گەرووی عومەر ئاغا دەکەوێتە بەشی باکووری دەشتی دیانا لە نێوان گوندەکانی بەدلیان لە باشوور و شێخان لە باکوور. جادەی سەرەکی نێوان سۆران – سیداکان بەم گەردەدا تێدەپەڕێت. لە ٦ی نیسانی ١٩٦٦ سوپای عێراق هێرشێکی وشکانی و ئاسمانی لە ژێر ناوی (متمانە بە خودا) بۆ سەر هێندرین و زۆزک و گەرووی عومەر ئاغا دەستپێکرد. لە 3ی ئەیلولی ساڵی 1974 لیوای سێ بە پاڵپشتی کەتیبەیەکی تانک هێرشیان کردە سەر گەرووەکە، بەڵام سوپای عێراق 230 تەرمی سەربازەکانی لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت و ژمارەیەکی زۆر برینداریشیان هەبوو.

گەرووی عومەر ئاغا دەکەوێتە بەشی باکووری دەشتی دیانا، لە نێوان گوندەکانی بەدلیان لە باشوور و شێخان لە باکوور. ڕێگای سەرەکی نێوان سۆران – سیداکان بەم گەردەدا تێدەپەڕێت کە لە بەرزی ١٢٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە هەڵکەوتووە.

ڕژێمی بەعس لە 17-30ی تەمموزی 1968 بە کودەتایەکی سەربازی دەستی بەسەر دەسەڵاتی عێراقدا گرت، بەڵام هەر زوو تێگەیشت کە ناتوانێت هەڵبوەشێتەوە شۆڕشی ئەیلول وە بۆ زاڵبوون بەسەریدا لە ڕووی سەربازییەوە، دەرگای دانوستانی لەگەڵ شۆڕش کردەوە و ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ی سەبارەت بە مافی ئۆتۆنۆمی بۆ باشووری کوردستان واژۆ کرد. بەڵام لە ماوەی چوار ساڵی ئاگربەست و دانوستانەکاندا، سوپا و یەکە سەربازییەکانی خۆی ڕێکخستەوە و پڕچەک کردەوە، و دەستی کرد بە بیانوو و ڕەتکردنەوەی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە، لە 16ی ئازاری 1974 هێرشە سەربازییەکەی بۆ سەر کوردستان دەستپێکردەوە.

هەرچەندە شەڕەکانی دەروازەی عومەر ئاغا و هەڵمەتی سەربازی بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەم شوێنە ستراتیژییە مێژوویەکیان بۆ ٦ی نیسانی ١٩٦٦ دەگەڕێتەوە، کاتێک سوپای عێراق هێرشێکی وشکانی و ئاسمانی بە ناوی "متمانە بە خودا" دەستپێکرد، لە چیای هێندرین و زۆزاک و دەروازەی عومەر ئاغا دەستیپێکرد، لەو ڕۆژانەی کە سوپای عێراق بەردەوام بوو لە هەڵمەتی داگیرکاری، بەڵام نەیتوانی بەسەریدا زاڵ بێت هێزی پێشمەرگە. بەڵام هەموو هێرشەکانیان لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە بە پاڵپشتی… تۆپخانەی شۆڕشگێڕلە هێرشێکی سوپای عێراق بۆ سەر دەروازەی عومەر ئاغا پێنج چەکداری پێشمەرگە کوژران.

دوای دەستپێکردنەوەی شەڕ لە ساڵی ١٩٧٤، سوپای عێراق پێشڕەوی کرد بۆ ناو چەند ناوچەیەک و دەستی بەسەردا گرت. هێزی پێشمەرگە لە ڕەواندوز، دامێنی کۆرەک و چیای گۆرز کشایەوە، هێڵی بەرگری لە بنگەویل، چیای هێندرین، چیای زۆزک، سەرتیز، و گەرووی عومەر ئاغا دامەزراند، بەمەبەستی ڕێگریکردن و ڕاگرتنی پێشڕەوی سوپای عێراق. بەڵام سوپای عێراق بەردەوام بوو لە هێرشکردنە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە، ئامانجی داگیرکردنی هەموو شوێنە ستراتیژییەکان و لاوازکردنی شۆڕش و کۆتاییهێنان بە خێرای بوو.

ئەمجارەیان داگیرکردنی دەروازەی عومەر ئاغا و شکاندنی هێڵی بەرگری هێزی پێشمەرگە لە پلانی هێرشەکەدا جێگیرکرا. لە ٣ی ئەیلولی ١٩٧٤دا لیوای ٣ی ئاغا بە سەرۆکایەتی عەقید حەمید دولەیمی و بە پاڵپشتی کەتیبەی تانک هێرشیان کردە سەر دەروازەی عومەر ئاغا. لە سەرەتای هێرشەکەدا، سوپای عێراق بە تۆپخانە و فڕۆکەی هێزی ئاسمانی تەواوی ناوچەکەی بۆردومان کرد، بەڵام هێزی پێشمەرگە زۆر بە باشی بە دار و تەکنیکە سەربازییە سەرکەوتووەکان پێگەکانی خۆی بنیاتنابوو، و لە کاتی بۆردومانەکەدا لەناویاندا شاردبووەوە. بۆیە بۆردومانەکە هیچ کاریگەرییەکی لەسەر هێزی پێشمەرگە نەبوو.

