حاجی عومران بە دووری ١٨٣ کم لە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری هەولێر، لە قەزای جۆمان، لەسەر سنووری نێوان هەرێمی کوردستان و کۆماری ئیسلامی ئێران هەڵکەوتووە. هەڵکەوتە جوگرافییەکەی وایکردووە ببێتە شوێنی چەندین ڕووداوی مێژوویی گرنگ، بەتایبەتی ڕۆڵی دیار و بەرچاوی لە شۆڕشەکانی کورددا، دیارترینیان سەرهەڵدانی… شۆڕشی ئەیلول (1961-1975) بە سەرۆکایەتی مەلا مستەفا بارزانیوە هەروەها لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکەدا شۆڕشی گوڵانیەکەم شەهیدی شۆڕش کاک عەبدوڵڵا بوو لە ٢٦ی کولان ١٩٧٦، چەندین شەڕ و داستان لە ناوچەکەدا ڕوویدا. لە ساڵی 1980 تا 1988 حاجی عومران و گوندەکانی بۆ ماوەی سێ ساڵ بە تەواوی وێران بوون، بەڵام لە بەهاری ساڵی 1991 بەهۆی ڕاپەڕینی گەورەی گەلی کوردستانەوە ناوچەکە بە تەواوی ئاوەدان کرایەوە.

دوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە شۆڕشی گوڵانبارەگای مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی کۆبەر لە خانی (پیرانشار) لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بوو. وا دیارە تۆپخانەکانی سوپای عێراق لەو کاتەدا لە ڕێگەی تۆپبارانی بێ جیاوازی هێزی پێشمەرگەیان تێکدابوو. بۆیە سەرکردایەتی شۆڕش بڕیاریدا کارێک بکەن کە تۆپبارانی تۆپخانەکان لە ناوچەکە دوور بخاتەوە. 60 پێشمەرگە بە سەرپەرشتی زەکەری یەحیا خان، یاسین بیروخی، ئەحمەد کاشخا کەلالی، حەسەن ئاغا زیوی، و عومەر عوسمان ڕاسپێردرابوون بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەکە.

ئەو هێزە لە گوندی حاجی بارمەوە سەرکەوت و بەرەو قەندیل ساغیر سەرکەوت و بەرەو چیای کودو بەڕێکەوت. پێگەکانیان حاجی عمران و ڕەیات و جومان و ناوچەکانی دەوروبەری کۆنترۆڵکرد. لەوێشەوە هێزی پێشمەرگە تۆپخانەکانی ئێرانی ئاگادار کردەوە کە دەست بکەن بە تۆپبارانی کەتیبەی تۆپخانەکانی ڕژێمی عێراق و بنکە سەربازییەکەی لە حاجی عمران. دوای ئەوەی شوێنەکە دەستنیشانکرا، بۆ ماوەی دوو سێ ڕۆژ بە چڕی تۆپبارانی سەربازگەی سوپای عێراق و تۆپخانەکانی کرا. بەهۆی تۆپبارانی تۆپخانەکانەوە، هێزەکانی سوپای عێراق نەیاندەتوانی خۆیان ڕابگرن، چونکە زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش بووە هۆی پاشەکشەکردن و کشانەوەیان لە ناوچەکە.

کاتێک سەرکردایەتی شۆڕش قەناعەتیان پێهات کە شەڕی نێوان عێراق و ئێران دەچێتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە، زانی کە دەبێت ئەم دەرفەتە بقۆزێتەوە. هەر بۆیە کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ فەرماندە سەربازییە شۆڕشگێڕەکان بانگهێشت کرد بۆ ئەوەی بە وردی بارودۆخی شەڕەکە تاوتوێ بکەن. بەپێی ئەو زانیارییانەی دەست کەوتوون، ناوچە سنوورییەکان لەلایەن هێزەکانەوە چۆڵکرابوون، ئەمەش وایکردووە شۆڕش ئەو ناوچانە کۆنترۆڵ بکات. بۆ بەدیهێنانی ئەمەش سەرکردایەتی شۆڕش بڕیاریدا هێرش بۆ سەر حاجی عومران بە ئامانجی ڕزگارکردنی بکات. بەڵام سەرکردایەتی ڕووبەڕووی یەک بەربەست بووەوە: زەمینە بەرزەکەی ناوچەکە لە ژێر کۆنترۆڵی [هێز/کیانەکانی دیارینەکراو]دا بوو. پارتی دیموکراتی کوردستان ئێرانییەکە.

