ژیاننامە
مستەفا ڕەشید سۆفى ، ساڵی ١٩١٧ لە گوندی لێلوک سەر بە ناحیەی مەزنێ قەزای مێرگەسۆری پارێزگای هەولێر لە دایک بووە، خێزاندار بووە و خاوەنى دوو کوڕ بووە، زمانى کوردی و ڕووسى زانیوە. ساڵى ١٩٤٥ دواى نسکۆى شۆڕشی دووەمى بارزان ئاوارەى ڕۆژهەڵاتى کوردستان بووە. ساڵى ١٩٥٩ دواى گەڕانەوەى لە یەکیەتى سۆڤیەتى جاران وەک فەرمانبەرى لە فەرمانگەى کشتوکاڵى بەکرەجۆ لە سلێمانى دامەزراوە. ساڵى ١٩٧٥ دواى نسکۆى شۆڕشی ئەیلوول ئاوارەى وڵاتى ئێران بووە و لەکۆمەڵگاى ڕەبەت نیشتەجێ بووە، دواتر بۆ کرمان گوزراوەتەوە، ساڵى ١٩٧٩ دواى دامەزراندنى کۆمارى ئیسلامى ئێران گەڕاوەتەوە ڕۆژهەڵاتى کوردستان و لە شارى نەغەدە نیشتەجێ بووە. ساڵى ١٩٩٣ دواى ڕاپەڕینى جەماوەرى باشوورى کوردستان، گەڕاوەتەوە کوردستان و لە گوندى لێلوک نیشتەجێ بووە. لە ١٠ى ئازارى ٢٠٠٣ کۆچى دوایی کردووە و لەگۆڕستانى گوندى لێلوک بەخاک سپێردراوە.
خەباتنامە
ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە شۆڕشی دووەمی بارزان کردووە و بۆتە پێشمەرگە، بەشدارى شەڕی بەناوبانگى مەیدان مۆریکى کردووە و یەکێک بووە لە جەنگاوەرانى هێزى بارزان لە کۆمارى کوردستان لە مهاباد، بەشدارى شەڕەکانى دژى هێرشەکانى سوپاى ئێران بۆ سەر کۆمار کردووە.
٢٢ی ئایاری ١٩٤٧ یاوەریى جەنەڕاڵ مستەفا بارزانى کردووە بهرهو یهكێتی سۆڤیەت و لە شەڕى گهلی کۆتۆل (قتور) و شەڕى پردی ماكۆ بەشدارییکردووە و دواى سەختى و ماندووبوونێکى زۆر، لە ١٨ی حوزهیرانی ١٩٤٧ له ڕووباری ئاراس كه دهكهوێته سنووری نێوان ئێران و یهكێتی سۆڤیەت، بەرەو سۆڤیەت پەڕیوەتەوە.
دوای گەیشتنیان بە یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزهیرانی ١٩٤٧ لهگهڵ گشت ههڤاڵانی لە شاری "نهخچهوان"ی کۆماری ئازهربایجان بۆ ماوهی چل ڕۆژ له كۆمهڵگایهكی سهرئاوەڵا كه به تهلی دڕكاوی دهورەدرابوو، دانران و لهلایهن کۆمەڵێک سهربازهوە پاسهوانییان لێدهكرا و له ڕووی خۆراك و پۆشاك و هاتوچۆوە وهكو دیلی شهڕ مامهڵەیان لهگهڵدا كراوە. دواتر لهسهر بڕیاری حکوومەتی سۆڤیەت بهسهر ناوچهكانی ئاغدام و لاچین و ئایولاخ و کەلبەجەر له كۆماری ئازهربایجان دابەشکران. له ١٠ی كانوونی یهكهمی ١٩٤٧ گواستراونهتهوه بۆ سەربازگەیەک لەسەر دەریاى خەزەر لە باكۆى پایتەختى كۆماری ئازهربایجان و له ڕێكهوتی ٢٣ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سهربازییان پێدراوه و به سهرپهرشتی ئهفسهرانی كۆماری ئازهربایجان ڕۆژانه ههشت كاتژمێر مهشقی سهربازییان پێ کراوە. لەهەمان کاتدا ڕۆژانە بۆ ماوەی چوار کاتژمێر لە لایەن هەندێک لە هەڤاڵەکانیانەوە کە خوێندەواریان هەبوو، وانەی فێربوونی زمانی کوردییان پێگوتراوەتەوە.
پاش مامەڵەى خراپى جەعفەر باقرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانى بارزانى، بڕیاردەدرێ کەمپە سەربازییەکە له ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ له كۆماری ئازهربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ كۆمهڵگای چرچوك لە نزیك "تاشكهند"ی پایتهختی كۆماری ئۆزبهكستان و لهوێش لە مهشقی سهربازی بەردەوام دەبن.
