دوای ئه و هه موو شه ڕ و شه ڕانه ی له نێوان هێزه کانی بارزانی و ئێران ڕوویدا، له 5ی نیسانی ساڵی 1947 هه موو هێزه کانی ئێران که له وکاته دا توانیبوویان بۆ جارێکی دیکه زۆربه ی ناوچه کانی ژێر ده سه ڵاتی بارزانی کۆنترۆڵ بکه نه وه ، له چه ند قۆڵه وه هێرشێکی به ڕفراوانیان له دژی بارزانی ده ستپێکرد و به سود وه ڕگرتن له چه کداره کانی خێڵی مه نگور. لە یەکێک لە بەرەکانی شەڕ کە لە بەرزاییەکانی گێرد کاشان بوو، شەڕێک لە نێوان سوپای ئێران، بە پاڵپشتی و چەکدار بە تۆپخانەی ١٠٥ ملم و ٧٥ ملم، جگە لە پشتیوانی ئاسمانی و ١٥٠ پێشمەرگەی بارزانی، بە سەرۆکایەتی ئەحمەد مەرگوری، ڕوویدا. لەو شەڕەدا، دوای شەڕێکی توند، ئەو بەرزاییانە کەوتنە دەستی سوپای ئێران و بەم شێوەیە سوپای ئێران تەواوی ناوچەی شنۆی کۆنترۆڵکرد.

لەو سەردەمەدا تانک و دەستەیەک لە سوارەی لوڕستان یەکەم کەس بوون کە گەیشتنە شاری شنۆ. بارزانیەکان پاشەکشەیان کرد بۆ دۆڵی گالاس و لەوێشەوە بۆ گادر. بەڵام بەر لە گەڕانەوەیان، لە ٨ی نیسانی ١٩٤٧، هاوکات لەگەڵ کشانەوەیان، بارزانیەکان توانیان یەکێک لە فڕۆکەکانی هێزی ئاسمانی ئێران بخەنە خوارەوە کە بە سەختی هێزەکانیان بۆردومان کردبوو. ئەمەش بووە هۆی گیانلەدەستدانی فڕۆکەوانێک، فڕۆکەوانەکەی دیکە دەرکرا و ڕزگاری بوو. بۆ کەمکردنەوەی بارگرانییەکانیان، ئەو دیلانەی کە لە شەڕەکانی پێشوودا بەدیلیان گرتبوو، ئازادیان کرد، کە ١٨ ئەفسەری سوپای دیلیان تێدابوو، هەروەها لیوای دووەم حەمید جەهانبانی. لە ڕێگای سەید عەبدوڵڵا گیلانی ئازادیان کرد و گەڕاندیانەوە ناو سوپای ئێران. نەقیب جەهانبانی لە 10ی نیسانی 1947 ئازاد کرا، لەگەڵ کشانەوەی بارزانییەکان بۆ سنووری نێوان ئێران و عێراق، شێخ ئەحمەد بارزانی نامەیەکی بۆ فەرماندەی سوپا، هۆمایونی نووسی و بەم شێوەیە باسی ئەو تۆپخانەیەی لە دەستی بارزانییەکان کردبوو: "ئەوە هێزەکانی ئێوە بوون هێرشیان کردە سەر ئێمە؛ ئێمە نەمانکرد..." ئێمە لەژێر هیچ هێرشێکدا نین. سەبارەت بە تۆپەکان، لە شنۆ دەستت بەسەر یەکێکیاندا گرت بە هەموو کەرەستەکانییەوە، یەکێکی دیکەشیان لە خاکی ئێراندا ماوەتەوە. دەتوانن لە ڕێگەی شێخ عەبدوڵڵاوە بەدوایدا بگەڕێن و شوێنی بدۆزنەوە و وەریبگرنەوە، بەو پێیەی ئاژەڵمان نەبووە بۆ سەرەوە، بۆیە لەگەڵ خۆمان نەمانبردووە. فڕۆکەکانتان ڕۆژانە نزیکەی بیست ژن و منداڵەکەمان دەکوژن. سەبارەت بە زیندانییەکان، ئێمە هەموو ئەفسەرەکان و ئەوانی دیکەمان ڕادەستی شێخ عەبدوڵڵا کرد، جەهانبانیشمان ڕادەستی سەید کەمال کرد. هەروەها شێخ ئەحمەد بارزانی لە نامەکەیدا بۆ ئێرانیەکان داوای کردووە: “پێویستە فڕۆکەکانتان واز لە بۆردومانی ژنان و منداڵان بهێنن، ئەمە کارێکی نامرۆڤانە و پێشێلکردنی هەموو یاسا نێودەوڵەتییەکانە، دەبێت خۆیان لەو کارە بەدوور بگرن”. بەم شێوەیە بارزانیەکان دەستیان بە کشانەوەی ڕێکخراو کرد بۆ ناو خاکی عێراق.

سەرچاوەکان:

1- سێهاباد محمد کازمی، سەرهەنگ 2، یاریگای مەنوچێهر ئەلبورز، تاریخ پەنجا ساڵح نەیرۆڤی زەمینی شاهێنشاهی، ئێران، تاران، 2535.

2- نەجەفقالی باسیان، "ئاز مەهاباد خونین تا قەرەناهای ئارس"، شەرکەت سەحامی چاپ، تاران، 1328.

3- حسێن عەلی ڕەزم ئارا، فەرهەنگ جوگرافیا ئێران (عەبادیحە)، ئەستان 3 و 4، ئازەربایجان، تاران، بڵاوکراوەکانی بەشی جوگرافیا، سێتاد ئاراش، 1330.

4- عەباس غەزالی میرخان، مەهاهابادە تا گادارەکەی، شەبی دوهم، (هۆلەر – چاپخانە منارە - 2007).

5- عەلی ئەسغەر ئیحسانی، بیرکردنەوەکانی سەرهەڵدانی ئەفسران خوراسان، تاران، نەشار عەلام، 1378.

6- هەفەرەسیاو هاهۆڕەرامی، هاها دەندیە، کوردستان و ئایزە ڕەبەیجان و هاها سەحیانانی ها هەردەوڵا، 1946 (دەهزغای و سەهەرچاواهکەندەکەی (سلێمانی، 2008).