دوای ئەوەی بەعسییەکان لە ڕێگەی کودەتایەکی سەربازییەوە دەسەڵاتیان لە عێراقدا گرت، بۆ ماوەی سێ مانگ هێرش و شەڕەکانیان بۆ سەر کوردستان ڕاگرت، بەڵام هەر زوو بەعسییەکان هێرشیان بۆ سەر کوردستان دەستپێکردەوە. پلانی سوپای عێراق لەو کاتەدا بە تەواوی لەسەر ناوچەی سپیلیک بوو، بە ئامانجی گەیشتن بە بارزان لەوێوە و کۆنترۆڵکردنی تەواوی ناوچەکە.

هێزەکانی حکومەت لەم هێرشەدا پێکهاتبوون لە فیرقەی ٢ کە پێکهاتبوون لە لیواکانی ٢ و ٥ و ١٩ و ٢٥ و ٢٧ و ٢٩ و بە فەرماندەیی عەقید ئیبراهیم فەیسەڵ ئەنساری کە وەک سەرپەرشتیاری گشتی ئەم هەڵمەتە سەربازییە دەستنیشانکرا. هەروەها فەرماندەی لیوا سەعید حەمۆ بەهۆی ناڕەزایی و توڕەیی قووڵی بەرامبەر سەرکردایەتی کورد و گەلی کورد دەسەڵاتی تەواوی پێدرا.

لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ شەڕێکی گەورە لە دەربەند کۆری دەستی پێکرد و تا ئێوارە بەردەوام بوو. لە ئەنجامدا هێزی پێشمەرگە لەو دۆڵە کشایەوە، بەڵام نەیانتوانی هێڵی بەرگری لە گەرووی میراوا و دەشتی هەریر و شوێنەکانی تر دابمەزرێنن تا گەیشتنە بەرزاییەکانی سپیلیک. لەوێشەوە تەشەنەیان کرد بۆ پێگە ستراتیژییەکان و ڕێگریان لە پێشڕەوی سوپای عێراق کرد. هەروەها هێزەکانی حکومەت گەیشتنە دەشتی هەریر و لەوێ کەمپێکیان دامەزراند.

لەم شەڕەدا عەقید کافی نەباوی فەرماندەیی هێزی پێشمەرگەی پێسپێردرا، فەرماندەی هێزەکانیش بریتی بوون لە: حاجی بیروخی، کاکۆ میرگسۆری، مستەفا نێروی، مەلا ئەمین هاوستانی، جادر گویزی، حەمەزیاد فەقیانی، عیزەت سلێمان بەک دەرگەلێی، حەمید پیری، وکۆرپۆڕاڵ یاسینهەریەکەیان لە یەکێک لە میحوەرەکانی شەڕەکەدا جێگیر بوون.

پلانی سوپای عێراق بۆ هێرشکردنە سەر بارزان بڕیار بوو لە یەک کاتدا دوو فیرقە جێبەجێ بکرێت، ئەوانیش فیرقەی 1 لە چیای پیرسەوە و فیرقەی 2 لە سپیلیکەوە. دوای کشانەوەی هێزی پێشمەرگە لە هێبات سوڵتان، حکومەت بەشێک لە هێزەکانی خۆی بۆ ئەو هێزانە جێگیر کرد کە لە دەشتی هەریر جێگیر بوون. بەڵام لیوای 3 لە خەلیفان و بەڵکیان لەلایەن پێشمەرگەوە گەمارۆ درا و پێداویستی و خۆراکی لێبڕا و لە لێواری تەسلیمبووندا بوو. بەڵام کاتێک هێزێکی دیکەی سەربازی عێراقی گەیشتە دەشتی هەریر، هیواکانیان زیندوو بووەوە و حسێن سورچی فەرماندەی بەکرێگیراوان بە دابینکردنی پێداویستی و خۆراک هاوکارییان کرد.

