AI Kurdish (Sorani) Show Original

شەڕی زاخۆ ١٩٧٤

لە بەهاری ساڵی ١٩٧٤ حکومەتی عێراق شەڕی بەسەر کوردستاندا سەپاند. هێرشێکی بەرفراوانی بۆ سەر شاری زاخۆ دەستپێکرد، بە ئامانجی شکاندنی ئەو گەمارۆیەی کە لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە بەسەر یەکێک لە کەمپەکانی سوپا لە شارەکەدا سەپاندبوو. دوای چەند هەفتەیەک لە هێرشی بەردەوام، هێزەکانی حکومەت بە پاڵپشتی تانک و تۆپخانە و فڕۆکەی جەنگی و بە پشتیوانی چەکدارانی بەکرێگیراو توانیان ئەو گەمارۆیە بشکێنن کە بەسەر کەمپەکەدا سەپێنرابوو و بچنە ناو شاری زاخۆ.


پێش ئەوەی شەڕ دەستپێبکاتەوە، حکومەتی عێراق سیستمی پاسەوانی سنووری هەڵوەشاندەوە کە بەشێک بوو لە هێزەکانی 11ی ئازاری 1970 و لە شوێنیدا خێڵە چەکدارەکانی دانا. لەو ماوەیەدا کەمپێکی سوپای عێراق لە زاخۆ هەبووە. حکومەتی عێراق لە مەرجەکانی ڕێککەوتنی 11ی ئازار پاشگەز بووەوە و جارێکی دیکە شەڕی بەسەر کورددا سەپاند. دەستی کرد بە تۆپبارانکردنی شار و شارۆچکە کوردنشینەکان و هێرشی سەربازی بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شۆڕش دەستپێکرد. کەمپی سوپای عێراق لە زاخۆ لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی عیسا سوار گەمارۆدرا کە ژمارەیان نزیکەی هەزار سەرباز بوو.

لە ٢٦ی ئازاری ١٩٧٤ فیرقەی ٤ی سوپای عێراق بە فەرماندەیی فەریق عەبدولجەبار ئەسەدی لە موسڵەوە بەرەو زاخۆ پێشڕەوییان کرد و تا ٣٠ی نیسانی ١٩٧٤ بەردەوام بوون لە تۆپبارانکردنی شارەکە، جگە لە زاخۆ، لە ٢٥ی نیسانی ١٩٧٤ سوپای عێراق هێرشی کردە سەر شاری دۆحوک لە بادینان و تۆپبارانی کرد هەرێم. بەمەش ڕازی نەبوون، لە سەرەتای جەنگدا، وەزارەتی بەرگری عێراق بڕیاریدا فەوجەکانی بەکرێگیراوان دابمەزرێنێتەوە کە ڕاستەوخۆ پەیوەندییان بە فەرماندەیی سوپاوە هەیە. هەر فەوجێک ئەفسەرێکی وەک فەرماندەی خۆی دیاری دەکرا و سەرۆکی بەکرێگیراوەکان وەک ڕاوێژکاری ئەفسەرەکە کاری دەکرد. ئەم بەکرێگیراوانە ژمارەیان ٦ هەزار کەس بوو، کە لە هۆزەکانی سورجییە، هەرکیە، زێباری، برادۆستیا و خۆشناو و چەندانی دیکە وەرگیراون.

ئامانجی سوپای عێراق شکاندنی گەمارۆی بنکەی پێشمەرگە بوو لەسەر کەمپی پێشوو و کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە بە پاڵپشتی تانک و تۆپخانە و زرێپۆش و هێلیکۆپتەر. سەرەتا هیچ بەربەستێک لەبەردەم پێشڕەوی سوپادا نەبوو تا گەیشتە دەوروبەری شارەکە، بەڵام لە دەروازەی زاخۆ هێزی پێشمەرگە ڕووبەڕووی بووەوە و بە ئازایەتی بەرخۆدانی کرد بۆ ڕێگریکردن لە پێشڕەوی سوپا و لە کۆتاییدا شکستی هێنا.

سەرەڕای ئەوەی هێزی پێشمەرگە پێگەیەکی باشی هەبوو و تۆپبارانی کەمپی گەمارۆدراو، بەڵام بەهۆی ئەو ژمارە زۆرەی سەرباز و چەکی پێشکەوتووی قورسی وەک تانک و زرێپۆشی قورس هێزی پێشمەرگە نەیتوانی بۆ ماوەی زیاتر لە چەند هەفتەیەک سوپای عێراق بوەستێنێت. دوای ئەوەی سەربازێکی زۆر کوژران و بریندار بوون و تانک و کەرەستەی سەربازی لەناوببرێن، سوپا توانی ئەو گەمارۆیە بشکێنێت کە بەسەر کەمپەکەدا سەپێندرابوو و دواجار لە یەکەم ڕۆژی مانگی ئایاردا شاری زاخۆ کۆنترۆڵبکاتەوە.

