ای‌. 2002ز، ل 7.

28. مه‌هدی محه‌مه‌د قادر، پشه‌ات‌ سیاسییه‌های‌كانی كوردستانی عێراق 1945 ـ 1958، (سلیمانی ـ سه‌نته‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی استرالیایی كوردستان ـ 20225ز)، ل19،15، 19.10.

29. مهدی محه‌مه‌د قادر، ڕۆڵی كورد له‌ بزووتنه‌وه‌ی ئاشتیخوازان له‌ عێراقدا ١٩٥١ ـ ١٩٦٣، (هه‌ولێر ـ خانه موكریانی بۆ چاپ و بڵاوانی كردن خانه‌ای. 32، 54.

30. مه‌هدی محه‌مه‌د قادر، هه‌ولێر له‌ ساڵانی ١٩٢٦ ـ ١٩٣٩، (هه‌ولێر ـ ئه‌كادیمیای كوردی ـ چاپخانه‌ی حاجی هاشم ـ ۲۰۱۳ز)، ل ٢٨٣، ٢٨٧.

31. موكه‌ره‌م تاڵه‌بانی، چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌ تێكوشانی پارتی هیوا، بهشی دوه‌م، گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ، ژماره‌ 136، 1995ز، ل 25، 30.

32. نوري شاويس، من مذكراتي، (بدون مكان ـ منشورات حزب الشعب الديمقراطي الكردستاني ـ ١٩٨٥م)، ص ٢٣.

33. هه‌په‌یڤین : ئازاد عهبدولواحید، دروێنه‌ی ڕۆژه‌کانی زیوه‌ر خهتاب، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات ـ ۲۰۱۹ز)، ل ٤٧، ۹۵.