ژیاننامە

جەلیل یوسف ئەحمەد قاسم ناسراو بە هۆشیار، ساڵی 1999. جەلیل هۆشیارپارێزگار جەلیل هۆشیارزەرەنگ و جەلیل قادی لە ساڵی 1921 لە شاری هەولێر لەدایک بووە، لە بنەماڵەی ناسراوی ئەلقادی هەولێر بووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ناوەندی لە هەولێر تەواو کردووە. ساڵی 1946 بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی یاسا لە زانکۆی بەغدا بەدەستهێناوە، لە ساڵی 1959 لەگەڵ کچی کەریم زەنسی (1900-1996) هاوسەرگیری کردووە، کە یەکێکە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی زانستی (زانستی) و یەکێکە لە ناسیۆنالیست و ڕۆشنبیرانی شاری سلێمانی. لە ساڵی 1961-1962 دادوەر بووە لە دادگای لێکۆڵینەوەی هەولێر. لە نێوان ساڵانی 1963-1980 پۆستی دادوەری لە دادگای پلە یەک و دادگای تێهەڵچوونەوە لە بەغدا وەرگرتووە. لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1980 لە دادگای کارگێڕی لە قەزای کەرخی بەغدا وەک دادوەر دەستنیشان کرا. لەساڵی 1990 خانەنشین کرا، بەڵام بەخێرایی گەڕێنرایەوە بۆ پۆستەکەی و لە ساڵی 1994 دووبارە خانەنشین کرایەوە، لە 5ی تشرینی یەکەمی 1996 لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شێخ مەعروف لە بەغدا بەخاک سپێردرا. شارەزای زمانی کوردی بوو. عەرەبی و تورکمانی و ئینگلیزی.

