Jînenîgarî
Silêman Hakim Yasîn Di sala 1928an de li gundê Pêndro yê navçeya Şêrwanmezin a navçeya Mergasor a parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Di 21ê Hezîrana 1932an de bi malbata xwe re bûye penaberê Tirkiyeyê. Di sala 1933an de vegeriyaye Kurdistanê, piştî ku Şoreşa Barzan a duyemîn bi dawî bûye, li Mahabadê tevlî Komara Kurdistanê bûye û li wir heta pola sêyemîn a dibistana navîn xwendiye. Heta sala 1950an li Yekîtiya Sovyetê zimanê rûsî û hiqûqa siyasî xwendiye, paşê di sala 1952an de li Beşa Çandiniyê ya Zanîngeha Taşkentê hatiye qebûlkirin. Piştî qedandina xwendina xwe, wekî efser li Rêveberiya Çandiniyê ya Taşkentê hatiye tayînkirin. Li Yekîtiya Sovyetê bi Lîda re zewiciye. Di sala 1959an de li Zanîngeha El-Mustansiriyeyê bûye mamosteyê zimanê rûsî. Di heman demê de li heman zanîngehê mamosteyê beşa çandiniyê bû. Di 11ê Adara 1970an de wek karmend li Daîreya Çandiniyê ya Hewlêrê dest bi kar kir û di sala 1977an de ji efûya giştî sûd wergirt û vegeriya Hewlêrê û cara duyemîn li Daîreya Çandiniyê ya Hewlêrê dest bi kar kir. Di 15ê Mijdara 2011an de li Hewlêrê koça dawî kir.
Bîranînên têkoşînê
Di sala 1945an de, tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû, û di 19ê Tebaxa 1945an de, bi biryara Dadgeha Leşkerî ya Iraqê, hemû milkên wî yên guhêzbar û neguhêzbar hatin desteserkirin. Di 5ê Îlona 1945an de, beşdarî dagirkirina Qereqola Polîsan a Meydana Morîk bû, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan di 11ê Cotmeha 1945an de ber bi rojhilatê Kurdistanê ve çû. Di 31ê Adara 1946an de, li Mehabadê bû Pêşmerge di nav hêzên Barzan ên Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê de û pileya efser wergirt, berpirsiyarê belavkirina xwarin û pêdiviyên şerên Seqiz û Serdeştê bû, piştî hilweşîna Komara Demokratîk a Kurdistanê beşdarî şerên Xelawa û Coldyaniyê li rojhilatê Kurdistanê bû.
Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya axa Bakurê Kurdistanê vegeriya deverên Şêrwan û Mezûrî.
Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15ê Gulana 1947an de li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û destûr da wan ku biryar bidin ka bimînin an jî biçin Yekîtiya Sovyetê, li wir hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û biçin Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê Gulana 1947an de, ew bi General Mistefa Barzanî re çû Yekîtiya Sovyetê û beşdarî Şerê Çemê Qeterê û Şerê Pira Mako bû. Piştî gelek zehmetî û xebata dijwar, ew ji Çemê Arasê, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye, derbasî Yekîtiya Sovyetê bû.
Piştî gihîştina wan bo Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew ligel hemû hevalên xwe li bajarê Nexçewanê, Komara Azerbaycanê, bo çil rojan di nav civateke çolê de ku bi têlên diranan dorpêçkirî bû, hatin bicihkirin û ji aliyê komek leşkeran ve hatin parastin, û di warê xwarin, cil û berg û tevgerê de ew wek dîlên şer hatin muamelekirin. Paşê, bi biryara hikûmeta Sovyetê, ew li ser herêmên Axdam, Laçîn, Aywlax û Kelbecarê yên li Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezarê li Paytexta Azerbaycanê, Bakuyê hatin veguhastin û di 23ê heman mehê de, cilên leşkerî dan wan û di bin çavdêriya efserên Azerbaycanê de rojê heşt saetan perwerde dîtin. Di heman demê de, rojê çar saetan, ji aliyê hevalên xwende ve dersên zimanê Kurdî ji wan re hatin dayîn.
Piştî muameleya xirab a Cefer Bagrov bi hevalên xwe re, Barzanî biryar dide ku kampa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçîk a nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê, û li wir ew ê perwerdehiya xwe ya leşkerî bidomînin.
Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî wekî yekîneyan bi trênê li gundên gundewarî yên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û di zeviyên Kolxozê de (erdên ku mirovan ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re pişkên hikûmetê didan) xebitîn.
