شەڕ و پێکدادان لە نێوان شۆڕش و هێزەکانی حکومەتدا لە هاوینی ساڵی ١٩٦٥ لە ڕەواندوز و ناوچەکانی دەوروبەری ڕوویدا و بۆ ماوەی چەند مانگێک بەردەوام بوو. ڕژێمی عێراق هێرش و هەڵکوتانە سەر هێزەکانی پێشمەرگە چڕتر کردەوە بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی سەر ڕەواندوز و چیای کۆڕەک و ڕێگا سەرەکییەکان. ڕژیم هەوڵیدا چیای زۆزاک و هندرین و دۆڵی ئاکۆیان و دۆڵی ئالانا کۆنترۆڵ بکات و دەسەڵاتی خۆی بەسەر تەواوی دەشتی دیانادا بسەپێنێت. شۆڕش هەوڵی دا بۆ پاراستنی کۆنترۆڵی شوێنە ستراتیژییەکان، وەک شاخەکانی بەرز، کە لەژێر کۆنترۆڵی پێشمەرگەدا بوون. وەک لە ڕاپۆرتێکدا ئاماژەی پێکراوە، سەرکردایەتی شۆڕش بەنیازی دەستبەسەرداگرتنی چیای کۆرەک بوو، کە سەرکردەی شۆڕش... مستەفا بارزانی بۆ ئەو مەبەستەش سەردانی چیای هێندرین و دۆڵی ئاکۆیانی کرد، و لەگەڵ بەرپرسانی هێزی پێشمەرگە لە ناوچەی بەلکەیتی کۆبووەوە، و لەگەڵیان گفتوگۆی لەسەر هێرشی سەر چیای کۆڕەک کرد، هەروەها هەردوو فاخر میرگەسۆری و مەلا ئەمین بەڵێنیان دا کە ئەم ئەرکە ئەنجام بدەن.

ئامادەکاری و پلانی هێرش

یەکەم: بۆردومانکردنی هەموو پێگە سەربازییەکانی سوپا لە خەلیفان، ماڵتۆکری ڕەوەندز، گاریسۆنی کاولوکان و دیانا لە یەک کاتدا، کە هاوەنێکی ١٢٠ ملم و ٢٠٠ تۆپخانەی بۆ هەر پێگەیەکی سەربازی تەرخانکرابوو.

دووەم: دەستپێکردنی هێرشێکی تەواو بۆ سەر چیای کۆڕەک بە ئامانجی گرتنی شاخ و دۆڵی عەلی بەگ و گەمارۆدانی ڕەواندوز. فەوجەکەی ئاکۆیان بە سەرۆکایەتی مەلا ئەمین و حەمەزیاد و فەوجێک لە حزبی شیوعی بە سەرۆکایەتی لیوا ڕیاز بەدرەخان ئەم ئەرکەیان پێ سپێردرا و فاخر محەمەد میرگەسۆری فەرماندەیی گشتیی شەڕەکەی پێدرا.

سێیەم: فەوجێک لە هێزەکانی باڵەک ئەرکی هێرشکردنە سەر پێگەی سەربازی مێلتۆکەر بە سەرۆکایەتی عیزەت سلێمان بەک دەرگەلی و مام سدیق پێسپێردرا.

چوارەم: فەوجەکەی بێتواتە ئەرکی هێرشکردنە سەر شوێنی سەربازی خەلیفان بە فەرماندەیی حەلی دۆلەمری و تانگۆ یونس پێسپێردرا.

پێنجەم: دوو فەوج لە هێزەکانی باڵەک ئەرکی هێرشکردنە سەر پێگەی سەربازی دیانایان پێسپێردرا، بە سەرۆکایەتی حاجی بیروخی و هادی حەسکۆ.

شەشەم: فەرماندەی گشتی میحوەری شەڕ عەبدوڵڵا ئاغا بەشیدەری فەرماندەی هێزی باڵەک بوو و جێگرەکەی کەمال نەعمان ثابیت بوو. سەرپەرشتیارانی گشتی تۆپخانەکان بریتی بوون لە کاپتن بەکر، لیوا خدر، عومەر ئاغا دۆڵەمری، خدر دەباغ، نەوزاد خۆشناو، خالید شەمس ئەلدین.

کاتژمێر ٥:٣٠ ئێوارەی ٦ی ئابی ١٩٦٥ بۆردومانەکە دەستی پێکرد تۆپخانەی شۆڕشگێڕ لەسەر کەمپ و بنکە سەربازییەکانی سەر بە سوپای عێراق، دەڵێت مەسعوود بارزانی لە کتێبی "بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد"دا، لە چیای ڕابنۆک بووین، چاودێری ئەو پێگە سەربازییانەمان دەکرد کە تۆپباران دەکران. تۆپخانەی شۆڕشگێڕئاژاوەگێڕی لە کەمپەکاندا حوکمڕانی دەکرد و سەربازەکان هەستیان بە ترس و ترس و دڵەڕاوکێ دەکرد. ئۆردوگای خەلیفان و ماڵتۆکر لە ڕەواندوز بەتەواوی وێران و ئاگریان تێبەردرا، هاوکات ئۆردوگای گاریسۆنی کاولوکان بەهۆی قەڵادارکردنی شوێنەکە زیانێکی زۆری پێنەگەیشت. هەروەها کەمپی دیانا ئاگری تێبەردرا و زۆربەی دامەزراوەکانی لەناوچوون.