لاپەڕەکانی خەبات

لە ساڵی ١٩٣٨ یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی دەرگەر. لە ساڵی 1939 لەگەڵ پارتی هیوای کوردی لە ژێر ناوی نهێنی هۆشیار شەڕی کردووە. لە ناوەڕاستی ساڵی 1941 بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی هەولێر بۆ پشتیوانی لە بزووتنەوەی ڕەشید عەلی ئەلکیلانی (1893-1965) کرد و لەسەر فەرمانی دەسەڵاتدارانی بەریتانیا لە عێراق لەلایەن حکومەتی عێراقەوە زیندانی دەکرێت. لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٤٢ وتارەکانی بۆ گۆڤاری گەلاویژ وەرگێڕاوە کە بە زمانی کوردی لە بەغدا دەردەچوو. لە ساڵی 1944 پارتی هیوا بەجێدەهێڵێت بۆ پشتیوانی لە ڕاپەڕینی دووەمی بارزان (1943-1945). هه ڕوه ها له ساڵی 1944 له دادگه یه کی سه ڕبازیدا دادگایی کراوه و له لایه ن به ڕپرسانی شانشینی هاشمییه کانی عێراق به هۆی پاڵپشتیکردنی له ڕاپه ڕینی بارزان دووه م زیندانی کراوه . لە ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ کۆمەڵێک گەنج هەوڵیان دا ڕیزەکانی پارتی هیوای کوردی یەکبخەن، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون. ساڵی 1946 پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد و بە ناوی نهێنی زەرەنگ چالاک بوو. ساڵی 1946 یەکێک بووە لە ڕێکخەرانی ئاهەنگی نەورۆز لە بەغدا. لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری خۆپیشاندانەکانی دژی پەیمانی پۆرتسمۆس لە نێوان شانشینی یەکگرتوو و شانشینی عێراق لە بەغدا کردووە. لە ساڵی 1949 تا 1951 بەهۆی چالاکییە کوردەواری و سیاسییەکانییەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانی شانشینی عێراقەوە زیندانی و ئەشکەنجە درا. ساڵی 1951 لە زیندان ئازاد کرا و لە کۆنگرەی دووهەمی حیزب لە لایەن نوێنەرانەوە بۆ کۆمیتەی ناوەندی کاتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٥١ ئەندامی لیژنەی بزووتنەوەی داکۆکیکارانی ئاشتی بووە لە شاری هەولێر. ساڵی 1953 حەفتا و پێنج کەسایەتی دیاری قەزای کۆیە داواکارییەکیان پێشکەش بە دەسەڵاتە باڵاکانی شانشینی عێراق کرد بۆ ئازادکردنی، داواکارییەکەیان بۆ چوار ڕۆژنامە ڕەوانە کرد. هه ڕوه ها له ساڵی 1953 وه ک پارێزه ڕ خۆبه خشه بۆ به ڕگریکردن له و که سانه ی له سه ڕده می ڕاپه ڕینی کۆڵبه ڕانی ده شتی هه ولێر ده ستگیرکراون. لە ساڵی 1953 لە کۆنگرەی سێیەمی حیزب لە لایەن نوێنەرانی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراقەوە بۆ کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق هەڵبژێردرا. لە 20ی 1ی ساڵی 1953 لەگەڵ حەوت پارێزەری دیکە سکاڵایان لە دەسەڵاتدارانی شاری سلێمانی تۆمارکرد سەبارەت بە تەقەکردنی پارێزەر ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح (1914-2000) لەبەردەم ماڵەکەی خۆی لە سلێمانی. ساڵی 1953 بەهۆی چالاکییەکەیەوە بۆماوەیەکی کورت لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە زیندانی دەکرێت. لە ٢٠ی ئازاری ١٩٥٤ لەگەڵ کۆڕێک لە ئاهەنگێکدا کە پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بۆ نەورۆز لە شاری هەولێر ڕێکخستبوو، کەمانچەی ژەنی. هەروەها لە ساڵی ١٩٥٤دا ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە ساختەکاری لە هەڵبژاردنەکاندا. حکومەتی عێراق لە کاتی هەڵبژاردنی شارەوانی سلێمانی دەستگیری کرد و گواسترایەوە بۆ هەولێر. دوابەدوای ئەوەش دانیشتوانی کۆیە ناڕەزایەتیان دەربڕی و داوای گەڕانەوەی ئەویان کرد. لە ساڵی 1958 پاڵپشتی دارایی یانەی وەرزشی بروسک بووە لە شاری هەولێر. هه ڕوه ها له ساڵی 1958 وه ک دادگه ڕ له هه ولێر کاری کردووه . لەساڵی 1959 بە هۆی دژایەتی لەگەڵ یەکگرتنەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان – ڕێکخراوە یەکگرتووەکان – بۆ ناو حزبی شیوعی عێراق، لەلایەن فراکسیۆنی پارێزەر حەمزە عەبدوڵڵا عومەر (1915-1998) لە چالاکییە حزبییەکان ڕاگیرا. لە ٢٣ی شوباتی ١٩٥٩دا نامەیەکی ئاراستەی سەرکردە کرد. مستەفا بارزانی ناڕەزایی دەربڕی بەرامبەر بە سڕکردنی لەلایەن ساڵح ئەلحەیدەری (1922-2001) و حەمید عوسمان ئەبوبەکر (1927-1993). لە ڕۆژانی ١٦-١٧ی تەمموزی ١٩٥٩ نوێنەری دووەمین کۆنفرانسی بزووتنەوەی داکۆکیکارانی ئاشتی عێراق بوو لە بەغدا. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٩ وەک ئەندامی لیژنەی ناوخۆیی بزووتنەوەی داکۆکیکارانی ئاشتی لە هەولێر هەڵبژێردرا. لە 30ی کانونی یەکەمی ساڵی 1959 بە بۆنەی ئازادکردنی فەریق عەبدولکەریم قاسم (1914-1963) لە نەخۆشخانە و ڕزگاربوونی لە هەوڵی تیرۆرکردنی چەکدارەکانی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی بەغدا لە شاری هەولێر، بە ناوی بزووتنەوەی داکۆکیکارانی ئاشتییەوە تەلەگرامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی وەزارەتی بەرگری عێراق کرد. ساڵی 1960 دیسان وەک یەکەم بەرپرسی بزووتنەوەی داکۆکیکارانی ئاشتی لە هەولێر هەڵبژێردرا.

