بابیکەر محەمەد زوبەیر ناسراوە بە (بابەکر محەمەد)، پێشمەرگە و هاوەڵی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە ساڵی 1920 لە گوندی حەسنی لەدایک بووە. لە شۆڕشی دووەمی بارزاندا خەباتی کردووە و ئەندامی پێشمەرگە بووە لە کۆماری کوردستان لە مەهاباد. بەشداری شۆڕشی ئەیلول و گوڵان کردووە. پۆستی (سەرپاڵ - فەرماندەی فەوجی) لە ڕیزەکانی پێشمەرگەدا هەبووە. لە ساڵی ٢٠٠٣ کۆچی دوایی کردووە.

ژیاننامە

منداڵ بابیکەر محەمەد زوبەیر لە ساڵی ١٩٢٠ لە گوندی حەسنی کە سەر بە ناحیەی مێرگەسۆرە لە پارێزگای هەولێر، لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی لە پەیمانگا لە بەشی کشتوکاڵ وەرگرتووە. لە یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ شوکریە یوسف هاوسەرگیری دەکات و لە ساڵی ١٩٥٩ کوڕەکەیان زوبەیر بابەکر و هەدیە دوو کچیان بووە. هاوسەرەکەی لە نەتەوەی تاتار بوو لە نیمچە دوورگەی کریمە لە کۆماری ئۆکرانیا. شوکریە یوسف هاوسەرەکەی و منداڵەکانی لە ساڵی ١٩٦٣ دەستگیرکران و لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە فڕێدراونەتە زیندانەوە بە تۆمەتی ئەوەی هاوسەرەکەی یاوەری مستەفا بارزانی بووە و یەکێک بووە لە پێشمەرگە. دوای ئازادبوونیان لە زیندان، لە گەڕەکی ئیسکان و پاشان لە گەڕەکی سیداوا لە ژێر دەستبەسەری ماڵەوە نیشتەجێ بوون، دواتر گەڕاونەتەوە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت، بابەکر محەمەد لە ساڵی ١٩٥٩ وەک ڕاوێژکاری کشتوکاڵی لە بەشی کشتوکاڵی هەولێر دامەزرا، بەڵام دواتر بەهۆی تێوەگلانی لە... شۆڕشی ئەیلولبەڵام لە ساڵی ١٩٧١ دوای ڕێکەوتنی ١١ی ئازار پەیوەندی بە کارەکەیەوە کردەوە و لە ساڵی ١٩٧٥ وەک ڕاوێژکاری کشتوکاڵی گواسترایەوە بۆ بەشی کشتوکاڵی بارزان. شارەزای سێ زمانی (کوردی، ڕووسی و فارسی) بووە. ساڵی 1998 لەگەڵ خێزانەکەی گەڕایەوە باشووری کوردستان. لە ساڵی 2003 کۆچی دوایی کردووە و لە گوندی حەسنی بەخاک سپێردراوە.

لاپەڕەکانی خەبات

بابەکر محمد سەرباز بووە لە سوپای عێراق پێش ئەوەی لە ساڵی 1943 پەیوەندی بە شۆڕشەوە بکات، وەک زۆرینەی خەڵکی کوردستان کە خزمەتی سەربازیی لە سوپای عێراق ڕەتدەکردەوە، واز لە سەربازی هێنا و پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کرد. لە ئەنجامدا لە 19ی ئابی 1945 بە فەرمانی دادگای سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوراوەکانیدا گیرا.

لە 11ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1945 دوای پاشەکشەی شۆڕشی دووەمی بارزانی لەگەڵ مستەفا بارزانی و هاوەڵانی پەڕینەوە بەرەو ڕۆژهەڵاتی کوردستان. دوای دامەزراندنی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە شاری مەهاباد لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦دا، لەناو هێزەکانی بارزاندا بەرگری لە کۆمار کرد. برایەکی هەبوو بە ناوی زوبەیر محمد کە لە ساڵی ١٩٤٥ لە کۆماری دیموکراتی کوردستان کۆچی دوایی کرد.

دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان لە مەهاباد و گەڕانەوەی بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بۆ باشووری کوردستان، بەشداری شەڕەکانی نەغەدە و شنۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی کرد، هەروەها لە هەڤاڵانی پێشمەرگەی خۆیدا بوو، بەو پێیەی لە 19/4/1947 لە ڕێگەی (خاکورک و دەشتی بەرازگەرا) لە ڕێگەی زەوییەکانی باکووری کوردستانەوە بۆ شروان و... ناوچەکانی مازوری.

