ژیاننامە

پیرۆ حەمەد ئیبراهیم ساڵی 1925 لە گوندی کێلێت سەر بە قەزای شەمدینان لە باکوری کوردستان لەدایک بووە. لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٢، پیرۆ حەمەد بە درێژایی دەربەدەرییان لە کۆماری تورکیا زۆر یارمەتیدەر بوو بۆ شێخ ئەحمەد و بنەماڵەکەی. لە ساڵی ١٩٤٠ بە هۆی هاوکارییەکانی شێخ ئەحمەد و دڕندەیی حکومەتی تورکیا وەک پەنابەرێک هەڵات بۆ عێراق. دوابەدوای ئەوە خوێندنی لە یەکێتی سۆڤیەت تەواو کرد و لەوێ بڕوانامەی کشتوکاڵی بەدەستهێنا. زمانی کوردی و ڕووسی شارەزای بوو. لە 10ی ئابی 1983 لە سەردەمی ئەنفالکردنی بارزانی لەلایەن حکومەتی عێراقەوە ناچار دەکرێت لە پێکهاتەی قوشتەپەدا دیار نەمێنێت. 

تۆماری خزمەتگوزاری

لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣ بەشداری لە فەتحکردنی بنکەی پۆلیسی زێت کردووە و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣ بەشداری لە داگیرکردنی بنکەی پۆلیسی مەزنێ کردووە. لە ١٩ی ئابی ١٩٤٥ بە فەرمانی دادگای داب و نەریتی سەربازی عێراق دەستی بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵی ئەودا گیرا.

دوای ڕووخانی شۆڕشی دووەمی بارزان لە 11ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1945، ڕووی کردە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ لە هێزی بارزان لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان لە شاری مەهاباد وەک پێشمەرگە خزمەتی کردووە. بەشداری خولی تۆپخانە لە تاران کردووە. لە کۆمەڵێک شەڕدا، وەک شەڕەکانی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە سنە، سەنگان، دۆربا، کەڤی زەردی لە ٢٩ی پووشپەڕی ١٩٤٦ و لە سەقز و مەلقەرانی لە ٣ی گوڵانی ١٩٤٦، لە دوای هەڵوەشاندنەوەی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە ٣ی ئازاری ١٩٤٧، بەشداری لە شەڕی نالۆس و شەڕی نەغدە و شنۆدا کردووە لە 19ی ئازاری 1947. دوای ئەوە لە 24ی ئازاری 1947 بەشداری لە شەڕی هەڵەجدا کرد. یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە 19/4/1947 لە ڕێگای خواکورک و دەشتی بەرەزگارەوە گەڕاوەتەوە بۆ شێروان و مزووری.

دوای گەڕانەوەیان لە 15ی ئایاری 1947، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە گوندی ئەرگوش لەگەڵ هەڤاڵانی کۆنفرانسێک کۆدەکاتەوە، ئەویش بژاردەی مانەوەیان لە کوردستان یان چوونە یەکێتی سۆڤیەتیان پێدەدات. لە ئەنجامدا لە ٢٣ی نیسانی ١٩٤٧دا، پیرۆ حەمەد ئیبراهیم شانبەشانی مستەفا بارزانی بەرەو یەکێتی سۆڤیەت بەڕێکەوت. دوای ئەوە خەریکی شەڕی گالی قتور و پردی ماکۆ بوو. دوای سەختییەکی زۆر و زۆر، لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947، لەسەر سنووری ئێران و سۆڤیەت، مولا مستەفا بارزانی و هێزەکەی لە ڕووباری ئاراس پەڕینەوە. 

دوای گەیشتنیان بۆ نەخچیڤانی ئازەربایجان لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧، مستەفا بارزانی و هەموو هاوەڵەکانی بۆ ماوەی چل ڕۆژ زیندانی کران. لە ڕاستیدا هەمان مامەڵەی دیلەکانی جەنگیان پێدەکرا لە ڕووی خواردن و جل و بەرگ و گواستنەوە لە کاتێکدا لە کەمپێکدا دەژیا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و لەلایەن سەربازەکانەوە پاسەوانی دەکرا. زۆری نەخایاند، بە بڕیاری حکومەتی یەکێتی سۆڤیەت، بەسەر گروپەکاندا دابەشکران و گواسترانەوە بۆ ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجار لە کۆماری ئازەربایجان. تا ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ گواسترانەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان.  لە ٢٣ی ھەمان مانگدا لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان، شوێنکەوتوانی بارزانی ڕێکخران بۆ فەوجێکی سەربازی و مەشق و ڕاھێنانیان لەسەر تاکتیکی سەربازی و سیاسەت وەرگرت و لەلایەن پێشمەرگە خوێندەوارەکەی دیکەوە فێری خوێندنەوە و نووسینی کوردی دەکران.

لە ئەنجامی خراپ مامەڵەکردنی جەعفەر باکیرۆڤ، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨، مولا مستەفا بارزانی بڕیاری گواستنەوەی کەمپی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە بۆ گوندی چرچوکی نزیک لە تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان دا و لەوێش مەشقی سەربازی خۆیان بەردەوام کرد. 

دوابەدوای ئەوە، لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا، مولا مستەفا و هاوڕێکانی بەسەر گروپەکاندا دابەشکران و بە ڕێگای شەمەندەفەر ڕەوانەی لادێکانی یەکێتی سۆڤیەت کران، لەوێ کاریان لەسەر بەروبوومی کۆلخۆزەکان دەکرد. (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر دەگەڕانەوە بۆی).

