Jînenîgarî

Ew di sala 1926an de li gundê Şingili, navçeya Barzan, navçeya Mergesûr, parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye û bawernameya mekanîkê ji Zanîngeha Shaw li Moskowê wergirtiye. Di sala 1970an de li kargeha Mafoor li Hewlêrê dest bi kar kiriye. Bi zimanên Kurdî, Farisî û Rûsî dizanibû.

Têkoşîn

Di sala 1943an de, tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû û beşdarî Şerê Nehlî bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, bi biryara Dadgeha Leşkerî ya Adetî ya Iraqê hemû milkê wî hate desteserkirin. Di 5ê Îlona 1945an de, beşdarî dagirkirina qereqola polîsan a Meydan Morîkî bû.

Piştî şikestina Şoreşa Duyemîn a Barzan di 11ê Cotmeha 1945an de, ew çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê Adara 1946an de, ew wek Pêşmerge di nav hêzên Barzan ên Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê ya Seqizê de xizmet kir.

Piştî hilweşîna Komara Demokratîk a Kurdistanê, ew di 3ê Adara 1947an de beşdarî Şerê Nalosê û di 19ê Adara 1947an de beşdarî Şerê Nexde û Şînoyê li Rojhilatê Kurdistanê bû.

Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya Xakurk û Deştî Berazgar vegeriyan Şêrwan û Mezûrî.

Piştî vegera wan, Genl Mistefa Barzanî Di 6ê Gulana 1947an de, li gundê Arguşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an li wir bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Mistefa Barzanî Ew beşdarî Şerê Gelê Qtur û Şerê Pira Mako bû. Piştî gelek zehmetiyan, di 18ê Hezîrana 1947an de ji Çemê Aras derbas bû, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbecar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Ew hatin leşkerîkirin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî ji wan re dihat dayîn.

Piştî muameleya xirab a li hember hevalên xwe, Cefer Bakirov biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de kampa xwe ya leşkerî ji Komara Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçûkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Komara Ozbekistanê, û li wir perwerdehiya leşkerî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozan (erdên ku mirov ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nenirxîne. Mijdara 1951an Koç dike bo Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera general Mistefa Barzanî Di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî bendên 3 û 7, paragrafa (a) ya xala 10 û xala 11ê ya Qanûna Guherandî ya 1959an efûyek giştî wergirtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re li ser keştiya Georgia bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Beşdarbûna 1961 Şoreşa ÎlonêEw di 14-15ê Hezîrana 1963an de beşdarî şerê Serê Akrê bû û ji lingê çepê birîndar bû.

Di sala 1974an de, ew vegeriya nav refên Pêşmerge li Hacî Omeranê û li ser çekên makîneyî xebitî. Di sala 1975an de, piştî hilweşîna Şoreşa Îlonê, ew wek penaber reviya Îranê. Ew çû Meşhedê û li wir xebitî. 1976 Beşdarbûn Şoreşa GulanêDi sala 1980an de vegeriya civaka Zêwe û di depoya çek û teqemeniyê ya partiyê de xizmet kir. Di Tîrmeha 1981an de li gundê Helecê parêzvanê mezargeha nemir Barzaniyê nemir bû. Di sala 1991an de beşdarî serhildanê bû. Ew ji bo beşa civakî ya herêma Barzan hate veguheztin û di sala 2010an de teqawît bû. Di 16ê Kanûna 2010an de, di Kongreya 13emîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) de, ji ber têkoşîn û berxwedana wî di Şoreşa Duyemîn a Barzan de, xelata Komara Demokratîk a Kurdistanê (PDK) lê hat dayîn. Şoreşa Îlonê, Şoreşa Gulanê û serhildana ji hêla serokkomar ve Mesûd Barzani Madalyaya Barzaniyê Nemir jî lê hat dayîn.

Çavkanî:

1. Arşîva Lijneya Ansîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê.
2. Reşîd Hemo, Kovara Dengê Pêşmerge, Organa Buroya Giştî ya Rêxistina Pêşmerge, Hejmar 126, Erbîl, Çapxaneya Mukrianî, Îlona 2008.
3. Hemîd Gawherî, Madalyaya Barzaniyê Nemir, Cild 2, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2015).
4. Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Wezareta Plankirinê, Yekîneyên Îdarî yên Parêzgehan û Hejmara Malbatan û Nifûsê yên Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Hewler, 2009.
5. Hemîd Gerdî, Kurteya Dîrokê, Çapa Yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2004).
6. Heyder Farûq el-Samarayî, Ziya Cafer û Rola Siyasî û Aborî li Iraqê, (London – Dar el-Hikme - 2016)
7. Sefer Yûsif Mîrxan Zhazhukî, Dîrok şahidiyê dike ku Pêşmergeyên nemir Barzaniyê nemir di Komara Kurdistanê de roleke mezin lîstine, rojnameya Xebat, organa Partiya Demokrat a Kurdistanê, Hejmar 3134, Erbîl, 1ê Nîsana 2009an.
8. Şaban Elî Şaban, Hin Agahiyên Siyasî û Dîrokî, Çapa Sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013).
9. Şewket Şêx Yezdîn, Jubîleya Zêrîn a Pêşmergeyan, (Çapxaneya Pîrmam - Xebat - 1996).
10. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild 2, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).
11. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild Sêyem, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).
12. Omer Farûqî, Jiyan û Têkoşîna Mela Mistefa Barzaniyê Nemir a Serdar Dana, Çapa 2yem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2002).
13. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîra Barzan di navbera 1931 - 1991 de, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Çandê - 2001z).
14. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê heta Yekîtiya Sovyetê, çapa 1emîn, (Silêmanî - Çapxaneya Paywand - 2011).
15. Kovara Hataw, Hejmar 154, Sal 6, Erbîl, Çapxaneya Kurdistanê, Înî, 15ê Nîsanê, 1959.
16. Di bîranînên fermandarê şehîd Haso Mîrxan Zhazhokî de, 62 roj bi Barzaniyan re, çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Çandî - 1997).
17. Leyth Abdul Mohsen Cewad el-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexda - Weşanxaneya Dar el-Reşîd - 1979).
18. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).
19. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1961-1975, Cild III, Beşa I, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2004).