شەوی ١٧/١٨ی خەزەڵوەری ١٩٨٠ هێزی پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە پاڵپشتی تۆپخانەکانی عێراق هێرشیان کردە سەر بنکەی سەربازی خانە (پیرانشار) و بە توندی تۆپبارانیان کرد. دوابەدوای هێرشەکە، هێزەکان... پارتی دیموکراتی کوردستان ئێرانییەکان حاجی عومرانیان چۆڵ کرد و سەرکردایەتی شۆڕشیش هێزی پێشمەرگەیان ڕەوانەی بەرزاییەکانی ناوچەکە کرد و داوای هاوکاری حکومەتی ئێرانیان کرد لە هێرشەکەدا. سەرەڕای ڕێککەوتنیان، هاوکارییەکان وەک چاوەڕوانکراو نەبوون، و دوای کۆبوونەوەیەک لەگەڵ سەرۆک کۆمار پارتی دیموکراتی کوردستان مەسعوود بارزانی لەگەڵ بەرپرسانی پێشمەرگە، ئەرکەکانی هێرشی بۆ ئەوان بەم شێوەیە خستەڕوو:

- عەلی خەلیل و سەبری نایرۆیی و عەلی شەعبان و نەجم الدین غورونی لە دۆڵی ئینا و ماران بۆ فشارخستنە سەر ڕێگای چۆمان – حاج عومران بە سەرۆکایەتی عەلی خەلیل بەرپرسی میحوەرەکە ڕاسپێردرابوون.

- عەلی ئامادە بوو، هێزەکانی لقی دوو لە ئاراستەی کۆندزۆرەوە بۆ جادەی ڕەیات دابەزین..

- حەمید ئەفەندی، کۆرپۆڕاڵ یاسین، لقی چوار، تەحسین نائرڤی، و عەبدولڕەحمان تەها تا وادی سابر، ڕۆژهەڵاتی حاج عومران.

- بەرپرسیارێتی شیوارش درایە ئەستۆی حەسۆ میرخان ژاجۆکی، هێزەکانی لقی دوویش بۆ ڕەسووڵ فەقی، عەبدوڵڵا قادۆ، فەیزۆ سەلیم خان، و مەلا ڕەسووڵ ڕاسپێردرا بۆ ئەوەی بە ڕێگای حاجی عومراندا تێپەڕن و هەموویان مانەوە حاجی بیروخی ڕاچید ئیسۆمەری وەک هێزی یەدەگ لە قەمرە بوو، هەروەها دکتۆر ڕۆژ نوری شاوەیس و سەرۆک عەبدوڵڵا و ئازاد بەرواری فەتاح ئاغا و پیاوەکانی سەرپەرشتی شەڕەکە دەکەن لەسەر زەوی و لە ڕووی سەرکردایەتییەوە.

لە 11ی تشرینی دووەمی ساڵی 1980 هەموو بابەتە پەیوەندیدارەکان بە هێرشەکەوە تەواو بوون و هەر هێزێک بەرەو شوێنی دیاریکراوی خۆی بەڕێکەوت. هاوکارییەکانی ئێران بۆ پاڵپشتیکردنی شەڕەکە بریتی بوون لە بۆردومانکردنی بنکەکانی سوپای عێراق و پێشکەشکردنی هاوکاری لۆجستی و گواستنەوەی شەهیدان و برینداران بە هەلیکۆپتەر. هەروەها ئێران بەڵێنی دا لە ئەگەری هاتنی هەلیکۆپتەری سوپای عێراق بە فڕۆکەی جەنگی پاڵپشتی پێشمەرگە بکات، هەرچەندە بەڵێنی ئەمەی دابوو بەڵام وەک پێویست نەبوو. هەرچەندە بارودۆخی هێزەکانی حکومەت لەوە بەهێزتر بوو کە پێشمەرگە لێی تێگەیشتبوو، بەڵام بەپێی ئەو زانیارییانەی پێیان گەیشتووە، تەنیا بەربەستی سەرەکی بەفر و سەرما بووە.

