سالم زوبێر مەلا

ژیاننامە

لە ساڵی 1920 لە گوندی بارزانی سەر بە قەزای بارزان لە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤیەت هاوسەرگیری کردووە. ناوی بنەماڵەکەی مریەم عومەر یاسین بووە. لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی کشتوکاڵی وەرگرتووە. لە یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ جەمیلە محەمەد میرزا هاوسەرگیری کردووە. ساڵی 1959 بەڕێوەبەری فەرمانگەی کشتوکاڵی هەولێر بووە. زمانی کوردی و عەرەبی و ڕووسی شارەزا بوو.

تۆماری خزمەتگوزاری

لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بەشداری شەڕەکەی کردووە. لە 19ی ئابی ساڵی 1945 بە فەرمانی دادگای داب و نەریتی سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵە مۆبایل و نامۆبایلەکانیدا گیرا. لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1945، دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، ڕووی کردە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ لە شاری مەهاباد پەیوەندی بە هێزی بەرزانی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستانەوە کردووە و لە شەڕەکانی بەرەی سەقز لە کۆماری دیموکراتی کوردستان بەشداری کردووە. یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە 19/4/1947 لە ڕێگای خواکورک و دەشتی بەرازگار لە باکووری کوردستان گەڕایەوە بۆ شێروان و مزووری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هەڤاڵانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا، هەڵبژاردەی ئازادی بە هەڤاڵانی دا کە دەیانەوێت بمێننەوە یان بچنە یەکێتی سۆڤیەت. هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بەرەو یەکێتی سۆڤیەت بڕۆن. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ سالم یاوەری ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی گەلی قتور و شەڕی پردی ماکۆ دەکات. لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947، دوای سەختییەکی زۆر، لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕینەوە. 

دوای گەیشتنیان بە یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧دا، خۆی و هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمەڵگەیەکی کراوەدا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون و سەرباز پاسەوانییان لێدەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرابوو. دواتر لەسەر بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت بەسەر هەرێمەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجار لە کۆماری ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان. لە ٢٣ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازییان پێدرا و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان لە ژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان وەرگرت. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار سەعات لە لایەن بەشێک لە هەڤاڵانی خوێندەواریانەوە فێری زمانی کوردی دەکران.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باکیرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانی، بارزانی بڕیاریدا کەمپی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە لە 29ی ئابی 1948 بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا لەگەڵ هەڤاڵەکانی بە شەمەندەفەر بەسەر گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەتدا دابەشکران و لە کێڵگەکانی “کۆڵخۆزەکان” (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکێک لە بەرهەمەکەی دەدا بە حکومەت) کاریان دەکرد. 

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کرد. دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. دواجار لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە ڤرێڤسکی کۆبکەنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ ژەنەڕاڵ بارزانی و هەڤاڵەکانی چوونە ڤرێڤسکی یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی 14ی تەمووزی 1958 لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە 25ی شوباتی 1959، بەپێی هەردوو مادەی 3 و 7 بڕگەی (ئە)ی مادەی 10 و بەپێی مادەی (11)، و بە پشتبەستن بە یاسای هەموارکراوی ژمارە 19، جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی و هەڤاڵانی لێبوردنی گشتییان پێدرا.

لە ساڵی ١٩٥٨ کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا. لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 سەرۆک بارزانی لەگەڵ هەڤاڵەکانی لە کەشتیی گڕۆزا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری شۆڕشی ئەیلول دەکات و بەرپرسی نەخۆش و بریندارەکان بووە. لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری شەڕەکانی سەفین و پیرس و سەنگەسەر دەکات. لە 12ی حوزەیرانی ساڵی 1963 تا 20ی کانونی یەکەمی ساڵی 1963، جەمیلە محەمەدی و هاوسەرەکەی و شەش منداڵی لە هەولێر لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەستگیرکران بە تۆمەتی ئەوەی زوبێر یاوەری مستەفا بارزانی و پێشمەرگە بووە. زیندانی کران و دواتر لە گەڕەکی سەیداوا نیشتەجێ کران. لەژێر چاودێری حکومەتی عێراقدا بوون.