سەرچاوەکان:

1. ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان

2. ئیعمادە کوردون و پێداچۆنا: ماڵی ئیحامد بیکەس، ئیمپراتۆریەتی فارسی ئیحامد بیکەس، ١٩٣٠-٢٠٠٦، (سلێمانی - دێهزاغای چاپ و ئەوانی تر) بەدرەخان - چەپخانە بینایی - ٢٠١٦گ)، ژ. 41.

3. ئیمامی کوردانی: سحح ها-شید، ئیمامی جەلال دێیدەری تەحمین لاهیە بی کیشکە کیماری، بەهرەخیم، (سلێمانی - چاپخانە کەریچ - ٢٠١٧گ)، ل. 73-74.

4. ئاماد کوردانی: مەهلا بەختیار، عارف سلێمان، تامێکی گەورەی هەیە لە دونیای خۆیدا، نابغە، چاپی. دووهیم، (هاولەر - چاپخانە هاوسەر - ٢٠٠٧)، ژمارە ١. 47.

5. ئامادەکردنی مومتاز ئەلحەیدەری، هەڵبژاردەکان لە بیرەوەرییەکانی صالح ئەلحەیدەری، چاپی دووەم، (سلێمانی - چاپخانەی ڕەنج - ٢٠٠٤ زاینی)، ل. 27.

6. بەکر شاکر کاروانی، عەلی فەهتاح دێزە، شاعیر، نووشیر، و تیکشەهار، (هاولەر - هەزارە تیتی شێشانبیری - ٢٠٠٤)، ژمارە ٢٥، ٥١ - ٥٢، ٥٤، ٥٧.

7. لەلایەن زانین، گیڤاری حەیتاو، شەقامی ١٤٥، سا٥ ٥، هاولەر، چاپخانە کوردستان، دواشەم، سەدەی پازدەهەم. 1958g، ل. 25.

8. بەیاننامەی ژمارە ٢١٤٣٥، ڕۆژنامەی عێراقی، وەزارەتی داد، ژمارە ٢٨٠٢، ساڵی بیست و سێ، بەغدا، ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠، ل. 6.

9. پێتاکی یانهی پرۆسکی هاهۆلەر، گیڤاری هاتاو، زەمارا 121، S54 4، هاهۆلور، چاپخانە کوردستان، هاهاینی، 31 کانۆن دووهیمە 1958، ژ. 6.

10. جەحمال بابان، سلێمانی، شارجە شاوەهاخوم، بەرگی سیهام، شەبی دووهیم، (هۆلەر - دێزگەی چاپ و ئین ئاراس، چاپخانە، ئاراس، 2012، LL. 332، 506.

11. حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (لە وێستگە گەورەکان) 1946-1993، (دۆهۆک - چاپخانەی خەبات - 1998 زاینی)، ل47، 50. 

12. خاف غەفوور، دێفری زین، بەرکی یەحکیم، (خارکوک - خام 5ح کۆنەکبیر و خەم ئیهتی) کەرکوک - چاپخانە کەرەج - 2011گ)، ژ. 229.

13. ئیبراهیم ئەحمەددی نەهمەردە، هەرێمی کوردستانی نوێ، ئێگارگانی حەکیتییە نیشتمانی کوردستان، بینای 2423، شەقامی دێه-حەم، سلێمانی، سیحەمە، 10ی نیسانی 2001، ژ. 3.

14. سدیق ساحیح، حافق ساحیح و عەبدو زەهنەنگنا، جیاننامە و بێست گەیڤەری گەهلەوی، بەرغی. یەزدە، (سلێمانی - بانکی چین - چاپخانە - ٢٠١٦)، ژمارە ١٢٤-١٢٥.

15. شەهعبان عەلی شەهعبان، زانیارێکی سیاسی و ئێرانی، کەسایەتییەکی سیاسی، (هۆلەر - چاپخانە) بابەتەکان - 2013g)، LL 105، 108.

16. چیرۆکی ئەم بابەتە مانای چییە؟ (هاولەر - چاپخانە - 2012)، LL 83، 170، 186، 197.

17. ساڵی 1963 - 1970 لەدایک بووە، پارۆدی سیاسی، (هولەر - چاپخانە، زەنکیچی ساحێح حەدین - 2016)، ژمارە 10. 51.