دواجار دوای هەوڵی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کرد. دەستبەجێ ستالین بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. کاتێک لیژنەکە بەدواداچوونیان بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی کرد، بڕیاریاندا هەموویان لە ڤریڤسکی کۆبکەنەوە. لە ئەنجامدا لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤرێڤسکی لە یەکێتی سۆڤیەت. 

سەرچاوەکان:

1. 1. (.حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه‌، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده ‌- ٢٠٠٤ز
   2. حه ید 55 ، ڕۆژی 2019/10/2019، چاپی کێشه ، (هههههه ڕی - به ڕهه ڵه ڵای تایبه ت به چاپخانه ڕۆشنبیری - مانگی کانوونی دووەم).
   3. حیدر فاروق السامرئي، ضیاء جعفر ودوق السیاسي و الاقتاصادي في العراق، (لندن – دارالحکمة - ٢٠١٦م).
   4. ڕێکاری مزویری، ژنێن و ڕاگواستن و نانفال و ڕۆڵکۆلکوژی، چاپی چالاکی، (ههولێر – چاپخانە مانار - ٢٠١٠ز).
   5. ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎ ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏‏‏، ‏‏‏داواکارین و زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێی ساڵی (ههولێر - چاپخانهههلات - ٢٠١٣ز) .
   6. شه ڕمام - چاپخانه ی خبات - ١٩٩٦ز).
   7. صالح یوسف صوفي، کرۆنۆلۆژیا و جیهان، چاپا ئێکێ، یێرگ دووێ، (دهۆک - چاپخانا پارێزه ڕه دهۆک ده - ٢٠١٣ز).
   8. صالح یوسف صوفي، کرۆنۆلۆژیا و جیهان، چاپا ئێکێ، دارگێ سێ، (دهۆک - چاپخانا پارێزراوه دهۆک - ٢٠١٣ز).
   9. عمر فاروقی، سردار زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصفیتی بارزانی، چاپ دوم، (هولێر - چاپخانە وزارت آمش و پرورشوز - 202ز).
   10. عه ڵه تحه وله مه ڵه ت حلا حبیله وله ڕشه ڕ، عه ی بارزان١ ١٩١٩١، چاپی به ڕده وامه ، (هههه ولێر - چاپخانه ی ده ڕباره ی چه ڕه شنبیری - ٢٠٠١ز).
   11. عومح، جینۆساید و 55 ڕژێماڵعس دژی بریکاری ساڵی ١٩٧- ١٩٩٩ی ساڵی ١٣٩٦ی هەتاوی، دەستبەسەرداگرتن، چاپی دەستەڵات و چاپەمەنی شاڵاو (هاوڕێ - چاپخانە و ڕۆژهەڵات - ٢٠١٧ز).
   12. کاروان محه ڵاته کاری جیددی، بارزانی به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به سۆڤ، چاپی کار، (سلێمانی - چاپخانه تایبه ت به چه ند - ٢٠١١ز).
   13. یادەوەری فتارمان لە کۆتایی هاتنی ئامادەیی حسابی میرخان ژازامیرخان ژودال بارزانی دا چۆمی بارزانی بۆ چارەسەری سۆشیالیتی سۆشیالیتی، چاپی دەستی (ههید - چاپخانە ڕۆشنی - ١٩٩٧ز).
   14. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
   15. مسعود بارزانی، بارزانی و زوڵم - ڕزگاری کوردی ١٩٣١-١٩٨، (ده چاپخانه خه ت - ١٩٩٨ز).
   16. بارزانی، بارزانی، وزوت خوازیاری خوازیاری ١٩٣١-١٩٨، گیانی ڕزگاری، (هههه ولێر - چاپخانه نادیار - ٢٠١٢ز).
   17. جه ڵه فلی پسیان، به مه هابادی خوێنه ڕی به ڕهه ڵه ت به ڕه و قوربان ئاراس، و. شه ڵه شه ت خه ڵک وه ڕگرتن، چاپینه وه ، (پیرمام - یۆبیلی زێڕین پارتی دیموکراتی - ١٩٩٦ز).
   18. ئـ.ئ.ئ- فایلی ژمارگیس AL-82، ژیاننامه ی نیشته جێهیدی حسێن جمه ڕجه ڕگیراوه ی تایبه ت به ڕهه ڵه کانی ده وڵه تڵا جمه ڕگیس پێشکه ش 3.
   19. ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره ـ، فایلی ژماره AI-10، لیستی هـاواڵانی مستفا بارزانی بۆ بلیتیڤێت، تایبه ت به سۆڵه تایبه تمه ندی سه ڵگه ڤان هاڵۆ پێشکه ش کراوه ، ٢٠١٦ز.
   20. ئـ.د.ئـ، فایلی ژمارە HB-36، پارتی دیموکراتی بارزانیگای، لێژ، باشتری باڵای ناوچان بار، فۆرمی پیرۆ حهمۆ ئیبراهیم، ​​پیرمام، ١ تشرینی دوو بڕیارە ٢٠١ز.
   21. ئـ.د.ئـ، فایلی ژمار ZB-94، ئیشپێکردن بە ویستی سفره تی حه ڵه ت تایبه ت به تایبه ت به ڕهه مه کانی تایبه ت به ڕهه ممه ، به ڕامبه ڕ به تایبه ت به ڕهه مه ، به ڕهه مه ، 2018.