ژیاننامە

عەبدوڵڵا ئیسماعیل ئەحمەد ناسراو بە عەبدوڵڵا مەلا ئیسماعیل و مەلا عەوڵا حاجی ئیسماعیل و مەلا مەتۆر، ساڵی 1927 لە شاری هەولێر لەدایک بووە و ڕۆژی شەممە 22ی نیسانی 2000 لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کردووە، شارەزای هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی بووە.

لاپەڕەکانی خەبات

ساڵی 1949 پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، ساڵی 1950 لە بەشی هێڵی ئاسنین کاری کردووە و لە هەمان ساڵدا بووە بە کادری پارتی. ساڵی 1954 بەرپرسیارێتی کۆمیتەی خۆجێیی هەولێری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران – عێراقی گرتە ئەستۆ. ساڵی 1954 بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن دەسەڵاتی پاشایەتی عێراقەوە دەستبەسەر کرا، لە ساڵی 1955 دیسان بەرپرسیارێتی لێژنەی ناوخۆیی هەولێری پارتی دیموکراتی کوردستان- عێراقی گرتە ئەستۆ. یەکێک لە دامەزرێنەرانی سەندیکای کرێکارانی شەمەندەفەر و سەندیکای کرێکارانی بیناسازی بووە لە ساڵی ١٩٥٤، لە ساڵی ١٩٥٦ سەرپەرشتی لقی موسڵی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی کردووە. لە 15ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1956 بە یاوەری نوێنەری حزبی شیوعی عێراق سەردانی باڵیۆزخانەی میسری کرد و یاداشتێکی ناڕەزایی خەڵکی هەولێری لە دژی دەستدرێژی سێ قۆڵی شانشینی یەکگرتوو و فەرەنسا و ئیسرائیل بۆ سەر میسر پێشکەش کرد. ناوبراو بەشێک بوو لە گرووپی دووەمی بەرپرس لە لقی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق لە ساڵی 1956، بەهۆی چالاکییە کوردییەکانیەوە دەستگیرکراو و زیندانی کراوە و ئەشکەنجە دراوە، سەرەڕای ئەوەی 200 دیناری داوە. وەک کەفالەت بۆ مەبەستی ئازادکردنی، بەڵام ئازاد نەکراوە و تا سەرەتای ساڵی ١٩٥٨ لە زینداندا ماوەتەوە، لە ساڵی ١٩٥٩ وەک جێگری بەرپرسی لقی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق دەستنیشانکراوە، ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری بۆ کۆنفرانسی چوارەمی ئەو حزبە بووە لە بەغدا لە ساڵی ١٩٥٩، فەرماندەیی بەشێک لە خۆبەخشانی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق، . سەر بە ڕێکخراوەکانی هەولێر، لە ساڵی ١٩٥٩ دوای یاخیبوونی شێخ ڕەشید لۆلان لە ناوچەی سیداکان لە پارێزگای هەولێر، و بەشداری لە شەڕەکاندا کردووە. لە 30ی حوزەیرانی ساڵی 1959 پەیامێکی لە کۆنفرانسی دووەم- بەغدای یەکگرتووی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە پێشکەش بە باڵی پارێزەر حەمزە عەبدوڵڵا عومەر (1915-1998) سەبارەت بە هەڵپەساردنیان لە ڕیزەکانی ئەو حزبەدا.

لە ساڵی 1959 لە کۆنگرەی چوارەمدا لە لایەن نوێنەرانەوە بۆ کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق هەڵبژێردرا، لە گردبوونەوەیەکی جەماوەریدا بە بۆنەی ڕۆژی جیهانیی کرێکاران لە شاری هەولێر وتارەکەی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستانی پێشکەش کرد. لە ساڵی 1959 بەرپرسی لیژنەی لقی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بووە لە سەردەمی نائارامییەکانی کەرکوکدا، کە لەلایەن کونسوڵخانەی بەریتانیا و لایەنگرانی تورانیستەوە پاڵپشتی دەکرێن و دژایەتی هەر پێکدادانێکی نێو شارەکەی دەکرد. ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری حیزبی دێموکراتی کوردستان بوو بۆ قۆناغی گشتی لە ڕۆژی شەممە ٨ی بانەمەڕی ساڵی ١٩٦٠، لە ساڵی ١٩٦٠ ئەندامی کۆمیتەی کۆنفڕانس بووە. کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ بەشێک لە دەڤەری کەلار لەلایەن نوێنەرانەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردرا. کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ١٩٦٠ ئەندامی کۆمیتەی ڕێکخستنە شۆڕشگێڕەکان و نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەهدینان بووە. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٠ لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕش لە دژی ڕژێمی لیوا عەبدولکەریم قاسم (١٩١٤-١٩٦٣) سەرۆکوەزیرانی عێراق، ڕاسپێردرا بۆ سەرپەرشتیکردنی ڕێکخراوەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە پارێزگای موسڵ.

