لە ماوەی نێوان ئەیلوولی ١٩٦١ تا ١٩٧٥ چەندین کودەتای سەربازی لە عێراق ڕوویاندا. کۆمەڵێک ڕژێم بە ئایدۆلۆژیا جیاوازەکانەوە، کە هەموویان ڕەگیان لە ناسیۆنالیزمی عەرەبیدا بوو، لە گۆڕەپانی سیاسیدا سەریان هەڵدا. هەریەکەیان بۆ ماوەیەک حوکمڕانی عێراقیان کرد. یەکەمیان ڕژێمی عەبد ئەلکەریم قاسم بوو کە لە ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ دەسەڵاتی پاشایەتی هەڵوەشاندەوە و کۆمارێکی دامەزراند. لە 8ی شوباتی ساڵی 1963 لەلایەن پارتی بەعسەوە لابرا. لە 18ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1963، عەبدولسەلام عارف و کۆمەڵێک ژەنەراڵ بەعسیان لەکارخست. لە 17ی تەمووزی ساڵی 1968 بەعسییەکان گەڕانەوە و ڕژێمی عەبد الرحمان عارفیان ڕووخاند و بۆ جاری دووەم دەسەڵاتیان وەرگرتەوە. ئەمەش درێژترین ماوەی حوکمڕانی تاکڕەوانە بوو لە مێژووی عێراقدا.

شایانی باسە کاتێک هەموو ئەو دەسەڵاتانە هاتنە سەر دەسەڵات، سەرەتا گوێیان لە کورد گرت و دانوستانیان لەگەڵ کرد بۆ چەسپاندنی پێگەی خۆیان. بەڵام دوای ماوەیەک، لەگەڵ بەهێزبوونی دەسەڵاتیان، جارێکی دیکە دەستیان بە شەڕکردن لەگەڵ کورد کرد. بەڵام سەختترین هەڵمەتە سەربازییەکانیان لە ساڵی ١٩٦٨ بوو کە بەعسییەکان بۆ جاری دووەم گەڕانەوە دەسەڵات. لەم ماوەیەدا دیمەنی سیاسی کورد شکاوە. پاسەوانە کۆنەکەی مەکتەبی سیاسی ماوەیەک پەنای بۆ حکومەت بردبوو، هێزەکانیشی شانبەشانی سەربازانی حکومەت هێرشیان کردە سەر ناوچەکانی ژێر دەستی یاخیبووان. سەرەتا توانیان چەند شار و شارۆچکەیەک بگرن.

بەڵام شۆڕش لەبەرامبەر ئەم پێشهاتە نوێیانەدا بێدەنگ نەبوو. بەڵکو دەستی کرد بە ڕێکخستنەوە و چەکدارکردنی هێزەکانی. لە قەسری و حاجی عومران چەندین خولی مەشق و ڕاهێنان کرانەوە بۆ ڕاهێنان لەسەر بەکارهێنان و چاککردنەوەی چەک. لە ساڵی ١٩٦٩دا ژمارەیەکی زۆر چەک وەک تفەنگ و موشەکەکانی کاتیۆشا و تۆپی ١٠٦ ملم و ١٠٧ ملم بۆ شۆڕش گەیشتن. لە ماوەی 70 ڕۆژدا 38 هەزار تفەنگ بەسەر هێزەکانی پێشمەرگەدا دابەشکرا. ئامادەکارییەکانی شۆڕش تەنیا لە بەرگریدا سنووردار نەبوو؛ هەروەها دەستی کرد بە چالاکیی جۆراوجۆری گەریلا و هێرش بۆ سەر سوپا و دامەزراوە حکومییەکان لە چەند شوێنێک.

شەڕ لە شوباتی ساڵی ١٩٦٩ تا کۆتایی ساڵ بەردەوام بوو، لە کاتێکدا سوپای عێراق و پاسەوانی کۆنی مەکتەبی پۆلیت فشاریان خستە سەر ئەو ناوچانەی کە لە ژێر کۆنترۆڵی شۆڕشدا بوون. لە بەرامبەر ئەو گوشارە زیادبووە، سەرکردایەتی شۆڕش لە شوێنی جیاجیادا زنجیرەیەک هێرشی بەرپەرچدانەوە و هەڵمەتی دەستپێکرد. یەکێک لەو هەڵمەتانە گوندەکانی کەرتەک و مەخوبزانانی کردە ئامانج. کاتێک پێشڕەوی سوپای عێراق لە دەڤەری پێشمەرگە لە دواوە گەیشتە بەرزاییەکانی گوندی کارتەک، لە نزیک سەنگەسەر، پلانیان دانا پێشڕەوی بکەن بۆ ناودەشت و پاشان دیلمان کە بارەگای بارزانی لەوێ بوو. لەبەرئەوەی پێشڕەوی هێزەکانی حکومەت هەڕەشەی ڕاستەوخۆی بۆ سەر بارەگای بارزانی دروستکرد، هێزی تایبەتی بارزانی بە سەرۆکایەتی عومەر ئاغا دۆلەمری ڕەوانەی دۆڵی شەهیدان کران. شەوی ٣٠-٣١ی ئۆکتۆبەری ١٩٦٩ هێزی پێشمەرگە هێرشی کردە سەر سوپا و هاوکارانی (جاش) کە لە دەوری بەرزاییەکانی گوندی کارتەک و مەخوبزانان خۆیان جێگیر کردبوو. هەروەها هێزێکی دیکەیان ناردە دامێنی شاخەکە بۆ ئەوەی گەمارۆیان بدەن و هێڵەکانی دابینکردنیان ببڕن.