Piştî gelek hewldan û gelek nameyên ku General Barzaniyê nemir ji Stalîn re şandiye, di dawiyê de nameyek digihîje destê Stalîn ku tê de Barzaniyê nemir li ser pirsgirêkên hevalên xwe diaxive û tavilê biryar dide ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nemir lêkolîn bike, û di dawiyê de biryara komîteyê ew e ku hemûyan li bajarê Vrivskî bicivîne, ji ber vê yekê ew ê di Mijdara 1951an de biçe bajarê Vrivskî yê Sovyetê.
Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê Sibata 1959an de, li gorî herdu bendên sêyem û heftemîn û beşa (A) ya benda dehemîn, û bi xebata li gorî benda 11emîn, li gorî qanûna sererastkirî ya hejmar 19 a 1959an, ew û hevalên wî rastî efûya giştî hatin.
Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin, ku di 16ê Nîsana 1959an de, digel hevalên xwe, bi keştiya Groza re bi rêya bendera Besrayê li başûrê komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.
Di sala 1961an de beşdarî şoreşa Îlonê bû, beşdarî şerên Rekaniyakan, Zêbarîs û Sîdakan bû, li gundê Girbîş birîndar bû û li şikefta Zuragivaniyê ya li derdora Rezanê hate dermankirin, di sala 1963an de beşdarî şerê Şela Beraziyê bû û cara duyemîn birîndar bû, di sala 1974an de çek hilda û çû Gelalayê. Di sala 1975an de, piştî têkçûna Şoreşa Îlonê, bû penaber li Keyaniya Îranê û li Cehromê bi cih bû.
Di 15ê Kanûna 2010an de, di Kongreya 13an a Partiya Demokrat a Kurdistanê de, ji ber têkoşîn û hewildanên wê di Şoreşa Duyemîn a Barzan, Komara Demokratîk a Kurdistanê, Rêya wî ya ber bi Yekîtiya Sovyetê û Şoreşa Îlonê de, ji aliyê Serok Mesûd Barzanî ve Madalyaya Barzaniyê Nemir hatiye dayîn.
Çavkanî:
-
حامید گهوههری، میدالیای بارزانی بهرزترین خهڵاتی ڕێزلێنان، بهرگی دووهم، (ههولێر - Çapxaneya حاجی هاشم - 2015z).
-
حهمید گهردی، مێژوونامه، چاپی یهكهم، (ههولێر - دهزگایچاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس - Çapxaneya û هزارهتی پهروهرده - 2004).
-
شهعبان عهلی شهعبان، ههندێک زانیاری سیاسی و مێژووی، چاپی سێیهم، (ههولێر - چاپخانهی رۆژههڵات - ٢٠١٣ز).
-
عهبدولڕهحمان مهلا حهبیب ئهبوبهكر، عهشیرهتی بارزان له نێوان 1931 - 1991, Çap êكهم (ههولێر - çapxaney û هزارهتی رۆشنبیری - 2001).
-
Karwan محهمهد مهجید، بارزانیهكان له مههابادهوه بۆ سۆڤێت، چاپی یهكهم، (سلێمانی - چاپخانه پهیوهند - 2011z).
-
Bîranînên Şehremandî حهسۆ میرخان ژاژۆکی، ٦٢ ڕۆژ لهگهڵ بارزانی دا چوونی بارزانییهكان سۆڤێت، چاپی ههكهم (ههولێر - ١٩٧٤٤٤٤٤٤).
-
ليث عبدالمحسن جواد الزبيدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشيد للنشر - ١٩٧٩م).
-
Mesûd Barzanî, بارزانی و بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد 1931 - 1958, (دهۆك - Çapxaneya Xebat - ١٩٩٨ز).
-
نهجهف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییهوه ههتا لێوارهکانی ئاراس، و. شهوكهت شێخ یزدین، چاپی یهكهم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - ١٩٩٦ز).
-
ئـ.د.ئـ, Pelên AI-10, Lîsteya Hîdefa Barzanî ji bo Yekîtîya Sêwet, Bikarhêneran ji bo pêşkeşkirina kar, 2017.
-
ئـ.د.ئـ، Pelên ژماره٤٢٧-HB, Partî Dîmokratî Kurdistan, Barbigay Barzanî, Legenê biڵای ناوچهی بارزان, فۆرمی سلێمان حەکیم یاسینPîrmam, 1 Şîrînî 2018