لە ساڵی 1961 سەرپەرشتی تیرۆرکردنی هاوڕێی میران خۆشناوی کردووە لە ناحیەی شەقڵاوەی پارێزگای هەولێر کە دۆست و لایەنگری سەرکردە عەمید عەبدولکەریم قاسم (1914-1963) بووە. لە ساڵی 1961 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە، لە لایەن مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە وەک یەکەم فەرماندەی پارتی دیموکراتی کوردستان ڕەوانەی دەڤەری بادینان لە پارێزگای موسڵ کراوە، هەروەها هێزی پێشمەرگەی بەسەر سێ لقدا دابەشکردووە. لە ٢٠ی ئابی ١٩٦١ بە هاوکاری شەمس الدین محمد عوسمان (١٩٣٣-٢٠١٢) ناسراو بە شەمس الدین موفتی و بە مەفرەزەیەکی پێشمەرگە هێرشی کردە سەر جاشەکانی گوندی ئەسپیندەرە لە پارێزگای هەولێر و توانیان سەرکەوتن بەدەست بهێنن و دەست بەسەر بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنیدا بگرن.

لە 1ی تشرینی دووەمی ساڵی 1961 سەرکردایەتی هێرشی کردە سەر هێزە زەمینییەکانی سوپای عێراق لە بالیسان لە پارێزگای هەولێر. لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری لە کۆبوونەوەی فراوانکراوی ئاوەدان کردووە و لەگەڵ بەرخۆدان و شۆڕش بووە. لە دەڤەری دەشتی هەولێر کرایە فەرماندەی کۆمپانیا. لە 1/1/1962 لەلایەن مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرایە فەرماندەی هێزەکانی لقی یەک لە هەولێر.

بەشداری لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی عەودەڵان (سلێمانی) لە ١٨-٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ کرد و دەنگی بە بەردەوامی دا شۆڕشی ئەیلوللە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٦٢ بەشداری شەڕی چیای بالیسان لە پارێزگای سلێمانی لە دژی سوپای عێراق کردووە. ساڵی 1963 لەلایەن سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە ڕەوانەی سنوورەکانی ناوچەی کۆمیتەی لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان کرا بۆ دابەشکردنی هاوکاری بەسەر پێشمەرگە و هێزی پێشمەرگەی کوردستان. لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری لە کۆبوونەوەی فراوانکراوی ماوتدا کردووە و دژی ئەو سەرکردەیە قسەی کردووە. مستەفا بارزانیلە ساڵی 1964 بەهۆی پشتیوانی لە فراکسیۆنی مەکتەبی سیاسی لە کۆنفرانسی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان دەرکرا. لەهەولێر خۆی حەشاردا لەکاتێکدا هەڤاڵەکانی پەنایان بۆ هەمەدانی ئێران برد. لە ٢٨ی ئابی ١٩٦٦ لە یەکەمین کۆبوونەوەی گروپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی لە دەڤەری تیمار (کرمیان) بەشداری کردووە، لە ٢٢ی ئایاری ١٩٦٧ لە گوندی کەلار لە پارێزگای کەرکوک، بە کۆمیتەی ناوەندی گروپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی هەڵبژێردرا، لە نزیک نەخۆشخانەی کۆمارییەکان لە هەولێر لە بۆسەیەکدا تەقەی لێکرا لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە لە ١٤ی ژانویەی ١٩٦٧، بەڵام ڕزگاری بوو. لە 27ی کانونی یەکەمی ساڵی 1970دا، کە بڕیاردرا گروپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی هەڵبوەشێنرێتەوە و بخرێتەوە ناو پارتی دیموکراتی کوردستانەوە، ئامادەنەبوو بچێتەوە ناو پارتی دیموکراتی کوردستانەوە. سەرپەرشتی چەکداماڵینی هێزەکانی گروپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی لە کەلار لە دوای ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠. لە سەرەتای مانگی یەکی ساڵی ١٩٧٣ ئەندامی دەستەی ئامادەکاری پارتی شۆڕشگێڕی کوردستانی لایەنگری بەعس بووە، بەشداریی لە کۆبوونەوەی بەشێکی ئەندامێکی پارتی هەڵوەشاوەی شۆڕشی کوردستان لە بەغدا لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ کردووە، بەهۆی دژایەتیکردنی لەگەڵ پەلەکردن لە ڕێکخستنی، لەلایەن ئامادەبووان لە کۆبوونەوەکە دەرکراون. ڕۆژنامەی (النوور)ی عەرەبی (چاپی دووەم)ی کردەوە، کە دەمی گروپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی لە بەغدایە. لە ساڵی ١٩٧٤ لە ژێر پاراستنی هێزەکانی حکومەتی عێراق بۆ کۆنترۆڵکردنی شارەکە نیشتەجێ کراوە. لە ساڵی 1974 تا 1988 وەک وەزیری دەوڵەت (عێراق) بووە، لە 12ی شوباتی 1977 بە فەرمانی سەرۆکایەتی بە وەکالەت وەزیری گواستنەوە و گەیاندن بە وەکالەت دەستنیشانکراوە، دیسانەوە بە فەرمانی سەرۆکایەتی لە 7ی ئایاری 1977، وەک وەزیری ئاودێری بە وەکالەت. ناوی ئەو لە لیستی تیرۆری ساڵی ١٩٧٧ی ڕێکخراوی خوێنی شەهید (هێلوی سوور) کە سەر بە کۆمەڵەی مارکسیست-لینینیست بوو، هاتبوو. لە ساڵی 1981 لەلایەن سەرۆکی مالی پلەی ئەفسەرانی پێبەخشرا و لە ساڵی 1989 لە حکومەتی عێراق خانەنشین بوو.

