biyografi

Ew di sala 1925an de li gundê Kelîtê, ku girêdayî navçeya Şemdînanê li bakurê Kurdistanê ye, ji dayik bûye. Di 21ê Hezîrana 1932an de, di dema penaberiya Şêx Ehmed li Komara Tirkiyeyê de bi malbata wî re xizmetên mezin pêşkêş kiriye. Di sala 1940an de, ji ber hevkariya xwe ya bi Şêx Ehmed re û dijberiya wî ya li hember neheqiya rejîma Komara Tirkiyeyê, wek penaber çû Iraqê, bi taybetî başûrê Kurdistanê û li gundê Zhojolî bi cih bû. Li Yekîtiya Sovyetê xwend û sertîfîkaya çandiniyê wergirt. Hem bi Kurdî û hem jî bi Rûsî şareza bû. Di 10ê Tebaxa 1983an de, di dema Enfala Barzaniyan de, ji kompleksa Quştepa ji aliyê hikûmeta Iraqê ve hate windakirin.

rûpelên têkoşînê

Ew di sala 1943an de tevlî refên şoreşa duyemîn a Barzan bû û di 20ê Mijdara 1943an de beşdarî girtina qereqola Zeit û di 10ê Mijdara 1943an de jî beşdarî girtina qereqola Mazniyê bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de bi fermana dadgeha leşkerî ya Iraqê hemû milkên wî yên tevger û neguhêzbar hatin desteserkirin.

Di 11ê Mijdara 1945an de, piştî şikestina şoreşa duyemîn a Barzan, ew ligel Mistefa Barzanî û hevalên wî derbasî rojhilatê Kurdistanê bû. Di 31ê Adara 1946an de, ew wekî Pêşmerge di nav hêza Barzan a artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê de li Mehabadê xizmet kir. Ew li bajarê Turiz beşdarî dewreya topxaneyê bû. Wî her wiha di Komara Demokratîk a Kurdistanê de beşdarî şerên Sanna, Sinkan, Durba û Koy Zerdê bû. Di 29ê Nîsana 1946an de, ew beşdarî şerê Seqizê û di 3yê Gulana 1946an de jî beşdarî şerê Malqerniyê bû.

Piştî hilweşîna Komara Demokratîk a Kurdistanê, di 3ê Adara 1947an de beşdarî Şerê Nîlusê bû, û di 19ê Adara 1947an de beşdarî Şerên Nexde û Şînoyê bû. Di 24ê Adara 1947an de beşdarî Şerê Helcê jî bû, û di nav hevalên xwe yên Pêşmerge de bû ku di 19ê Nîsana 1947an de, bi rêya (Xwakurk û Deşta Barazkara) di nav axa bakurê Kurdistanê re vegeriyan herêmên Şîrwan û Mezûrî.

Piştî vegera xwe, General Mistefa Barzani di 15ê Gulana 1947an de li gundê Arkuşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re hilbijartina mayîn an çûna Yekîtiya Sovyetê da. Li wir, hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û ber bi Yekîtiya Sovyetê ve biçin. Di 23ê Gulana 1947an de, ew ligel General Mistefa Barzani çûn Yekîtiya Sovyetê û beşdarî şerên Qeter û Pira Makûyê bûn. Piştî zehmetî û westandina mezin, di 18ê Hezîrana 1947an de ji Çemê Arasê derbas bûn, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye.

Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li bajarê Nexçivanê yê Azerbaycanê çil rojan di nav wargehek vekirî de ku bi têlên dirandî dorpêçkirî bû û ji aliyê leşkeran ve dihat parastin, hatin girtin. Ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve ew wekî dîlên şer hatin muamelekirin. Bi fermana hikûmeta Sovyetê, ew paşê li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelacar ên Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew hatin veguhastin kampek li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Azerbaycanê. Di 23ê Kanûnê de, cilên leşkerî wergirtin û di bin çavdêriya efserên Azerbaycanê de rojane heşt saetan perwerdehiya leşkerî dîtin. Di heman demê de, wan rojane çar saetan ji hin hevalên xwe yên xwendetir dersên zimanê Kurdî wergirtin.

