Jînenîgarî

Sadiq Bexşî Ehmed di sala 1924an de li gundê Hesen Bekre yê navçeya Dêrelûk a navçeya Amêdiyê ya parêzgeha Duhokê ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye û bawernameya xwe ya bekeloryayê di warê çandiniyê de ji Zanîngeha Taşkentê wergirtiye. Yekîtiya Sovyetê bi Sunds Sîna Bilav re zewicî ye û kurek wan bi navê Yûsif Sadiq çêbûye. Piştî vegera ji Yekîtiya Sovyetê, di sala 1959an de li Ofîsa Çandiniyê ya Mûsilê hatiye xebitandin. Piştî Serhildana Gelê Kurdistanê di sala 1993an de teqawît bûye. Di 12ê Tebaxa 1998an de li Duhokê koça dawî kiriye.

Têkoşîn

Sadiq Bexşî di sala 1943an de tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû. Di 2ê Cotmehê de beşdarî dagirkirina qereqola Şanedar û di 15ê Cotmehê de jî beşdarî dagirkirina qereqola Birkapra bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de bi biryara Dadgeha Leşkerî ya Adetî ya Iraqê hemû milkê wî desteser kirin. Di 5ê Îlona heman salê de beşdarî girtina qereqola polîs a Meydan Morîkiyê bû. Piştî hilweşîna Şoreşa Duyemîn a Barzan, di 11ê Cotmeha 1945an de çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê Adara 1946an de tevlî hêzên Barzaniyê Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê bû û ew yek pêk anî.

Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya Xakurk û Deştî Berazgar vegeriyan Şêrwan û Mezûrî.

Piştî vegera wan, Genl Mistefa Barzanî Di 15ê Gulana 1947an de, li gundê Arguşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an bimînin an jî biçin Yekîtiya Sovyetê. Mistefa Barzanî Di 18ê Hezîrana 1947an de ji çemê Aras derbas bû, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbacar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Ew hatin leşkerîkirin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî ji wan re dihat dayîn.

Piştî ku Cefer Bakirov hevalên Barzaniyê nebaş tehrîk kirin, biryar hat dayîn ku kampa wî ya leşkerî ji Azerbaycanê bo civaka Çîrçûk a nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê were veguhastin, li wir wan perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kir.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozan (erdên ku mirovan ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê lêkolîn bike. Di Mijdara 1951an de, ew çû Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera general Mistefa BarzanîDi 25ê Sibata 1959an de, li gorî bendên 3 û 7, paragrafa (a) ya xala 10 û xala 11ê ya Qanûna Guherandî ya 1959an, ew û hevalên wî efûyeke giştî wergirtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re li ser keştiya Georgia bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Beşdarbûna 1961 Şoreşa ÎlonêEw beşdarî şerên Pira Bubble û Sersengî, Şerê Deşta Sulîvanayê di 23ê Mijdarê de û Şerê Gelê Zawîtayê ji 7ê Kanûnê heta Şêxên Barzanê li deştê bû.

Di sala 1975an de, piştî Nskoy Şoreşa Îlonê Ji 25ê Kanûna Pêşîn a 1985an heta 15ê Sibata 1987an çend caran ji aliyê hikûmeta Iraqê ve hatiye girtin. Di sala 1991an de û di 16ê Tebaxa 1996an de di dema pîrozbahiyên Jubîleya Zêrîn de beşdarî serhildana Duhokê bûye û berxwedana wî di Şoreşa Duyemîn a Barzan, Komara Demokratîk a Kurdistanê, rêya ber bi Yekîtiya Sovyetê ve, de beşdar bûye. Şoreşa Îlonê, Şoreşa Gulanê û serhildana ji hêla serokkomar ve Mesûd Barzani Madalyaya Barzaniyê Nemir lê hat xelatkirin.

Çavkanî:

1. Hemîd Gawherî, Madalyaya Barzaniyê Nemir, Cild 2, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2015).

2. Heyder Farûk el-Samaraî, Zia Caefar û Rola Siyasî û Aborî li Iraqê, (London – Dar el-Hikme – 2016).

3. Şaban Elî Şaban, Hin Agahiyên Siyasî û Dîrokî, Çapa Sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013).

4. Şewket Şêx Yezdîn, Jubîleya Zêrîn a Pêşmergeyan, çapa yekem, (Pîrmam - Çapxaneya Xebatê - 1996).

5. Omer Farûq, Jiyan û Têkoşîna Mela Mistefa Barzaniyê Nemir a Serdar Dana, Çapa 2yem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2002).

6. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîra Barzan di Navbera 1931 - 1991an de, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Çandê - 2001).

7. Ebdullah Xefûr, Ferhenga Erdnîgariya Hewlêrê, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2015).

8. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê heta Sovyetê, çapa 1em, (Silêmanî - Çapxaneya Paywand - 2011).

9. Kovara Hataw, Hejmar 154, Sal 6, Erbîl, Çapxaneya Kurdistanê, Înî, 15ê Nîsanê, 1959.

10. Di çarçoveya pîrozbahiyên Jubîleya Zêrîn de, Serok Mesûd Barzani Barzanî madalyayan dide têkoşer û dayikên şehîdan, kovara Gulan, organa Partiya Demokrat a Kurdistanê, Hejmar 84, Erbîl, 1ê Îlona 1996an.

11. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).

12. Necef Qulî Psîan, ji Mehabada xwînî heta qeraxên Arasê, bi Şewket Şêx Yezdîn, çapa 1emîn, (Pîrmam - Jubîleya Zêrîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996).

13. Arşîvên Lijneya Ansîklopediyê Partiya Demokrat a Kurdistanê... . . .