لە بەرهەمەکانی: ١.

1- سەهەربەردەحی ژیانی سیاسەم - بەهارقی یەحکیم - 1990.

سەرچاوەکان

1. ئی.د.ئێ.، فایلی جەمارا ئەج-٥٤، خوای گەورە لە حیزبی دێموکراتی کوردستان بتپارێزێت، ژ. 1.

2. کریس کۆچرا، جانبێش میلی کورد، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونسی، چاپ دۆم، (تاران - دەزگای چاپ و پەخشی نەغە - 1377ی کۆچی)، ل. 376.

3- مانای چیرۆکی ئەم بابەتە چییە؟ (هۆلەر - چاپخانە - 2012g)، LL 89 - 90، 94 - 95، 100، 160، 173، 176، 203، 251، 258، 262، 268، 277.

4. لەدایکبووی ساڵانی 1963 - 1970. پارۆدیستی سیاسی، (هولەر - چاپخانە، زەنکیچی، ساهێه، 2016)، ل32-33، 37، 250-251.

5. عەبدولفەتاح عەلی ئەلبوتانی، لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوە لە مێژووی کورد و عێراقی هاوچەرخ، (هەولێر- دار سپرێز بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە- چاپخانەی حاجی هاشم - 2007ی زایینی)، ل. 382.

6. تەفیقی، مەهلا صدیق، هیچ عەیبێک لە ماڵەکەم و باخەکەم و دەرگای ماڵەکەمدا نییە. دووهیم، (هولەر - چاپخانە شەهاب - ١٩٩٦)، ll ٢٧، ١٠٤.

7. ئەحمەد دەخزار، فارسەکانی ئێران، (هەژار - هەزارەتی کیشنابیری و لاوان - شاخانە) 2019g)، ل 221.

8. باوەر نوردین، بیبلۆگرافیای کورد و کوردستان و کتێبی کوردیدە، بەرگی دوهام، (تاران – چاپخانە تاران – 2016)، ژ. 132.

9. کتێبی مێیریاسی، غەهان بەهدەوی ڕەستایدا، بەهریجی هێهەکیم، (هۆلەر - 2004g)، LL 116، 132.

10. حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (لە وێستگە گەورەکان) 1946-1993، (دۆهۆک – چاپخانەی خەبات - 1998 زاینی)، ل61، 68، 91.

11. خورشید شیرە، خەبات و خاوان بەرەهوه- ئارییە سەفانی خەباتی پێشمەرگە-غایە، شەبیح سیاحیم، (هۆلەر) - چاپخانە حاجی هاشم – 2015گ)، ژمارە 10. 120.

12. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێ، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002ی زایینی)، ل. 144.

13. نوری شاویس، لە بیرەوەرییەکانمەوە، (هیچ شوێنێک نییە - بڵاوکراوەکانی پارتی دیموکراتی گەلی کوردستان - 1985)، ل. 82.