ئاداری ١٩٤٩ لهگهڵ ههڤاڵانی به شێوهی دهسته و تاخم به شهمهندهفهر بهسهر گونده ههرهوهزییهكانی یەكێتی سۆڤیەتدا دابهشكران و له كێڵگهی كۆلخۆزهكان(ئەو زەویانەى خەڵک بە کرێ لە حکومەت دەیگرتنەوە و دواتر بەشى حکومەتیان دەدایەوە) كاریان دهكرد.
دواى هەوڵێکى زۆر و ناردنى چەندین نامە لەلایەن جەنەڕاڵ بارزانییەوە بۆ ستالین، دواجار نامەیەک دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانى باسى دەردەسەرییەکانى هەڤاڵانى خۆی دەکات و ئەویش دەستبەجێ بڕیارى پێکهێنانى لێژنەیەک دەدات بۆ لێکۆڵینەوە لە بارودۆخى هەڤاڵانى بارزانى و دواجار بڕیارى لێژنە ئەوە دەبێت کە هەموویان لە شارى ڤریڤسکى کۆبکرێنەوە، بۆیە مستەفا ڕەشید سۆفى لە مانگی تشرینی دووهمی ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤریڤیسكی لە سۆڤیەت.
ساڵى ١٩٥٨ کۆمارى عێراق بە سەرۆکایەتى عەبدولکەریم قاسم دادەمەزرێت، مستەفا ڕەشید سۆفى له ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لهگهڵ ههڤاڵانی به کهشتیی گرۆزیا له ڕێی بهندهری بهسڕەوە له باشووری كۆماری عێراق گهڕاوهتهوه كوردستان.
ساڵی ١٩٦١ پەیوەندى بە هێزی پێشمەرگەى شۆڕشی ئەیلوول کردووە لاى عوزێر دۆلەمەرى بۆتە پێشمەرگە، ساڵى ١٩٦٤ لەگەڵ هێزەکەى چۆتە دەڤەرى باڵەکایەتى و بەشدارى شەڕەکانى کردووە، دووجار بیریندار بووە، ساڵى ١٩٦٣ لە شەڕى حەسەن بەگ و ساڵى ١٩٦٦ لەهێرشى سوپا و جاشەبەکرێگیراوەکان بۆسەر قەڵاچۆڵان.
ساڵى ١٩٧٦ پەیوەندى بە هێزی پێشمەرگەى شۆڕشی گوڵان کردووە لاى حالى دۆلەمەرى بۆتە پێشمەرگە، و بەشدارى شەڕەکانى کرووە. لەبەر هەڵکشانى تەمەنى بەشدارى چالاکییەکانى ناوخۆى کوردستانى نەکردووە.
لە ١٨ى تەمووزى ١٩٩٦ بەهۆی خزمەتەکانى لەلایەن سەرۆک مەسعود بارزانی میدالیای بارزانی پێ بەخشراوە.
سهرچاوهكان:
١- حامید گهوههری، میدالیای بارزانی بهرزترین خهڵاتی ڕێزلێنان، بهرگی یهكهم، (ههولێر- چاپخانهی حاجی هاشم- ٢٠١٥ز).
٢- حهمید گهردی، پوختهی مێژوونامه، چاپی یهكهم، (ههولێر- دهزگای چاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس- چاپخانهی وهزارهتی پهروهرده - ٢٠٠٤ز).
٣- شهعبان عهلی شهعبان، ههندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیهم، (ههولێر- چاپخانهی ڕۆژههڵات- ٢٠١٣ز).
٤- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (ههولێر- چاپخانهی وزارت آموزش و پرورش- ٢٠٠٢ز).
٥- عهبدولڕەحمان مهلا حهبیب ئهبوبهكر، عهشیرهتی بارزان له نێوان ١٩٣١- ١٩٩١، چاپی یهكهم، (ههولێر- چاپخانهی وهزارهتی رۆشنبیری- ٢٠٠١ز).
٦- عهبدولڵا غهفور، فهرههنگی جوگرافیای ههولێر، (ههولێر - بڵاوكراوهكانی ئهكادیمیای كوردی- چاپخانهی حاجی هاشم- ٢٠١٥ز).
٧- كاروان محهمهد مهجید، بارزانییهكان له مههابادهوه بۆ سۆڤێت، چاپی یهكهم، (سلێمانی- چاپخانهی پهیوهند- ٢٠١١ز).
٨- له یادداشتی فهرماندهی شههید حهسۆ میرخان ژاژۆكی، ٦٢ رۆژ لهگهڵ بارزانی دا چوونی بارزانییهكان بۆ یهكێتی سۆڤێت، چاپی یهكهم، (ههولێر- چاپخانهی رۆشنبیری- ١٩٩٧ز).
٩- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، ثورە ١٤ تموز ١٩٥٨ فی العراق، (بغداد- دار الرشید للنشر- ١٩٧٩م).
١٠- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد ١٩٣١- ١٩٥٨، (دهۆك - چاپخانهی خهبات- ١٩٩٨ز).
١١- نهجهف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییهوه ههتا لێوارهكانی ئاراس، و. شهوكهت شێخ یهزدین، چاپی یهكهم، (پیرمام- یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان- ١٩٩٦ز).
١٢- ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