لە یەکەم هێرشدا هێزەکانی پێشمەرگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا چوونە ناو گردەکە و ڕاستەوخۆ شەڕیان لەگەڵ یەکتر کرد و پەنایان بردە بەر چەکی شەڕانگێزی وەک خەنجەر. چەند سەربازێکی حکومی ڕزگاریان بوو، ئەوانی تر هەموویان کوژران یان بریندار بوون. لە شەڕەکەدا نزیکەی ١٥٠ ئەفسەر و سەرباز و هاوکار (جاش) کوژران و هێزەکانی حکومەت زەربەیەکی وێرانکەریان بەرکەوت. ئیسماعیل نوعیمی، فەرماندەی فیرقە، دوو ڕۆژ پێش ئێستا گەیشتبووە شنگال بۆ هەڵسەنگاندنی دۆخەکە. بەڵام بەهۆی شکستی سوپاوە تووشی تێکچوونی دەمار بوو، پێشتر هەرگیز شاهیدی شکستی لەو شێوەیە نەبووە. سوپای عێراق و هێزەکانی دیکە نەیانتوانی دۆڵی شەهیدان کۆنترۆڵ بکەنەوە. تەنانەت پێشمەرگەش ڕێگەی نەدا تەرمی مردووەکانیان بگوازنەوە بۆ شنگال، ناچاریان کرد یازدە هەلیکۆپتەر بۆ ئەو مەبەستە بەکاربهێنن.

هێزەکانی پێشمەرگە دەستیان بەسەر 60 تفەنگی کڵاشینکۆف و 30 تفەنگی تر و هاوەنێکی 82 ملم و هاوەنێکی 60 ملم و دوو دۆشکەی دێگتیارێڤ و دوو ڕادیۆ و هەندێک کەرەستەی دیکەی سەربازی گرت. شایانی باسە لەو شەڕەدا تەنیا ٥٠ پێشمەرگەی پێشمەرگە بەشداریان کردووە. توانیان تەواوی کۆمپانیایەکی کۆماندۆ لەناوببەن. دوای ئەمە و چەند شەڕێکی دیکە، هیوای حکومەت بۆ چارەسەری سەربازی کەم بووەوە و پەنای بۆ دیالۆگ و دانوستان برد. ئەنجامەکەی ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ بوو.

سەرچاوەکان:

1- شەوکەت مێلا ئیسماعیل حەسەن ڕەحمەتی خوای لێ بێت SHORSHEY EYLOOL، چاهی، هۆلەر، 2007.

2- ئۆمەر عوسمان، ژیانی کوردیک، چاپخانی مۆکریان، چاپی دۆم، هۆلەر، 2008.

3- مەسعوود بارزانی و بارزانی و هاوسەرەکەی ، ئێزگاری خوازی کورد، بەرگی سەیم، بەناوی خوای گەورە، SHORSHEY EYLOOL ١٩٦١-١٩٧٥، چاپ خانی، وەزارەتی دەرەوە، چاپی، هۆلەر، ٢٠٠٤.

4- هاوکار کەریم حەمە شەریف، 2016. SHORSHEY EYLOOL، چاپخانی زەنگی سیلاحدین، چاپی، هۆلەر، 2012.

5- ئیبراهیم جەلال، باشوری کوردستان SHORSHEY EYLOOL بێنیادنان و هێتکاندن ١٩٦١-١٩٧٥، چاپی، ٢٠٢١.

6- ناوم بەخشندەیە، زۆر خۆشم دەوێی SHORSHEY EYLOOLدا، چاپخانی خەبات، دێهک 1999.

7- ئیبراهیم خەلیل ئەحمەد و جەعفەر عەباس حەمیدی، مێژووی هاوچەرخی عێراق، موسڵ، 1989.