ڕژێمی بەعس بەهەموو شێوەیەک هەوڵی مانەوە لە دەسەڵات و لابردنی ئەو ئاستەنگ و مەترسیانەی کە ڕووبەڕووی بووەوە، هەموو پلانێکی کاریگەر و بەسوود کەڵکی وەرگرت. دیارە ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی شۆڕشدا بوون، شوێنی بنکە و بارەگاکانی پێشمەرگە بوون و هەمیشە مەترسییەکی گەورەیان بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی ڕژێمی بەعس دروست دەکرد. بۆیە پەنای بردە بەر بەکارهێنانی هەموو ئەو ئامرازانەی لەبەردەستیدایە، لەناکاو لەلایەن هێزە نیزامییەکانییەوە هەڕەشە و گوشاری لێکرا و هێرشی زەمینی و ئاسمانی بەئامانجی پاککردنەوەی و وێرانکردنی گوندەکانی کوردستان لەدژی دەستیپێکرد.

لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٨٤ سوپای ڕژیم هێرشێکی بەرفراوانی بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شۆڕش لە زاخۆ لە ناوچەی بەهدینان دەستپێکرد و بارەگای هەردوو کۆمیتەی خۆجێیی دۆهوک و زاخۆی کردە ئامانج، بە مەبەستی ڕاگرتنی چالاکییەکانی پێشمەرگە و بێدەنگکردنی دەنگی شۆڕش لە ناوچەکەدا. لە هێرشەکەدا هەزاران سەرباز و بەکرێگیراو بەشدارییان کرد، بە سەرۆکایەتی ئەرشەد زێباری و جەعفەر مستەفا، بە پاڵپشتی تانک و تۆپخانە و زرێپۆش و موشەک هەڵگر و هەلیکۆپتەر.

هێرشەکە لە بەرەبەیانی ٢٤ی ئابی ١٩٨٤ لە سێ میحوەرەوە دەستیپێکرد:

یەکەم: بابوخکی و میحوەری گوڵنازکی

دووەم: میحوەرەکەی زێوکە و ئابوێ و نەڤشکی و ئوسمانە

سێیەم: میحوەرەکەی لێڤی لەسەر بارەگای کۆمیتەی ناوخۆییە لە زاخۆ، لە گەرووی حەرینە.

هێزی پێشمەرگە بەپێی هێرشی هێزەکانی حکومەت بەدرێژایی میحوەرەکان بڵاوەپێکرا. بەهۆی چەسپاندنی هێزی پێشمەرگەی سازمانی شەهید شەهیاز ساڵح و سازمانی هێڤاڵ سدیق گوڵنازکی لە میحوەری بابوخکی و گوڵنازکی، ئەرکی میحوەری زیوکە ئەبی و نەڤشکی و عوسمانە بە هێزی پێشمەرگەی ڕێکخراوەکانی ڕەنجباران، خالید کۆچەر، و شەهید محەمەد حەمدی، بە درێژایی... لەگەڵ کۆمەڵێک هێزی بەرخۆدانی جەماوەری. لەو سەردەمەدا هێزی پێشمەرگە لە چوارچێوەی قەوارەی حیزبدا لە شێوەی لق و یەکە ناوخۆییەکان ڕێکخرابوو. فەتاح گۆڵی بەرپرسێکی لیژنەی خۆجێی لە دهۆک لەو ڕووبەڕووبوونەوەدا سەرپەرشتی هێزی پێشمەرگەی کرد و هێزێکی دیکەی هاوبەشی پێشمەرگە پێکهات. پارتی دیموکراتی کوردستان گروپێک لە حزبی شیوعی بە سەرۆکایەتی محەمەد موراد وەک هێزێکی فریاگوزاری مامەڵەیان کرد بۆ پاڵپشتیکردنی هێزی پێشمەرگە کە بۆ ئەو میحوەرە دیاریکرابوو کە هێزەکانی حکومەت لێیەوە پێشڕەوییان دەکرد. ئەم هێزە لە سەرووی گوندی زیوکە عەباوی لە نێوان هەردوو میحوەرەکەدا جێگیر بوو.

لە سەعاتەکانی زوودا هێزەکانی حکومەتی بەعس لە هەموو ئاراستەکانەوە هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە. هێزەکانی پێشمەرگە لە ناوچەی دیاریکراو هێرشەکەیان بەرپەرچ دایەوە و شەڕی توند بەدوای خۆیدا هێنا. سەرەتا توانیان هێرشەکە بەرپەرچ بدەنەوە و گورزێکی قورس بدەن، بەڵام سێ چەکداری پێشمەرگە لە میحوەری نەڤشکی شەهید بوون. پاشان هێزەکانی حکومەت بەرەو گوندی ئوزمانە پێشڕەوییان کرد. پێشمەرگە پێگەی بەرگریی خۆی پتەوتر کرد، هێزی پتەوتریش گەیشتنە ئوزمانە بۆ پشتیوانیکردنیان و توندکردنەوەی گەمارۆی سەر هێزە هێرشبەرەکان. خەڵکی گوندەکە هاوکارییەکی تەواویان لەگەڵ پێشمەرگە کرد، بە چەکی قورس و سووک وەڵامی هێرشی حکومەتیان دەدایەوە، لە هەر شوێنێک پێشڕەوییان دەکرد شکستیان دەهێنا و پاڵیان دەنایەوە بۆ ئەودیوی گوندی زویکە.