لەگەڵ گەڕانەوەیان، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هەڤاڵانی لە گوندی ئەرکوش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و بژاردەی مانەوە یان چوونیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بەرەو یەکێتی سۆڤیەت بڕۆن. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چوون بۆ یەکێتی سۆڤیەت، بەشداری شەڕەکانی قەتور و پردی ماکویان کرد. دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە ڕووباری ئاراس کە دەکەوێتە سەر سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت، پەڕینەوە.

لەگەڵ گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە 19ی حوزەیرانی 1947، خۆی و هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمەڵگەیەکی کراوەدا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و سەرباز پاسەوانییان لێدەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. بە فەرمانی حکومەتی سۆڤیەت، دواتر بەسەر ناوچەکانی ئەغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجەر لە ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا جلوبەرگی سەربازییان وەرگرتووە و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجاندا. هاوکات ڕۆژانە چوار کاتژمێر فێرکاری زمانی کوردییان لە بەشێک لە هەڤاڵانی خوێندەوارتریان وەرگرت.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باکیرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵەکانی، بارزانی بڕیاریدا لە 29ی ئابی 1948 مەجلیسی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی گیرجوک لە نزیک تاشکەنتی پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێش درێژە بە مەشقی سەربازیی خۆیان دەدەن.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا خۆی و هەڤاڵەکانی بە شەمەندەفەر بە گروپ دابەش دەکران بۆ گوندە هاوبەشەکانی یەکێتی سۆڤیەت و لە کێڵگەی کۆلخۆز (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا) کاریان دەکرد.

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کردبوو و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. بڕیاری کۆتایی لیژنەکە ئەوە بوو کە لە شاری فریڤسکی کۆبکرێنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ چووە شاری فریڤسکی سۆڤیەت.

لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩دا خۆی و هاوەڵەکانی بەپێی مادەکانی (٣) و (٧) و بڕگەی (ئە)ی مادەی (١٠) و جێبەجێکردنی مادەی (١١) بەپێی یاسای ژمارە (١٩) کە بۆ ساڵی ١٩٥٩ هەموارکرایەوە، خرانە ناو لێبوردنی گشتی.

سەرەڕای دامەزراندنی کۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٥٨ بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم، بەهۆی سەرقاڵبوونی بە خوێندن، لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لەگەڵ هاوەڵەکانی بە کەشتیی کروسیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦٢ بەشداری کردووە شۆڕشی ئەیلول پۆستی (سەرپاڵ - فەرماندەی فەوجی)ی بەدەستەوە بووە و لە هەموو شەڕەکاندا بەشداری کردووە، و لە ساڵی ١٩٧٥، دوای ئەو پاشەکشەیە شۆڕشی ئەیلول وەک پەنابەرێک دەچێتە ئێران و لە (نەغەدە) لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشتەجێ دەبێت.

لە ساڵی ١٩٧٩ بەشداری شۆڕشی گوڵان و شەڕەکانی لۆلان و ئەلوەتان کردووە. ساڵی 1992 خانەنشین بووە و لە ساڵی 1998 لەگەڵ خێزانەکەی گەڕاوەتەوە باشووری کوردستان.

سەرچاوەکان:

1. حەمید غەجەردی، پەختە مێژوو نامێ، شەبی یەحکیم، (هۆلەر - دێزغای چاپ و بوکۆردانە ئاراس - چەپخانە و هەزارەی ئێران - ٢٠٠٤).
2. حەیدەر فاروق ئەلسەمەڕائی، دیا جەعفەر و ڕۆڵی سیاسی و ئابووری لە عێراق، (لەندەن - دار الحیکمە - ٢٠١٦).
3. باشترین تێگەیشتنی لە شەهید شەهید میرخان زاجچیکی هەیە، ٦٢ ساڵ لە زاراوەی بارزانی، بارزانی بەم شێوەیە لەدایک بووە. ئەمە وشەیە، ناوی وشەکەیە (هۆلەر - چاپخانە ڕیشنابیری - ١٩٩٧).
4. مەسعوود بارزانی و بارزانی و خەڵکی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دێهیچ - چاپخانە - خەبات - 1998).
5. دەقی بڕیاری لیژنەی لێبوردنی گشتی بۆ گەڕاندنەوەی شەرەفی شەهیدانی شۆڕشی بارزان، گۆڤاری ڕزگاری، ژمارە 2، 3، چاپخانەی ئەلرەبیتە، بەغدا، 1ی نیسانی 1959.
6. ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

.