Piştî ku Cefer Bakirov hevalên xwe nebaş kir, Barzani biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de meclisa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê biguhezîne kompleksa Girjukê ya nêzîkî paytexta Ozbekistanê Taşkentê, û li wir perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênan kom bi kom ber bi gundên kooperatîf ên li Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozê (erdên ku xelk ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re parek jê didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî hewildanên mezin û şandina çend nameyan ji General Barzaniyê nemir bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzaniyê nemir behsa êşên hevalên xwe dikir, û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nemir lêkolîn bike. Biryara dawî ya komîteyê ew bû ku ew li bajarê Frivsky werin kom kirin, ji ber vê yekê di Mijdara 1951an de ew çû bajarê Frivsky yê Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî Madeyên (3) û (7) û Paragrafa (a) ya Maddeya (10) û sepandina Maddeya (11) li gorî Qanûna Hejmar (19) a ku ji bo sala 1959an hatiye sererastkirin, di efûya giştî de cih girtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Ew di 16ê Nîsana 1959an de bi hevalên xwe re bi keştiya Crusia re, bi rêya bendera Besrayê li başûrê Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Di sala 1961an de beşdarî Şoreşa Îlonê Wezîfeya (Sarpal - Fermandeyê Teqê) girtiye, û beşdarî şerên: Karawî Berî, Karawî Kula Ka, Bîrs, Sahl Barazkard, Wadî Xukurk, Lolan, Tana Silan, Xumarî, Kirya Dirî, Kurz, Jama, Kurk, Karawî Bişî, Wadî Fazî û Sari A bûye. Di 10ê Tebaxa 1983an de di dema Enfala Barzanîyan de ji aliyê hikûmeta Iraqê ve ji kompleksa Quştapa hat windakirin.

Çavkanî:

- Hemîd Gaherdî, navê Xwedê, navê Xwedê, (Holler - Dehzghai Chap û navê Aras) - Çapxane û Hezara yên Îranê - 2004g).

- Hamid Ghardi, Ritchi Kurdî xwedî ramanek baş e, wekî vê, (Holler - bi raya xwe. Richanbari Chapkhana - 2005).

- Haider Farouk Al-Samarra, Diaa Caefar û rola wî ya siyasî û aborî li Iraqê, (London - Dar Al-Hikme - 2016).

- Kari Mzouiri, Jenin Resh, Aguastin, Ehnfal, and Kimmelkooji, Chaphi Hekham, (Holler - Manareh Chapkhana - 2010g).

- Şah'eban Elî Şah'eban, ev fahişeke siyasî û olî ye, zilamekî bedew e, (Hol. 2013g).

- Şahûkat Şêx Yehzadîn, Ayeta Încîlê, (Permam - Çepxana Xebat - 1996 Mîladî).

- Saleh Youssef Sufi, Kurdistan Region of Kurdistan and Jehani, Chaba Ek, Bahrgi Dovi, (Dahic - Chapkhana Parizgahha Dehki - 2013).

- Saleh Youssef Sufi, Kurdistan Region of Kurdistan and Jehani, Chaba Ek, Bahrak Si, (Dahic - Chapkhana Parizgha - Dhik - 2013).

- Omer Faruqî, Serdar Dana Zindagî û duelên Mela Musafî Barzaniyê nemir, Çap Dom, (Hollar - Çap Xane, Wezareta Karûbarên Derve û Kirînê - 2002g).

- Abdullah Haman Mahala Hebîb Hebûbekar, endamekî girîng ê eşîra min ku di Mijdara 1931-1991an de, wekî hakimekî şafî, (Hauler) Çapxane û Hezara Rişnabîrî jiya - 2001g).

- Omer Hemze Sah, Gensid û Tawana Kanî Ehcemi Baas Dezhi Barzaniyah, 1975-1991, dema wî Şeytah5 û Bahh Nameh Kanah, Shabi Yahkim, (Hawler - Chap Xaneh - 2017 AD) bû.

- Karwan Mohamed Mohjid, Barzaniyah, li Yekîtiya Sovyetê kariyereke mezin hebû, û ew jî wisa bû, (Solemanî - Çap Xaneh) Hindistan - 2011g).

- Ew baştirîn têgihîştina Şehîd Hassiah Mirxan Zajczyki heye, 62 sal in zimanê Barzaniyê nemir dizane. Ev tiştê ku hûn qala wê dikin e, wateya wê çi ye (Holler - Chapkhana, Richanperi - 1997).

Leyth Abdul-Muhsin Cewad El-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexda - Weşanxaneya Dar El-Reşîd - 1979 AD).

- Mesûd Barzanî, Barzanî û jina wî, Rezagarî Xwazî Kurd 1931-1958, (Dehek - Çapxane Xebat - 1998).

- Masoud Barzani, Barzani and the Rezgarekhovazi Kord 1931-1958, Berghi Hexam, (Havoler - Chapkhana Nadiyar - 2012g).

- Nehcef Qulî Basyan, Xwanewiyeya wî ya Mahabadî Hatta Lîvarakanî Aras û. Şahûkat Şêx Yehzdîn, Şabî Yahkîm, (Permam - Partiya Demokrata Kurdistanê Yebîlî Zinênî - 1996g).

- Arşîva Desteya Ansîklopediyê ya Partiya Demokrat a Kurdistanê.