لە هاوینی ساڵی ١٩٦٣ حکومەتی عێراق بە سەرۆکایەتی عەبدولسەلام عارف هێرشێکی بەرفراوانیان بۆ سەر کوردستان دەستپێکرد. لە بەغداوە بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و دانوستانەکانی لەگەڵ سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی کورد و دەستپێکردنەوەی شەڕی خوێناوی دژی کورد ڕەتکردەوە. پاشان دەستیان کرد بە هێرشکردنە سەر شار و شارۆچکە و گوندەکان و گرتن و ڕاوەدوونانی و سەرکوتکردنی خەڵک لە هەموو ئەو ناوچانەی کە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بوونەتە ئامانج. بەعسییەکان پێیان وابوو کە ڕژێمەکەی عەبدولکەریم قاسم پێش ئەوان شەڕی جددی لەدژی کورد نەکردووە، و دەتوانن بەخێرایی شۆڕشی کورد لەناوببەن. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە عەبدولسەلام عارف هەرگیز باوەڕی بە دۆزی کورد لە عێراقدا نەبووە، ئەمەش ڕاستییەکە لە وتارەکانیدا ڕەنگدانەوەی هەبووە کە نە دان بە کورددا دەنێت و نە وشەی "کوردستان"ی بەکارهێناوە.

پێش هەڵگیرسانی شەڕ لە ٢٠ی ئایاری ١٩٦٣، فەرمانێکی سەربازی گشتی دەرچوو کە گەمارۆی ئابووری بەسەر کوردستاندا سەپاند. لەگەڵ دەستپێکردنەوەی شەڕ لە 10ی حوزەیران، لە زۆر شوێن تاوانی قورس و دوور لە بەها ئەخلاقی و ئینسانییەکان ئەنجامدرا. دیارە لەم ماوەیەدا شاری سلێمانی زیاتر لە شارەکانی تری کوردستان تووشی زوڵم و نادادپەروەری بوو لەسەر دەستی سوپای عێراق. هەرکات هێزی پێشمەرگە هێرشی دەکردە سەر ستوونەکانی سوپا، سوپا دەهات و تووڕەیی خۆی بەسەر دانیشتوانی سلێمانیدا هەڵدەدا. لە کردەوەی توندوتیژی و دڕندەیی ڕووداوەکەی سلێمانی بوو، بە فەرمانی فەریق سدیق مستەفا، فەرماندەی لیوای 20، کە بە دڕندەترین لیوا لە مێژووی عێراق ناسراوە و تێوەگلاوە لە خوێنڕشتنی هەزاران گەنج. شاری سلێمانی بوو بە گۆڕەپانی شەڕی دوژمن. پێنج هەزار هاوڵاتی مەدەنی شارەکەیان دەستگیرکرد و ٨٦ کەسیان هەڵبژێردران و بە زیندووی بەخاک سپێردراون. تاکە تاوانیان ئەوە بوو کە بەعسەکان وێنەی مستەفا بارزانی سەرکردەی شۆڕشگێڕی کوردیان هێنایە ناو جەماوەرەکە و فەرمانیان پێکردن سوکایەتی پێبکەن. ئەوان ڕەتیانکردەوە پابەندبن و یەکێک لە دەستگیرکراوەکانیش وەڵامی دایەوە: "ئەگەر ئامادەیت سوکایەتی بە سەرکردەکەت بکەیت، ئەوا ئێمە گوێڕایەڵی ئێوە دەبین". بۆیە بەعسییەکان هەموویان قڕ کرد.

سوپای عێراق هەر بەوەوە نەوەستا. لە پاییزی ساڵی ١٩٦٣ هەڵمەتێکی سەربازیی لەسەر زنجیرە چیای ئەزمەڕ دەستپێکرد، کە دەکەوێتە پێنج کیلۆمەتر لە سلێمانییەوە. بە پاڵپشتی تانک و فڕۆکە و دۆشکە هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە. هێزەکانی پێشمەرگە کە بە تفەنگی برنو و تفەنگی ١١ تەقە و دۆشکە برێن چەکدار بوون، هێرشەکەیان بەرپەرچ دایەوە. بەرەبەیانی هێزەکانی حکومەت سێ جار هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە، بەڵام بەرخۆدانی پێشمەرگە ئەوەندە توند بوو، توانیان هەر سێ هێرشەکە تێکبشکێنن و هێزەکانی حکومەت ناچار بکەن پاشەکشە بکەن بۆ دامێنی شاخەکە، بەمەش چەند تەرمێک لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشتووە.

هەرچەندە شکستی سوپا قۆناغێکی ئارامی بۆ ناوچەکە هێنایە ئاراوە، بەڵام خۆی بۆ هێرشێکی گەورەتر بە پلانێکی تۆکمەتر ئامادە دەکرد. لە لایەکی دیکەوە هێزی پێشمەرگە بە شێوەیەکی نائاسایی خۆی ڕێکخست و بە توندی بەرەنگاری هێرشەکە بووەوە و پلانی سوپای عێراقی پووچەڵ کردەوە و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. لە بەرامبەردا سوپای عێراق شوان و کاروان و بازرگانەکانی ناو جەرگەی سلێمانی کردە ئامانج و هەموویانی گرت و کوشتیان.

لە شەڕی چیای ئەزمەڕ کە نموونەی سەرەکی زنجیرە شەڕەکانی بەرگری لە نیشتمان بوو، هێرشەکانی سوپای بەعس چەندین جار بەرپەرچدرانەوە و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. تەنها یەک پێشمەرگە شەهید بوو.

سەرچاوەکان:

1- شەوکەتی مەلا ئیسماعیل حسێن، ناوی پێغەمبەر، وەزارەتی دەرەوە، هۆلەر، 2007.

2- مەسعوود بارزانی، بارزانی و هاوسەرەکەی، ئەزگاری خوازی کورد، بەرگی سەییم، بێششییکیم، ئەیلولی 1961-1975، ل. ٢٠٠٤.

3- هاوکار کەریم حەمیشەریف، شیشا ئەیلول، چەپخانی زەنکی سەڵاحەدین، هۆلەر، 2012.

4- ئیبراهیم جەلال، باشوری کوردستان و خەڵکی کوردستان و بنەماڵەکانیان 1961-1975، لە تەنیشتیان، 2021.

5- ناوم کەریمە، ناوی خودا بەهێزترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، بەتامترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، جوانترین، 1999.

6- خیشۆی عەلی کانلینگ، عەزیز قازی حەمید سورچی پیرۆیی، دانشوەر، هۆلەر، 2023