هێرشەکە لە 15ی تشرینی دووەمی ساڵی 1980 دەستیپێکرد، سەرەتا تۆپخانەکانی ئێران ئەو ناوچانەیان تۆپباران کرد کە پێشمەرگە چاودێرییان دەکرد، بەڵام لە ئاست چاوەڕوانییەکاندا نەبوو، چونکە لە قۆناغێکدا تۆپەکانی نزیک بوو لە لێدانی هێزی پێشمەرگە لەسەر چیای شێوارش. هێزی پێشمەرگە سێ پێگەی گرنگی لە میحوەری سێبەر گرت و پێنج سەربازیش بە دیل گیران، بەڵام بەهۆی بەفر و زریانەوە لە بەرزاییەکان تووشی ئاستەنگی بوون.

سەرەتا هێرشەکە زۆر سەرکەوتوو بوو، هێزەکانی پێشمەرگە لە حاجی عومران سەنگەرەکانی نزیک لە مزگەوتەکەیان کۆنترۆڵکرد و تەرمی زۆرێک لە سەربازانی عێراقی لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت. بەڵام دوای هەواڵی شەهیدبوونی فەتاح ئاغا و ژمارەیەک هێزی پێشمەرگەی حاجی بیروخی بەهۆی تۆپبارانی تۆپخانەکانەوە هەڵمەتەکە هێور بووەوە.

ئەم شەڕە داستانییە ٤٨ کاتژمێری خایاند، زۆر شوێن کەوتنە دەستی پێشمەرگە. به ڵام به هۆی مه ترسی به فر که ڕێگاکه ی داخستبوو، بڕیاردرا بکشێته وه ، به هۆی سه ڕمای تاڵه وه بۆ پێشمه ڕگه به ​​ڕخۆدانی زۆر ئه سته م بوو. جگە لەوەش هێزێکی گەورەی ڕژێم لە دیانا هەبوو کە ئامادەبوو هێرش بکاتە سەر هێزی پێشمەرگە. زیانەکانی سوپای عێراق لەو شەڕەدا زیاتر لە 70 سەرباز کوژراو و بریندار بوون، هەروەها گرتنی پێنج سەربازی دیکە، هەروەها هێزەکانی پێشمەرگە بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنییان دەستکەوتووە.

دوای بڕیاری ڕاگرتنی هێرشەکە، هێزەکانی پێشمەرگە کشایەوە و هێزەکانی کۆماندۆی سوپای عێراق گەڕانەوە بۆ شوێنەکانی پێشوویان. هێزەکانی پێشمەرگە بۆ ماوەی مانگێک لە گوندی تەمەرجیان لە چوارچێوەی خاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان مانەوە، بەڵام لە شێوەی دەوریەدا بەرەو بەرزاییەکانی ناوچەکە سەردەکەون.

لەم شەڕەدا هێزی پێشمەرگە 14 شەهید و 26 برینداری لێکەوتەوە، کە بەشێکی زۆریان بەهۆی بۆردومانی تۆپخانە قورسەکانی سوپای عێراقەوە کوژران. هەروەک لە کتێبی “بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد”دا ئاماژەی پێکراوە، پێگەی هێزەکانی حکومەتی عێراق بەهێزتر بوو لەوەی هێزی پێشمەرگە خەیاڵی بۆ دەکرد، بە پشت بەستن بەو زانیاریانەی کە پێیان گەیشتبوو. لە لایەکی ترەوە کەشوهەوای سارد وایکرد پێشمەرگە نەتوانێت بەتەواوەتی کۆنترۆڵی حاجی عومران بکات و ڕزگاری بکات و بۆ هەمیشە لەوێ بمێنێتەوە، بەتایبەتی لە بەرزاییەکان.

سەرچاوەکان:

1- عومەر عوسمان، ژانی کوردیک، بارکی و قیام، چاپ قیام، (چاپخانی مۆکریان-هۆلەر-2008).

2- مەسعوود بارزانی و بارزانی و خەڵکی زەکاریخوازی کورد، لە وڵاتی من 1975-1990. ئۆکسانا-٢٠٢١).

3- غازی عادل گوردی، پێشمەرگە بۆ خزمیت بارزانی حەجی بەیخی، بورکی دۆڤێم، شاپی دۆڤێم، (تورکیا - 2021).

4- حاجی میرخان دەلەمەری، غان بێدەوای داد پەروەیریدە، بیرکی دۆم، چابی دۆم، (کوردستان - 2021).