کنگره عمومی کویا

دلایل

پس از پیروزی کودتای ۸ فوریه ۱۹۶۳ و به قدرت رسیدن حزب بعث در عراق، چندین دور مذاکره بین نمایندگان رهبری انقلاب و دولت جدید عراق در مورد وعده‌های کودتاچیان به رهبری انقلاب قبل از به قدرت رسیدن، برگزار شد که آخرین آن سفر هیئت انقلابی به بغداد و مصر و الجزایر بود.

به طور کلی، مذاکرات بی‌نتیجه بود. این بار دولت با اعزام چندین هیئت رسمی به ریاست مصطفی بارزانی، رئیس جمهور، سعی در ادامه مذاکرات داشت. به همین منظور، اولین هیئت به رهبری طاهر یحیی، رئیس ستاد ارتش و عضو شورای رهبری انقلاب، در چارقورنا با رئیس جمهور بارزانی ملاقات کرد. رئیس جمهور بارزانی طرح خودمختاری و خواسته‌های انقلاب را به هیئت تحویل داد و آنها را تهدید کرد که اگر این خواسته‌ها تا پایان بهار اجرا نشوند، جنگ از سر گرفته خواهد شد. این طرح به شورای رهبری انقلاب عراق ارائه شد که سعی در کاهش خواسته‌های آنها داشت. به همین منظور و برای تغییر موضع رهبری انقلابی کرد، هیئت دیگری به چارقورنا اعزام شد و آنها دوباره در آنجا با رئیس جمهور بارزانی ملاقات کردند و برای حل مسائل بر سر چندین نکته توافق کردند. در 11 مارس 1963، شورای رهبری انقلاب عراق بیانیه‌ای صادر کرد که در آن مسئله کردها و خواسته‌های آنها را حل کرد.

بیانیه شورای رهبری انقلاب عراق حاوی مطالب زیادی برای کردها نبود و مذاکرات نتیجه‌ای نداشت. در این مورد، رئیس جمهور مصطفی بارزانی مشورت با دفتر سیاسی و رهبران میهن‌پرست و برگزاری کنگره عمومی برای چنین مسئله ملی را ضروری دانست. به همین منظور، او فرستادگان ویژه خود را به هر گوشه کردستان فرستاد تا نمایندگان خود را به کنگره بفرستند. پس از اتمام مقدمات، در 16 مارس 1963، نمایندگان همه اقشار جامعه، از جمله ملیت‌ها و مذاهب مختلف، رهبران حزب دموکرات کردستان، فرماندهان واحدهای پیشمرگه انقلاب سپتامبر و روسای قبایل انقلابی به کویا رسیدند.

برگزاری کنگره

این کنگره از ۱۸ تا ۲۲ مارس ۱۹۶۳ به ریاست رئیس جمهور مصطفی بارزانی، با کمک نیروهای پیشمرگه انقلاب سپتامبر، در خانه آقای زیاد آقا از کویا برگزار شد. در این کنگره ۲۵۰۰ نفر شرکت داشتند که ۲۰۰ نفر از آنها واجد شرایط رأی دادن بودند. هدف از این کنگره تدوین خواسته‌های کردها از دولت عراق بود. در نتیجه، هیئتی به رهبری جلال طالبانی تشکیل شد که شامل: صالح یوسفی، مسعود محمد، حسین خانقاه، صمد محمد، حبیب محمد کریم، عگید صادق، شخوان نامق، بابکر رسول، مصطفی عزیز و احسان شیرزاد بود. در مارس ۱۹۶۳، این هیئت به بغداد اعزام شد.

تمام مذاکرات بی نتیجه ماند. حزب حاکم کودتا در بغداد در حال بررسی اتحاد با جمهوری مصر و جمهوری سوریه برای تشکیل یک جمهوری واحد عربی بود. هیئت کرد به رهبری جلال طالبانی نیز برای دومین بار به همراه هیئت دولت عراق به قاهره، پایتخت جمهوری متحده عربی سفر کرد تا حمایت جمال عبدالناصر را جلب کند.

با این حال، مذاکرات به نتیجه نرسید و در اوایل ژوئن ۱۹۶۳، ارتش عراق جنگ یکجانبه و ناگهانی علیه کردستان را از سر گرفت. برخی از اعضای هیئت از محل اقامت خود گریختند و برخی دیگر در ۹ ژوئن ۱۹۶۳، در راه بازگشت به کردستان در فرودگاه کرکوک دستگیر شدند.

منابع

• مسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنه‌وهی ڕزگاری‌خوازی كورد 1961ـ 1975، بهرگی سِیه‌م، بهشی یهكه‌م، (ههولیر ـ چاپخانه‌ای وهزاره‌تی په‌روه‌20رده‌).

• مێژووی پارتی دیموكراتی كوردستان، كونفرانس و كونفرانس (پروگرام و پهیڕهوی ناوخۆ)، بهرگی یهكه‌م و دووه‌م، (هه‌ولێر- چاپخانه‌ای ڕۆژهه‌ڵات- 2021).

• محمود الدرة، القضیة الكردیة والقومیة العربیة فی معرکة العراق، (بیروت ـ منشورات دار الطلیعة ـ ١٩٦٣م).

• حبیب محمد کریم، تأریخ الحزب الدیمقراطی الکوردستانی ـ العراق (فی محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م).

• ئه‌حمه‌د دڵزار، بیره‌وه‌ری ژیان ژیانم، (ههولێر - وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری و لاوان - چاپخانه‌ی شههاب - ۲۰۱۹ز).

• کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ موسسه انتشارات نگاه ـ 1377ھ . ش).

• سه‌ڵاح ره‌شید، مام جهلال دیداری ته‌مه‌ن له‌ لاویتیه‌وه‌ بۆ كوشكی كۆماری، (سلیمانی – چاپخانه كاردۆ – 2017).

• صلاح الخرسان، التیارات السیاسیة فی کردستان العراق، قراءة فی ملفات الحرکات و الأحزاب الکردیة فی العراق 1946-2001، (بیروت – مطبعة البلاغ – 2001م).