AI Kurdish (Sorani) Show Original

شەڕی چیچار، ساڵی ١٩٧٤

شەڕی شیشار لە پاییزی ساڵی ١٩٧٤ لە نێوان سوپای عێراق و هێزی پێشمەرگەدا ڕوویدا، ئەو کاتەی سوپا ویستی دەستی بەسەر چیای شیشاردا بگرێت لە ناوچەی بێتواتە بە ئامانجی درێژکردنەوەی کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ناوچەکانی دەوروبەری چیاکەدا. بەڵام هێزی پێشمەرگە بە توندی بەرخۆدانی کرد و توانی هێرشەکە پووچەڵ بکاتەوە. پێشمەرگە نەیهێشت شاخەکە بکەوێتە دەست حکومەت و تا پاشەکشەی شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٧٥دا هەر لەم حاڵەتەدا مایەوە.


شیشار شاخێکی بەرز و ستراتیژییە لە ناوچەی بێتواتە و نزیکە لە چیای ماکووک و ناحیەی سوروجاوا. شاخەکە بە لێوارە بەرزەکانی و بەرزییەکەیەوە، وایکرد کە شوێنێک کە هەر هێزێکی سەربازی لێیەوە بتوانێت کۆنترۆڵی خۆی بەسەر هەموو ناوچەکەدا درێژ بکاتەوە و سەرپەرشتی ڕێگای سوروجاوا-بالیسان بکات.

دوای ئەوەی سوپای عێراق نەیتوانی پێشڕەوی بکات لە چیای کیرێش و ماکۆک و حوری، لە ناوەڕاستی ئەیلوولی ١٩٧٤ پلانی دانا دەست بەسەر چیای شیشاردا بگرێت بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی تەواوی ناوچەکە. ئامانجەکانی بریتی بوون لە: توندکردنەوەی پەت لە دەوری سەنگەر و قەڵاکانی پێشمەرگە، بەتایبەتی بە گەمارۆدانی لایەکی هێزەکانی حوری کە لە ناوچەکەدا ئامادەن. بەو پێیەی هێزی پێشمەرگە نەیتوانی لە نێوان چیای شیشار و ماکۆکدا بجوڵێت، سوپای عێراق فشارەکانی بۆ سەر هێزی پێشمەرگە لە نێوان ناوچەکانی بیتواتە و بالیسان زیاتر کرد و مەودای تۆپخانەکانی سوپای عێراق لە چاو پێشوو درێژتر بوو.

فەرماندەی سوپای دووی پێشمەرگە، ڕەشید سندی، فەرمانی دەرکرد بۆ هێزەکانی سەفین و دەشتی هەولێر و بیتواتە بۆ بەهێزکردنی هێڵی بەرگری خۆیان لە دۆڵی بالیسان، هەروەها بۆ بەشێک لە هێزەکانی دەشتی هەولێر هەماهەنگی و هاوکاری لەگەڵ هێزی کاوە لە پێشمەرگە.

فیرقەی دووەمی سوپای عێراق بە تەواوی ئامادەکاریی کردبوو لەگەڵ پێکهاتە سەربازییەکانیدا، کە بریتی بوون لە کەتیبەیەکی تانک و لیوای زرێپۆشی (16) و هێزی ئاسمانی و شەڕکەری بەکرێگیراو (جاش)، بۆ هێرشکردنە سەر چیای شیشار.

هێزی پێشمەرگە کە لە خەندەقەکانی بەرگریدا چەسپاوە، پێکهاتبوو لە فەوجی ٣ی هێزەکانی سەفین بە سەرۆکایەتی محەمەد سابر فەرماندەی کومپانیای ١ و عومەر سوڵتان فەرماندەی کومپانیای ٢ و سدیق محەمەد ئەمین فەرماندەی کومپانیای ٣.

هێرشی سوپای عێراق بە تۆپبارانی قورس بۆ سەر خەندەق و سەنگەرەکانی پێشمەرگە دەستی پێکرد، ئامانج لێی ئیفلیجکردنی بەرخۆدانی پێشمەرگە و دابەزاندنی مۆڕاڵی پێشمەرگە بوو بۆ ئەوەی سەربازەکانی بە ئاسانی بتوانن بەرەو شاخەکە سەرکەون.

 

دوای وەستانی بۆردومانەکە، هێزی پیادەی سوپا هەڵیانکوتایە سەر خەندەق و سەنگەرەکانی پێشمەرگە. هێزی پێشمەرگە لە چاوەڕوانییاندا بوو و لە پێگە بەرگرییەکانیاندا خۆیان بەهێز دەکرد. کاتێک هێزەکە لە سەنگەرەکانی پێشمەرگە نزیک بووەوە، پێشمەرگە قارەمانەکان ڕووبەڕوویان بووەوە و توانیان هێرشی سوپا بەرپەرچ بدەنەوە. ئەمەش بووە هۆی کوژرانی بەشێکی زۆریان و سەربازە هێرشبەرەکان هەڵهاتن و تەرمی مردووەکانیان بەجێهێشت. لە ئەنجامی بۆردومانی قورسی سوپای عێراق سێ پێشمەرگە شەهید بوون و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون.

