Jînenîgarî

Halî Axayê Tacedîn di sala 1926an de li gundê Kalokê yê girêdayî bajarokê Pîranê yê navçeya Mergesûrê ya parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye û bawernameya çandiniyê wergirtiye. Di sala 1959an de li Ofîsa Çandiniyê ya Hewlêrê dest bi kar kiriye. Di 11ê Hezîrana 1976an de li Nexweşxaneya Komarê ya Hewlêrê koça dawî kiriye û li gundê Kalokê hatiye veşartin.

Têkoşîn

Ew di sala 1943an de tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû. Di 2ê Cotmehê de, beşdarî dagirkirina qereqola Şanedar, paşê di 12ê Cotmeha 2012an de, beşdarî dagirkirina qereqola Xerazok û di 6ê Mijdarê de, beşdarî dagirkirina qereqola Mazne bû. Di 10ê Mijdara 1945an de, beşdarî dagirkirina qereqola Mazne bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, Dadgeha Leşkerî ya Adetî ferman da ku hemû milkê wî were desteserkirin.

Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, ew hate girtin. Mistefa BarzanîPiştî damezrandina Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê, di 31ê Adara 1946an de, wî di nav hêzên Barzan de komarê parast.

Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê û vegera Barzaniyê ji Rojhilatê Kurdistanê bo Başûrê Kurdistanê, ew beşdarî Şerê Nexde û Şerê Şînoyê li Rojhilatê Kurdistanê bû.

Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 6ê Gulana 1947an de li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Ew beşdarî Şerê Qtur û Şerê Pira Mako bû. Di 18ê Hezîrana 1947an de, ew li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ji çemê Arasê derbas bû.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbecar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Ew hatin leşkerîkirin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî ji wan re dihat dayîn.

Piştî muameleya xirab a li hember hevalên xwe, Cefer Bakirov biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de kampa xwe ya leşkerî ji Komara Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçûkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Komara Ozbekistanê, û li wir perwerdehiya leşkerî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozan (erdên ku mirov ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nenirxîne. Mijdara 1951an Koç dike bo Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera general Mistefa BarzanîDi 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî bendên 3 û 7, paragrafa (a) ya xala 10 û xala 11ê ya Qanûna Guherandî ya 1959an efûyek giştî wergirtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re li ser keştiya Georgia bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Di sala 1961an de beşdarî Şoreşa ÎlonêPiştî têkçûna xwe beşdarî şeran bû Şoreşa Îlonê Di sala 1976an de, ji aliyê hikûmeta Iraqê ve şeş meh hate girtin û îşkence lê hate kirin. Ew şandin Nexweşxaneya Komarê ya li Hewlêrê.

Çavkanî:

1. Arşîva Lijneya Ansîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê

2. Hemîd Gerdî, Kurteya Dîrokê, Çapa Yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2004).
3. Heyder Farûk el-Samaraî, Zia Caefar û Rola Siyasî û Aborî li Iraqê, (London – Dar el-Hikme – 2016).
4. Di bîranînên fermandarê şehîd Heso Mîrxan Zhazhokî de, 62 roj bi Barzaniyan re, çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Çandî - 1997).
5. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).