5-6 Aralık 1961 tarihleri arasında gerçekleşen ve Peşmerge güçlerinin orduya ve Jashlara ağır kayıplar verdirerek kayda değer bir zafer kazandığı Zawita Muharebesi'nin ardından, Peşmerge güçleri Sarsang köyünü ve Zawita Vadisi'ni ele geçirdi. Bu sırada, El-Keshke köyünde bulunan Başkan Barzani, Irak ordusunun geniş çaplı bir seferberlik başlattığı ve Sarsang yolunu yeniden açmayı ve bölgeyi geri almayı amaçlayan büyük bir taarruz başlatmaya hazırlandığı yönünde raporlar aldı.
Hazırlıklar
12 Aralık 1961'de, zırhlı bir bölük, 11. Tugay'ın 3. Taburundan bir piyade birliği, bir topçu taburu, bir polis taburu, 1. Polis Tugayı'nın 3. Taburu ve 200 paralı askerden oluşan hükümet güçleri, Duhok'tan Amedi'ye doğru yola çıktı. Albay Beşir İbrahim, 11. Tugay'ın 3. Taburuna komuta ediyordu. Barzani, savaş cephesini doğrudan denetledi ve güçlerini Merga Drez'den Lomana'ya ve Kevlesne'den Yukarı Bagera'ya kadar uzanan çeşitli savunma pozisyonlarına stratejik olarak böldü. Hazırlıklar arasında pusu ve gerilla savaşı taktikleri yer alıyordu; askeri plan, Molla Şne Kurtas Bedaruni komutasındaki 200 Peşmerge'yi Qantara'dan Swaratuka'nın başına kadar yolun her iki tarafına konuşlandırmayı öngörüyordu. Ayrıca, Hasso Mirkhan Dolamari komutasındaki 200 Peşmerge daha Gavana'nın mezarı ile Mangesh arasındaki yolun her iki tarafına konuşlandırılarak bu iki kritik yolun tam kontrolü sağlandı.
Büyük hükümet gücünün gelişine dair istihbarat alan Barzani, Peşmerge'ye Lomana virajlarında pusu kurma emri verdi. Hükümet güçleri geldiğinde, doğrudan Peşmerge'nin pususuna düştüler. Hiçbiri kaçamadı; ya öldürüldüler, ya yaralandılar ya da esir alındılar ve tüm askeri teçhizatları Peşmerge tarafından ele geçirildi. Bu zorlu çatışma sırasında hava koşullarının Peşmerge lehine önemli bir rol oynadığını belirtmekte fayda var. Gün soğuktu ve tüm bölgeyi yoğun bir sis kaplamıştı. Sonuç olarak, savaş uçakları hava koşulları ve yakınlıkları nedeniyle Peşmerge ile hükümet askerlerini ayırt edemedikleri için Peşmerge mevzilerini doğru bir şekilde bombalayamadılar. Sonuç olarak, uçaklar bölgenin üzerinden boşuna uçtular.
Düşman kayıpları ve Peşmerge kazanımları
Çatışmalar hükümet güçleri için önemli kayıplarla sonuçlandı; başta polis olmak üzere yüzlerce Irak ordusu askeri öldürüldü veya esir alındı ve 76 kamyon ateşe verildi. Peşmerge güçleri, savaş alanından ele geçirilen büyük miktarda askeri mühimmat ve 1500 farklı silah da dahil olmak üzere dikkat çekici kazanımlar elde etti. Bu kazanımlar çok önemliydi çünkü Nerwayi, Barwari, Sindhi, Doski ve Guli gibi Badinan kabilelerinin birçok üyesi yakın zamanda devrime katılmış ve Peşmerge olmuştu ancak silahsızdı. Bu başarı, çoğunun silahlı ve gelecekteki savaşlara hazır olmasını sağladı.