ئەمجارەیان هێرشەکەی حکومەت تەنها لەسەر زەوی نەبوو، بەڵکو لە ئاسمانیشەوە هات، لەگەڵ بۆردومانی فڕۆکە. لە کاتی شەڕەکەدا هەشت فڕۆکە بە بەردەوامی بەسەر ناوچەکەدا دەسوڕانەوە بۆ پاڵپشتیکردنی هێزی زەمینی حکومەت و ئاگر لە سەنگەرەکانی پێشمەرگە بەردا و لە ئەنجامدا ژمارەیەک پێشمەرگە شەهید بوون. بۆ یەکلاکردنەوەی ئەنجامی شەڕەکان، سوپای عێراق بەردەوام لە ئاسمانەوە هێرشی دەکردە سەر بارەگا و بنکەکانی پێشمەرگە و لە هەموو شەڕێکدا لەگەڵ پێشمەرگە پەنای بۆ بۆردومانی سەنگەرەکان دەبرد.

هێرشی ڕژێمی بەعس بۆ ماوەی هەشت ڕۆژ بەردەوام بوو، لەو ماوەیەدا هێزە سەربازی و چەکدارەکان بە پاڵپشتی تانک و تۆپ و فڕۆکە بەردەوام ڕووبەڕووی هێزی پێشمەرگە دەبوونەوە. هێزی پێشمەرگە بە هەموو چەک و بە پاڵپشتی هێزەکانی پاراستنی نیشتیمانی لە بەرامبەر ئەو هەموو هێرشە بەرفراوان و چەکدارانەی هێزەکانی دوژمن بەرپەرچیان دەدایەوە. هەرچەندە هێزەکانی عێراق لەماوەی ئەو هەشت ڕۆژەدا هێزی پێشمەرگەی ماندوو کرد، بەڵام هێزی پێشمەرگە درێغی نەکرد لە بەرگریکردن. لە ڕۆژی هەشتەمدا هێزەکانی پێشمەرگە هێرشی پێچەوانەیان کردە سەر هەموو میحوەرەکان دژی هێزەکانی حکومەت، لەوێ لەناکاو هێرشیان کردە سەر پێشڕەوی هێزەکانی حکومەت و بەخێرایی ڕیزەکانیان بڵاوەپێکرد و سەرکەوتنێکی گەورەیان بەسەردا سەپاند. هێزەکانی حکومەت شکستیان هێنا و پاشەکشەیان کرد و شەڕەکە بە سەرکەوتنی هێزی پێشمەرگە و شکستی سوپای عێراق و چەکدارە بەکرێگیراوەکان کۆتایی هات.

لەم هێرشەدا هێزەکانی حکومەت زیانێکی زۆریان بەرکەوتووە لە کوژراو و بریندارەکاندا، لەوانە کوژرانی لیوا عەقید عەبدوڵڵا برای لەتیف زێباری ڕاوێژکاری بەکرێگیراو کە لەنزیک گوندی گەڵنازکی کوژرا. دەیان تەرم لە بەرەکانی شەڕدا بەجێماون و ژمارەیەکی زۆریان بە دیل گیراون. بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی کەوتە دەست هێزی پێشمەرگە و بووە یەکێک لە دەستکەوتەکانی شۆڕش. سەرکەوتن لەم شەڕەدا بە خوێنی هەشت شەهیدی جادەی کوردستان بەدەست هات کە پێنجیان لە هێرشی ئاسمانیدا شەهید بوون.

ئەم هێرشانەی حکومەت بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شۆڕش بە درێژایی مێژووی خەباتی ڕزگاریخوازی کورد بەردەوام بوون، بەڵام شکستیان هێنا و نەیانتوانی ئەو ناوچانە کۆنتڕۆڵ بکەن بەهۆی ئەو بەرگرییە بەهێزەی کە هێزی پێشمەرگە دابینی کرد. ئه مه ده ستکه وتێکی گه وره بۆ شۆڕش پێک ده هێنا و وره ی پێشمه ڕگه به ​​ڕز ده کرده وه و له هه مان کاتدا کاریگه ڕییه کی گه وره ی له ناوچه که دا ده بوو، ئه مه ش شکستێکی ئه خلاقی گه وره بۆ حکوومه ت پێک ده هێنا.

سەرچاوەکان:

1- مەحسود بارزانی، بارزانی و بێزۆتنا و ئێزگاری خوازی کۆرد، بەرگی چۆڤاریم، 1975-1990 شۆرێشی گۆڵان، بەهشی دۆڤیم، شەبی یەحکیم، (چافانە ئۆکسانا - ٢٠٢١).

2- غازی عادل گوردی، “سڵاوی خواتان لێ بێت” ​​(تورکیا، 2021).

3- محمد موراد، خەباتە چیا، بەرهاتن و شەرهاتین شیشا گۆڵانی داناپرا سا5ین (176-1989) دا، (چافانا کوردستان – زاخ - 2007).