18. تاریق گامباز، حزبوت لاه لیوای ها هاولەر، (هاها ها لگەڤەری یاساپەریزی-چخانە و هەزارات کاشتوکا5 - 2005)، بەرگی یەکەم. 22، 38، 76، 118، 122.

19. عەلی عەبدوڵڵا، پارتی دیموکراسی کوردستان-عێراق، بەناوی چین، (لەلایەن شاوین، تەمموزی ١٩٦٨)، ١٩٦٨-١٩٨٧. 

20. فەهد عەونی، تەمەن ٣٦ ساڵ، نووسەری کۆمەڵە شیعر لە، (هۆڵ. سەححەدین - ٢٠١٩، ژمارە ٥٥.

21. ڤیکتۆر هۆگێچ، تاوانی مارشا نای، و هۆرگان جەلیل هۆشیار، گێڤاری گەلاوی، جوممار ٧ و ٨، سال ٣، بەغدا، شەباخانە مەعاریف، تەمموز و ئابی ١٩٤٢، LL ١٩-٢٨.

22. کەریم شارەزا، مامۆستا، پەروەردەکار، شاعیر و وەرگێڕ کەریم زەنسستی ١٩٠٠-١٩٩٦، گۆڤاری دەنگی ئەویتر، ژمارە ٢٦٢، ساڵی شەشەم، هەولێر، چوارشەممە، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩، ل. 22. 22.

23. کەمال ڕەئوف محمد، پاکێجی کوردناسی، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٥ زاینی)، ل١٦٢-١٦٣.

24. کەمال مەحزاهیر، مێژووی حەداشتە، حەمەد موختار بابان و ناحیکی ساهیر، گەڤەری هێنگین، جەمارا ١٢٠، بەغدا، چاپخانە (چاپخانەی هۆریە)، کانۆنی دۆم ١٩٩٩، ژمارە ١. 7.

25. 1935-1958، 1935 - 1958، 1935 - 1958 2006 - چاپخانە و هەزارەی بەهرهاردە - 2006، ل.ل.21، 28.

26. ئەرشیفێکی لە پاریز زەهار کەمال محێدین غەفووری هەیە، کە چووەتە ناو ئەرشیفی پاریز کەمال محیدین، و چووەتە ناو ئەرشیفی شاری حەمرە ٥٦، سولەیمانی، چاپخانە بینایی، کانۆنی ئێهکامێ ٢٠١٨، ژ. 11.

27. مام جەهلال، سەرۆکوەزیران ٥٨، پینگام، سولەیمانی، نووسینگەی کۆمپانیا، ١٠ی نیسانی ٢٠٠٢، ژ. 7.

28. مەهدی مەحمەد قادر، بە ناوی خۆی، سیاسەتمەداری کوردی عێراق، 1945-1958، (سلێمانی-ساهینتاری-لەکینە) ستراتیژی کوردستان - 2005g)، ل50-51، 129، 132.

29. موهدی محمد قادر، کوردی کوڕه که ی، ئاشتیخوازان، که له ساڵانی 1951-1963 نیشته جێ بوو، (ح. به غدادنه ـ چاپخانه مۆکریانی - 2015گ)، ل. 32، 54.

30. مەهدی مەحمود قادر، بەرزایی، ١٩٢٦ - ١٩٣٩، (مێژوو - ئەکادیمیای کوردی - حاجی هاشم چاخانە - ٢٠١٣)، ژ. 283، 287.

31. مانای ئەم بابەتە چییە، مانای ئەم بابەتە چییە؟ جەمارا ١٣٦، ١٩٩٥، ئێڵ ئێڵ ٢٥، ٣٠.

32. نوری شاویس، لە بیرەوەرییەکانمەوە، (هیچ شوێنێک نییە - بڵاوکراوەکانی پارتی دیموکراتی گەلی کوردستان - 1985 زاینی)، ل. 23.

33. لێرەدا وردەکارییەکان دەخەینەڕوو: عیزاد عەبدول واحید، کتێبەکەی، "وشەی خودا"، (بابەتەکانی هۆڵ. - 2019g)، LL 47، 95.