Ancak Peşmerge güçleri de kayıplar verdi; Khadr Karim Khoshnaw ve Hassan Goran adlı iki savaşçı öldü, 18 kişi ise yaralandı. Olayda yer alan bir kişinin, Barzani'nin hükümet güçleri arasında yaşanan can kayıpları karşısında duyduğu derin endişe ve üzüntüyü vurguladığı belirtilmelidir. Barzani'nin, askerlerin ve polislerin kurban ve milletin evlatları olduğunu, hükümet emirleri altında savaşmaya mecbur kaldıklarını söylediği bildirildi. Peşmerge güçlerine onları gereksiz yere öldürmemelerini, mümkün olduğunca yaralamalarını tavsiye etti. Bu düşünce doğrultusunda Barzani, kaçış yolunu kapatan güçlerin komutanı Nabi Sar-Asan'a, kalan hükümet birliklerinin geri çekilmesine ve kesin ölümden kurtulmalarına izin vermesini emretti.
Bu savaşın başarısını yankılamak
Peşmerge güçlerinin Lomana Muharebesi'ndeki zaferi, devrimde önemli bir dönüm noktası oldu ve onu yeni bir aşamaya taşıdı. Bu zafer, Peşmerge'ye özgüven aşıladı ve Soran bölgeleri de dahil olmak üzere Kürdistan genelinde büyük ve iyi silahlanmış güçlerle yüzleşme cesaretini artırdı. Ayrıca, hükümet ordusunun can ve malzeme açısından bu kadar büyük kayıplar verdiği ilk seferdi. Dahası, bu zafer ihanet perdesini yıktı, Jash'ları ifşa etti ve Kürt halkına ihanetlerini vurgulayarak onları daha derin bir utanç çemberine soktu. Bu zafer, Abdülkerim Kasım'ın 23 Eylül 1961'deki açıklamasına ve basın toplantısına güçlü bir yanıt niteliğindeydi; Kasım bu açıklamada Kürt isyanının hem başlangıcını hem de sonunu ilan etmişti.
Bu savaşın bir diğer önemli yönü de, daha önce de belirtildiği gibi, bir mobil tugayın tamamen imha edilmesiydi. Savaş sırasında öldürülen, yaralanan veya esir alınan askerler Irak'ın çeşitli şehir ve bölgelerinden geliyordu. Serbest bırakılan veya yaralı olarak geri dönenler, Kürdistan Devrimi'nin haberini Irak genelinde yayarak, zaferin hem müttefikler hem de düşmanlar üzerindeki etkisini artırdılar. Bu, devrimin dürüst ve asil idealleri temsil ettiğini gösterdi. Ayrıca, savaştan sonra 330 esir serbest bırakılarak Duhok'a nakledilmeden önce Kundaka Bne köyüne gönderildi, yaralılar ise tedavilerinin ardından serbest bırakıldı.
Çatışmaların ardından hükümet, Molla ile müzakere talebinde bulunmak zorunda kaldı. Mustafa BarzaniAncak niyetleri samimi değildi; Barzani ile 5. Tugay Komutanı Albay Hassan Aboud arasındaki görüşme sırasında müzakere mekanını bombalayarak onları öldürmeyi planlıyorlardı. Barzani, olağanüstü bir zekâ göstererek Peşmerge komutanlarıyla görüştü ve görüşme yerini değiştirdi; böylece hükümetin komplosunu ortaya çıkardı ve her iki tarafın da bilgisine sundu.
Kaynak:
١- عبدالفتاح علي البوتاني, منطقة بادينان 1925 – 1970, ج 2, مطبعة جامعة صلاح الدين, اربيل, 2017.
٢- سعيد حمو, مذكرات أمر لواء مشاة, بغداد, 1977.
٣- وەصفی حسن ردینى, داستانا لۆمانا – کەڤلەسنێ, چاپخانەى خانى, دهۆک.
٤- هاوکار کەریم حمە شریف, شۆڕشى ئەیلوول, چاپخانەى زانکۆى سەلاحەددین, هەولێر, 2012.
٥- حاجى میرخان دۆڵەمەرى, گەڕان بە دواى دادپەروەرییەدا دیوێکى ترى مێژووى شۆرش لە کوردستاندا 1943 – 1991, بەرگى یەکەم, بێ شوێنى چاپ, کوردستان, 2021.
٦- رجب جمیل حبیب, ئامێدى (العمادیة) 1921 – 1975, مطبعة هەوار, دهۆک, 2012.
7- شەوکەت مەلا ئیسماعیل حەسەن, رۆژانێ لە مێژووى شۆڕشى ئەیلول, چاپى دووەم, نووسینگەى تەفسیر, هەولێر, 2006.
