ژیاننامە

تۆفیق خواجە پیر لە ساڵی ١٩١٩ لە گوندی میرۆز لە ناحیەی شیروان سەر بە مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤیەت هاوسەرگیری لەگەڵ خوزەیم محمد کەریم کردووە. کوڕێک (ڕەئوف تۆفیق، ١٩٤٥) و کچێکیان (حەلیمە تۆفیق، ١٩٤٦) هەبووە. کاتێک کودەتاکە بەسەر دەسەڵاتی پاشایەتیدا ڕوویدا، و لێخۆشبوون بۆ هەڤاڵانی بارزانی دەرچوو، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی بژاردەی گەڕانەوەی بۆ عێراق یان مانەوە لە یەکێتی سۆڤیەتدا بە هەڤاڵانی دا. لە ساڵی 1959 لەگەڵ هەڤاڵانی نەگەڕاوەتەوە کوردستان، بەڵکو لە ساڵی 1990 گەڕاوەتەوە کوردستان و لە بەهارکە نیشتەجێ بووە و لە 24ی تەمووزی 1999 کۆچی دوایی کردووە.

لاپەڕەکانی خەبات

ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ١٥ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ هەڤاڵەکانی لە گوندی ئەرکوش کۆبووەوە و بژاردەی مانەوە یان چوونیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت پێدا. هەڤاڵەکانی هەموویان بڕیاریان دا کە درێژە بە سەفەرەکەیان بدەن بۆ یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چوون بۆ یەکێتی سۆڤیەت، بەشداری شەڕەکانی قەتور و پردی ماکویان کرد. دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧دا لە ڕووباری ئاراس پەڕینەوە کە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پێکدەهێنێت.

لەگەڵ گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە 19ی حوزەیرانی 1947، خۆی و هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمپاوندێکی کراوەدا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و سەرباز پاسەوانییان لێدەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. بە فەرمانی حکومەتی سۆڤیەت، دواتر بەسەر ناوچەکانی ئەغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجەر لە ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا جلوبەرگی سەربازییان وەرگرتووە و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجاندا. هاوکات ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هەڤاڵانی خوێندەوارتریان وەرگرتووە.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باگیرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانی، بارزانی بڕیاریدا لە 29ی ئابی 1948دا مەجلیسی سەربازی خۆی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی گیرجوق لە نزیک تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان و لەوێ درێژە بە مەشقی سەربازیی خۆیان دەدەن.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا خۆی و هەڤاڵەکانی بە شەمەندەفەر بە گروپ دابەش دەکران بۆ گوندە هاوبەشەکانی یەکێتی سۆڤیەت و لە کێڵگەی کۆلخۆز (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا) کاریان دەکرد.

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کردبوو و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. بڕیاری کۆتایی لیژنەکە ئەوە بوو کە لە شاری فریڤسکی کۆبکرێنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ چووە شاری فریڤسکی سۆڤیەت.

سەرچاوەکان:

- شاهعبان عەلی شاهعبان، ئەمە لەشفرۆشێکی سیاسی و ئایینییە، پیاوێکی قۆز، (هۆڵ. ٢٠١٣گ).

- عومەر فاروقی، سەردار دانا زیندەگی و دوئێلەکانی خوالێخۆشبوو مەلا مستەفا بارزانی، چاپ دۆم، (هۆلەر - چاپخانە و زەرات ئامۆزەش و پەروش - ٢٠٠٢گ).

- کاروان محمد محمد محجید، بارزانی، پیشەیەکی گەورەی لە یەکێتی سۆڤیەت هەبوو، و ئەویش بەو شێوەیە بوو، (سلێمانی - چاپخانە) هیندستان - ٢٠١١گ).

- باشترین تێگەیشتنی لە شەهید حەسیە میرخان زاجچیکی، ٦٢ ساڵ لە زمانی بارزانی هەیە. ئەمەیە کە تۆ باسی دەکەیت، مانای چییە (Holler - Chapkhana, Richanperi - 1997).

- مەسعوود بارزانی، بارزانی و هاوسەرەکەی، ڕزگاری خوازی کورد 1931-1958، (دەهێک - چاپخانە خەبات - 1998).

- ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.