دەتوانرێت بڵێین ئامانجی سوپای عێراق لە داگیرکردنی ئەم گەرووە پەیوەندی بەوەوە هەبوو کە خاڵێکی ستراتیژییە بۆ دابەشکردنی هێزی پێشمەرگە بەسەر بەرەی شەڕی دیکەدا لە زۆزاک و سەرتیز و ساری بەردی. پێشمەرگە هێزی زیاتری نارد بۆ پووچەڵکردنەوەی پلانەکانی سوپای عێراق و پێگە و بەرگرییەکانیان بەهێزتر کرد.

لە سەرەتای هێرشی سوپای عێراق، هێزی پێشمەرگە توانی بە دەمانچەی دژە تانکی 106 ملم چوار تانک لەناوببات، چونکە… تۆپخانەی شۆڕشگێڕ بە سەرۆکایەتیی حالی دۆلەمری، ڕۆڵێکی زۆر گرنگ لە پووچەڵکردنەوەی ئەم هێرشەدا گیرا، بەو پێیەی فەرماندەکانی تۆپخانەکانی بەرەکانی شەڕ لە ڕێگەی ڕادیۆکانەوە ئاگادارکرانەوە بۆ بۆردومانی سوپای عێراق. هەرچەندە فەرماندەی لیوای سێی سوپای عێراق درێژەی بە هێرشەکە دا و پێداگری لەسەر داگیرکردنی دەروازەی عومەر ئاغا بوو، لەوێ توانی دەستی بەسەر کۆمەڵێک پێگەدا بگرێت، بەڵام بۆردومانی تۆپخانەی شۆڕشگێڕ ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبوو لە ڕێگریکردن لە پێشڕەوی سوپای عێراق. هێزی پێشمەرگە هێرشی بەرپەرچدانەوەی دەستپێکرد و ڕووبەڕوو شەڕیان لەگەڵدا کرد تا توانیان سەرجەم سەنگەرەکانیان کۆنترۆڵبکەنەوە.

سوپای عێراق هەموو هەوڵێکی خۆی کرد بۆ دەستبەسەرداگرتنی دۆڵەکە و لەناوبردنی سەنگەرەکانی پێشمەرگە و هێڵی بەرگرییەکەی. دوای هەشت سەعات شەڕی توند، تەواوی لیوای سوپای عێراق سڕدرایەوە و تەرمی ٢٣٠ سەرباز لە بەرەکانی شەڕدا لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر برینداردا بەجێهێشت. ئەوان نەیانتوانی ئامانجەکەیان بەدیبهێنن و تووشی شکستێکی گەورە بوون.

پاشماوەکانیان ناچار بوون پاشەکشە بکەن بۆ گوندی بەدلیان لە باشووری گەرووی عومەر ئاغا، بەڵام نەیانتوانی جارێکی تر هێرش بکەنە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە، تا دەستیان بەسەر چیای سەرتیزدا گرت کە دەکەوێتە سەرەوە و دەڕوانێتە ئەم گەردەیە. هەربۆیە سەخت بوو پێشمەرگە لەوێ بمێنێتەوە، هەربۆیە سەرکردایەتی شۆڕش فەرمانی کشانەوە و چۆڵکردنی ئەو شوێنەی دەرکرد، و بڕیاریاندا هێڵێکی دیکەی بەرگری لە گەرووی بیشا و چیای حەسەن بەگ و ساری بەردی دابمەزرێنن بۆ ئەوەی ڕێگری لە پێشڕەوی سوپای دوژمن بکەن.

سەرچاوەکان:

1- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزوتنە ئەزغەریخوازی کۆرد، بەرگی سەیحیم، بەهشی داووم، شەبی یەحکیم، (هەڤۆلەر - 2004).

2- ئیبراهیم جەلال، باشواری کوردستان و شیشی ئێیلوول، بێنیاتنان و ه5تاکاندان، 1961-1975. چاپی چوارهام، (٢٠٢١).

3- غازی عادل غهاردی ڕەحمەتی خوای لێ بێت. (٢٠٢٠).  

4- مێژووی هاوچەرخی عێراق، لە نووسینی د.ئیبراهیم خەلیل ئەحمەد و د.جەعفەر عەباس حەمدی (موسڵ - 1989).

5- سەهانگیر ئیبراهیم خیشناو، “وداوه سەهرباژ کانی شیه یلول” 1970-1975، “چاپی یەحیخام”، (هۆلەر).

6- ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.