لە ئاماژەیەکی تردا باس لەوە کرا کە... تۆپخانەی شۆڕشگێڕ هێزی پێشمەرگە توانی بە وردی ئامانجەکان لێبدات و بنکە چاودێری و بنکە سەربازییەکانی سوپای عێراق تێکبشکێنێت و تۆپبارانەکانیان ڕابگرن. لەسەر چیای کۆرەک دوو بنکەی سەربازی سوپا وێران کران، بەڵام بنکەی سێیەم کاریگەرییەکی بەرچاوی نەبووە بەهۆی تۆپبارانەکانەوە بەهۆی بوونی دەرکەوتنی بەردین لەناو بنکە سەربازییەکەدا. هێرشی گشتی لە کاتژمێر نۆی ئێوارەی هەمان ڕۆژ دەستی پێکرد و لە کاتژمێری یەکەمی هێرشەکەدا دوو بنکەی سەربازی لە چیای کۆرەک گیران، بەڵام بنکەی سێیەم کە ناوی "سەنگەری کبکە ئەلسەمینە" بوو، بەهۆی سەختی شوێنەکە و بەرخۆدانی توندی سەربازەکان بە سەرۆکایەتی لیوا قەحتان نەگیرا. هەرچەندە بۆ ماوەی هەفتەیەک گەمارۆ درا، بەڵام بەردەوام بوو لە بەرخۆدان و ئەمەش وایکرد هێزی پێشمەرگە نەتوانێت دۆڵی عەلی بەگ کۆنترۆڵ بکات. هەرچەندە سوپای عێراق زیانێکی زۆری بەرکەوت، بەهۆیەوە تەرمی 40 کوژراو لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت.

لە میحوەری ماڵتۆکەر سەربازەکان پێگەکەیان چۆڵکرد و لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە دەستی بەسەردا گیرا. لە دیانا چەند پێگەیەک دەستی بەسەردا گیرا، بەڵام پێکدادان لەگەڵ چەکدارە بەکرێگیراوەکان ڕوویدا. پێشمەرگەیەک شەهید بوو و پێشمەرگەیەکی دیکەش بریندار بوو. شەڕی نێوان هەردوولا تا بەرەبەیان بەردەوام بوو، بەڵام لەگەڵ هەڵهاتنی خۆر هێزی پێشمەرگە پاشەکشەی کرد. حکومەت بۆ بەرپەرچدانەوەی هێرشی پێشمەرگە، هێزی تەواوی خۆی و چەکی قورس و سووک و فڕۆکە جەنگییەکانی و چەکدارە بەکرێگیراوەکانی بەکارهێنا.

لە ئەنجامی بۆردومانی تۆپخانەی سوپا بۆ سەر میحوەری کۆڕەک، هێزەکانی پێشمەرگە زیانێکی زۆریان بەرکەوت. لەکاتی پشوودانیاندا چەند تۆپێکی تۆپخانە نیشتەوە و لەناویاندا تەقیەوە و بەهۆیەوە 27 چەکداری پێشمەرگە گیانیان لەدەستدا. ئەمەش بووە هۆی دابەزینی مۆڕاڵ و هێواشی هێرشکردنە سەر کۆرەک. هەروەها هێزەکانی حکومەتیش زیانێکی زۆریان بەرکەوت، بەڵام زیانەکانی پێشمەرگەش کەم نەبوون. هەرچەندە ئامانجی هێرشەکە نەهاتەدی و هیچ گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە نەخشەی سەربازیدا ڕووی نەدا، بەڵام ئەزموونێکی سەربازی گرنگ بوو. لەسەر بنەمای ئەمەش، سەرۆکی شۆڕش، بارزانی فەرمانی دا هێڵەکانی بەرگری بپارێزرێن و بەهێز بکرێن، وریایی و هۆشیاری بپارێزرێن و وەڵامێک بۆ هەر جوڵانەوەیەکی دوژمن بکرێت.

کاردانەوەکانی حکومەت بەرامبەر بە هێرشەکە

حکومەت بە چڕی گوندی ئاکۆیەی بۆردومان کرد و لە ئەنجامدا کۆمەڵکوژی و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. لەو کاتەدا بنەماڵەی سەرکردەی شۆڕش بارزانی لە هاوینەهەواری کۆدۆ لە نزیک حاجی عومران دەمێننەوە کە لە هاویندا ژمارەیەکی زۆر عەشیرەتی کۆچەری لەو ناوچەیەدا هەبوون. ڕوونە کە دەزگای هەواڵگری حکومەت ئاگاداری ئەوە بوون، بۆیە چوار فڕۆکەی جەنگی هاوکەر هانتەر ناوچەکەیان بۆردومان کرد، بەڵام نەیانتوانی بە وردی ئامانجەکانیان بپێکن، بۆمبەکانیان لە ناوەڕاستی کۆمەڵێک کۆچەریدا کەوتە خوارەوە و لە ئەنجامدا ٤ کەس شەهید بوون کە دوو منداڵیان هەبووە و ١٤ کەسی دیکەش بریندار بوون.

سەرچاوەکان:

1- ئاری کەریم، ناوی خودا، خۆشەویستی خودا، (چاپخانی خەبات - دێهچەک - 1999).

2- زەرەر سلێمان بەی، 1943-1977.

3- مەسعوود بارزانی و بارزانی و ئێزگەڕێخوازی کورد، SHORSHEY EYLOOL 1961-1975، بەناوی خوای میهرەبان و بەرزترین، (هۆلەر - 2004).

4- لیوا خدر عەبدوڵا دەباغ، هاوڵاتی پیرۆ و تورک، شیعە علی مەزین - کوردستانی عێراق، وەزارەتی دەرەوە، (ژاپۆنی) هەشانبی-هۆلەر-2020).

5- غازی عادل غەردی، ناوی خازمەی بارزانییە... حاجی بێهکێهی، ناوی براکەیەتی، باوکی ئەوانە، (تورکیا - 2020).