هێزەکان بۆ ماوەیەک بەرامبەر یەکتر جێگیر بوون. هەروەها لە بانی هەریر هێزێکی پێشمەرگە جێگیر بوو و نەیانهێشت سوپای عێراق لە دەشتی هەریرەوە پێشڕەوی بکات. ڕۆژێک هەلیکۆپتەرێکی جەنگی بەسەر سەنگەرەکانی پێشمەرگەدا لە بەرزاییەکانی سپیلیک هەڵفڕی و پێشمەرگەش لە سەنگەرەکانیانەوە ئاگری تێبەردا. هێلیکۆپتەرەکە بە خێرایی ناوچەکەی بەجێهێشت و لە دەشتی هەریر نیشتەوە. دوای ئەوە سوپای عێراق بۆردومانی چڕی سەنگەرەکانی پێشمەرگەی دەستپێکرد و ئاگری لە ناوچەکە بەردا. هەندێک جار بەهۆی ناکۆکی نێوان فەرماندەکانی پێشمەرگە و نەبوونی هەماهەنگی و ڕاوێژکردنیان لەگەڵ یەکتر، کاریگەری نەرێنی لەسەر هاوسەنگی هێز دروست بوو، پشێوی لە ڕیزەکانی پێشمەرگەدا سەریهەڵدا، و مۆڕاڵیش لە پۆستەکانیاندا داڕما.

هێزێکی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی لیوا عەقید عەزیز ئاکرێی ڕەوانەی سپیلیک کرا بۆ بەهێزکردنی هێڵی پێشەوە، هەرچەندە فەرماندەیی لەسەر ئەو میحوەرە نەبوو. شەوێک، سلێمان شاولی چندری، بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ عەقید کافی نەباوی، بە بیانووی دەستبەسەرداگرتنی چەک لە خەڵکی گوندەکە، هێزێکی پێشمەرگەی ڕەوانەی گوندی بەردین لە باشووری سپیلیک کرد، دیارە بە گومانی هاوکاری لەگەڵ سوپای عێراق. گوندنشینەکان بەرەنگاری هێزی پێشمەرگە بوون و شەڕێکی توند بەدوای خۆیدا هێنا. سولەیمان شاولی چندری فەرماندەی پێشمەرگە و سێ پێشمەرگەی تر کوژراون، تەرمەکانیان لە بەرەکانی شەڕدا بەجێماوە. کاتێک هەواڵ گەیشتە هێزی پێشمەرگە، هێزێکی دیکە بە سەرۆکایەتی حاجی بیروخی لە هێڵی سیناواوە هێرشی کردە سەر چەکدارانی گوندەکە بۆ دابینکردنی هێزی بەهێز. هەرچەندە سەرەتا زاڵبوون بەسەریاندا، بەڵام پێش ئەوەی هێزەکە بکشێتەوە، چوار پێشمەرگە کوژران و دوو پێشمەرگەی دیکەش برینداربوون. هێزەکانیان.

دوابەدوای ئەو ناتەبایی و ئاژاوەگێڕیەی لەناو هێزی پێشمەرگەدا سەریهەڵدا، سوپای عێراق لە 15ی تەمموزی 1963 هێرشێکی بەرفراوانی بۆ سەر میحوەری سپیلیک دەستپێکرد، لەهەمان کاتدا دەنگۆی ئەوە لەنێو پێشمەرگەدا بڵاوبووەوە کە ئەو گەمارۆیەی بەسەر لیوای 3 لە خەلیفان سەپێنرابوو هەڵگیرا و دۆڵی عەلی بەگیان کۆنترۆڵکردەوە. هەربۆیە دوای شەڕێک کە چەند کاتژمێرێکی خایاند، لە ١٦ی تەمموزدا هێزی پێشمەرگە لە بەرزاییەکانی سپیلیک کشایەوە و سوپای عێراق کۆنترۆڵی کرد.

سەرچاوەکان:

1- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزوتنی و ئەزگاری خوازی کورد، بەرکی سەیم، بێش یەکوم، ئەیلولی 1961-1975، چاپی. یەهم، ٢٠٠٤.

2- غازی عادل گوردی، "سڵاوی خوای لێبێت و خێزانەکەت"، تورکیا، 2021.

3- زەرەر سلێمان بەی، 1943-1977.

4- شەوکەت مێلا ئیسماعیل حەسەن، ان شاءاللە، خودا بتپارێزێت، (هۆلەر - ٢٠٠٧).

5- ئاری کەریم، ناوی خودا، خۆشەویستی خودا، خۆشەویستی خودا، (دەهچەک - 1999).

6- حاجی میرخان دەمری، "غان بێدەوای داد پێرۆرێدا"، بەرکی یەکم، "قیامەتی شەبی"، (چخانی ئەسرا - تاران - 2021).