سالم زوبێر نوێنەری مەلا مستەفا بارزانی بوو لە ساڵی 1970 لە دوای ڕێککەوتنی 11ی ئازار. لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧١ لە حاجی ئۆمەران لە هێرشێکی خۆکوژیدا شەهید بوو و لە گوندی بارزان بە خاک سپێردرا.

سەرچاوەکان:

1. ڕێکار مزری، ژنانی ڕۆس و ڕاس و ڕاس و نفال و کۆنفال و کۆڵکوژی، (ههه ولێر - چاپێخانه ی مناره - ٢٠٠ز).

2. ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎ ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏‏‏‏‏دا ‏‏داواکاریە، چاپی سێی کاری، (ههولێر - چاپخانە ڕۆژهه١ڵات - ٢٠٣ز).

3. شه ڕمام - چاپخانه ی خبات - ١٩٩٦ز).

4. صالح یوسف صوفي، کرۆنۆلۆژیا و جیهان، چاپا ئێکێ، دارگێ سێ، (دهۆک - چاپخانا پارێزراوه دهۆک - ٢٠١٣ز).

5. صالح یوسف صوفي، کرۆنۆلۆژیا و جیهان، چاپا ئێکێ، یێرگ دووێ، (دهۆک - چاپخانا پارێزه ڕه دهۆک ده - ٢٠١٣ز).

6. عمر فاروقی، سردار زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصفیتی بارزانی، چاپ دوم، (هولێر - چاپخانە وزارت آمش و پرورشوز - 202ز).

7. عه لی حه ڵه تحه وله ڕ، حه بیه ڵه ت به ڕده وام، عه ڕه زانه ی - ١٩٩١، چاپی بارسا، (هه ولێر - چاپخانه ی چه ند قه ڵه شه ڕی - 2017).

8. کاروان محه ڵاته کاری جیددی، بارزانی به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به سۆڤ، چاپی کار، (سلێمانی - چاپخانه تایبه ت به چه ند - ٢٠١١ز).

9. یادەوەری فتارمان لە کۆتایی هاتنی ئامادەیی حسابی میرخان ژازامیرخان ژودال بارزانی دا چۆمی بارزانی بۆ چارەسەری سۆشیالیتی سۆشیالیتی، چاپی دەستی (ههید - چاپخانە ڕۆشنی - ١٩٩٧ز).

10. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).

11. مسعود بارزانی، بارزانی و بزوت٥ ڕزگاری کوردی ١٩٣١ - ١٩٨، (دهۆک - چاپخانه خه ت - ١٩٩٨ز).

12. جه ڵه فلی پسیان، به مه هابادی خوێنه ڕی به ڕهه ڵه ت به ڕه و قوربان ئاراس، و. شه ڵه شه ت خه ڵک وه ڕگرتن، چاپینه وه ، (پیرمام - یۆبیلی زێڕین پارتی دیموکراتی - ١٩٩٦ز).

13. ئـ.د.ئۆ، فایلی ژمارە-، فایلی ژمارە AI-10، لیستی هەڵبژاردەکانی مسته فا٦ بۆ هاڤاریتیڤێت، وێڕای سۆراغی سۆراغی سلاحی هاڵۆ پێشش کراو، ٢٠١ز.

14. ئـ.د.ئ- فایلی ژمارە HB-١٦٠، پارتی دیموکراتیگایی، بارزانی، لێژ گرینگی باڵای ناوچاکی بارزان، فۆرمی سوارم زوبێر کاریلاکور، ڕمام، ١ تشرینی دوو ساڵی ٢٠١٨ز.

15. ئـ.د.ئـێـلی ژماره زب-١١١، به ڕهه مڵه وه ، به ڕامبه ڕ به ڕهه ڵه ت و به ڕامبه ڕ به شه ڕمه نده ، به ڕامبه ڕ به مه به ستی به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به تایبه ت.

16. ئیسماعیل گوندی ئیسماعیل گوندی ، ئافره ت توێژینه وه ی به ڕامبه ڕ به ڕهه مه کانی پێشمکراته وه و به ڕده وام به ڕهه مه کانی پێشمکراته وه و به ڕده وام به ڕهه ڵه ت و ڕه نگه ڕه شگیری، دیکه تایبه ت، دینامه ی خه ت، ژماره 3361، ژماره 3641، ژماره 3641، 2010ز.