سوپای عێراق تەقەی لە هاوڵاتیانی مەدەنی شارەکە کردووە و لە ئەنجامدا ٦٣ هاووڵاتی گیانیان لەدەستداوە و ١٥٠ کەسی دیکەش برینداربوون. دوای هاتنی سوپا بۆ ناو زاخۆ، هێزەکانی پێشمەرگە بەرەو گوندەکانی دەوروبەری کشانەوە و بارەگاکانیان لە دۆڵی حەرینە لە گوندی ئارمشی دامەزراند، هێڵی بەرگری دیکەیان پێکهێنا بۆ ڕێگریکردن لە پێشڕەوی و هێرشەکانی سوپا. پێش ئەوەی سوپای عێراق هێرشێکی بەرفراوان بۆ سەر دۆهۆک دەستپێبکات، هێزەکانی پێشمەرگە بەرەو دۆڵی دۆحوک و چیای کلی شادەیی پێشڕەوییان کرد، بەڵام نەیانتوانی هیچ پێشکەوتنێک بەدەستبهێنن و هێرشەکەیان بەرپەرچدرایەوە. 


سەرچاوەکان:

1- ئەمە مەسعوود سەرنی، شورێشا ئیلۆنی لە دێڤەرا بێهادینان 1961-1975، ئەمڕۆ، 2018.

2- سەهانگیر ئیبراهیم خیشناو، "وودەوا سەهربازی کانی شیح یلول" 1970-1975، "چاپی یەحیخێم"، (هێنۆلەر - 2022).

3- کاروان جەوهەر محمد، ئیدریس بارزانی 1944-1987، سەرکردەی سیاسی جیان و سەربازی، ئێزگاری خوازی کورددادا، (چەنافیان هێڤی - هۆلەر - 2019).

4-  شەوکەت مێلا ئیسماعیل حوسێن، وەزارەتی دەرەوە - هۆلەر - ٢٠٠٧.


بابەتەکانی پەیوەندیدار

شەڕی کۆسپی سپی

کاتێک هێزی پێشمەرگە لە ١٢ی تەمموزی ١٩٦٢ قەڵای ڕەیات (قیشلە)ی گرت، تەواوی ناوچەی بەلکەیتی بوو بە بەشێک لە ناوچەی ئازادکراوی شۆڕشی ئەیلول. هەرچەندە ناوبەناو چەکدارانی بەکرێگیراو لە چەند ناوچەیەکی جیاوازدا دەردەکەون، بەتایبەتی لە شاخەکانی دەوروبەری چیای هێلگورد، بە مەبەستی ئاژاوەگێڕی، بەڵام بە خێرایی بڵاوەپێکردن و لە لایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە لە ناوچەکە دەرکران.

زانیاری زیاتر

شەڕی قەردز و کارزور ١٩٦٩

ئەم شەڕە لە کۆتاییەکانی بەهاری ساڵی ١٩٦٩ لە گوندەکانی قەردز و قەرزور لە دەشتی هەولێر لە نێوان هێزی پێشمەرگەی دەشتی هەولێر و میلیشیاکانی سەر بە حکومەت ڕوویدا. هێزەکانی پێشمەرگە توانیان شکست بە میلیشیاکان بهێنن و زیانێکی زۆریان لە ژیان و کەرەستە و کەلوپەلەکان بگەیەنن و لە ناوچەکە دەریان بکەن، لەکاتێکدا خۆیان تەنها زیانێکی کەمیان بەرکەوتووە.

زانیاری زیاتر

شەڕی گەرووی زاخۆ (نیسانی ١٩٦٢)

لە زنجیرە شەڕ و چیرۆکەکانی شۆڕشی ئەیلولدا، شەڕی دەروازەی زاخۆ وەک خەریکبوونێکی بەرچاو دەردەکەوێ کە هەماهەنگییەکی نزیک لە نێوان ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لەناو سوپای عێراق و گەیاندنی زانیاری بە فەرماندەکانی پێشمەرگە نیشان دا.

زانیاری زیاتر

شەڕی گوجار

لەکاتێکدا حکومەتی ئێران توانی بە هێرشکردنە سەر کۆماری کوردستان کۆنتڕۆڵ بکاتەوە، مەلا مستەفا بارزانی و هێزەکانی هەوڵیان دەدا لە ڕێگەی خاکی ئێرانەوە هەڵبێن و جارێکی دیکە بگەڕێنەوە ناوچەکانی خۆیان لە کوردستانی عێراق...

زانیاری زیاتر

شەڕی سینگان

شەڕی سینجان یەکێک بوو لەو شەڕانەی کە لە دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان و پاشەکشەی بارزانیەکان بۆ ناوچە سنوورییەکانی نێوان ئێران و عێراق سەریهەڵدا...

زانیاری زیاتر