سوپای عێراق لەو ماوەیەدا بەردەوام بوو لە بۆردومانی هێزی پێشمەرگە، بەڵام تا ئەو کاتە نەیتوانی کۆنترۆڵی شاخەکە بکات. شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٧٥ دوای ئەوەی سوپای عێراق لە کۆتایی مانگی ئەیلولدا نەیتوانی چیای شیشار بگرێت، ئاراستەی هێرشەکانی گۆڕی و زنجیرەیەک هێرشی بۆ سەر ناوچەی دۆڵا ڕەقە دەستپێکرد. ئەمەش بە مەبەستی کەمکردنەوەی فشارەکان بوو بۆ سەر هێزەکانی لە میحوەری ڕەواندوز و گواستنەوەی بەشێک لە هێزی پێشمەرگە لە ڕەواندوزەوە بۆ ناوچەی بیتواتە و کەمکردنەوەی فشاری پێشمەرگە لەسەر بەرەی سەرەکی شەڕ، ڕێگە بە هێزەکانی بدات لەوێوە دەست بە پێشڕەوی خۆیان بکەن. بەڵام هێزەکانی سەفین و دەشتی هەولێر و بیتواتە و فەوجە ٤ی زۆزک بەرەنگاری سوپا بوون و پێشڕەویەکەی ڕاگرت و دواجار هێرشەکەی پووچەڵ کردەوە.


سێرچاوێکان:

  1. مەسعود بارزانی: بارزانی و بێزۆتنا، و باشترین پیاوی جیهانە. SHORSHEY EYLOOL ١٩٦١-١٩٧٥، ٢٠٠٤.

  2. سەحناگەر ئیبراهیم خیشناو: باشترین ڕێگا بۆ ئەم کارە چییە؟ ١٩٧٠-١٩٧٥.

  3. خوشید شیرە: خەبات و خوین، پێشمەرگەی ساکانی پیرۆ، چاپخانی حاجی هاشم، وەزارەتی دەرەوە، هۆلەر - 2015.

  4. سەید کاکە: پەری-پێشمەرگەی، چاپخانی وەزارەتی دەرەوە، ژاپۆن، هۆلەر- 1997.

        

 


بابەتەکانی پەیوەندیدار

شەڕی کۆسپی سپی

کاتێک هێزی پێشمەرگە لە ١٢ی تەمموزی ١٩٦٢ قەڵای ڕەیات (قیشلە)ی گرت، تەواوی ناوچەی بەلکەیتی بوو بە بەشێک لە ناوچەی ئازادکراوی شۆڕشی ئەیلول. هەرچەندە ناوبەناو چەکدارانی بەکرێگیراو لە چەند ناوچەیەکی جیاوازدا دەردەکەون، بەتایبەتی لە شاخەکانی دەوروبەری چیای هێلگورد، بە مەبەستی ئاژاوەگێڕی، بەڵام بە خێرایی بڵاوەپێکردن و لە لایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە لە ناوچەکە دەرکران.

زانیاری زیاتر

شەڕی قەردز و کارزور ١٩٦٩

ئەم شەڕە لە کۆتاییەکانی بەهاری ساڵی ١٩٦٩ لە گوندەکانی قەردز و قەرزور لە دەشتی هەولێر لە نێوان هێزی پێشمەرگەی دەشتی هەولێر و میلیشیاکانی سەر بە حکومەت ڕوویدا. هێزەکانی پێشمەرگە توانیان شکست بە میلیشیاکان بهێنن و زیانێکی زۆریان لە ژیان و کەرەستە و کەلوپەلەکان بگەیەنن و لە ناوچەکە دەریان بکەن، لەکاتێکدا خۆیان تەنها زیانێکی کەمیان بەرکەوتووە.

زانیاری زیاتر

شەڕی گەرووی زاخۆ (نیسانی ١٩٦٢)

لە زنجیرە شەڕ و چیرۆکەکانی شۆڕشی ئەیلولدا، شەڕی دەروازەی زاخۆ وەک تێکۆشانێکی بەرچاو دەردەکەوێ کە هەماهەنگییەکی نزیک لە نێوان ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لەناو سوپای عێراق و گەیاندنی زانیاری بە فەرماندەکانی پێشمەرگە نیشان دا.

زانیاری زیاتر

شەڕی گوجار

لەکاتێکدا حکومەتی ئێران توانی بە هێرشکردنە سەر کۆماری کوردستان کۆنتڕۆڵ بکاتەوە، مەلا مستەفا بارزانی و هێزەکانی هەوڵیان دەدا لە ڕێگەی خاکی ئێرانەوە هەڵبێن و جارێکی دیکە بگەڕێنەوە ناوچەکانی خۆیان لە کوردستانی عێراق...

زانیاری زیاتر

شەڕی سینگان

شەڕی سینجان یەکێک بوو لەو شەڕانەی کە لە دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان و پاشەکشەی بارزانیەکان بۆ ناوچە سنوورییەکانی نێوان ئێران و عێراق سەریهەڵدا...

زانیاری زیاتر