ژیاننامە

عەلی عەبدوڵڵا عەلی ناسراو بە عەلی کۆڕەش و عەلی هێجەر، لە ساڵی 1942 لە شاری هەولێر لە دایکبووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە هەولێر تەواو کردووە. لە ساڵی 1957 وەرگیراوە لە کۆلێژی ڕاهێنانی مامۆستایانی بنەڕەتی هەولێر، کە لە ساڵی 1962 لێی دەرچووە، لە ساڵی 1962 ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری یەکێتی مامۆستایانی کوردستان بووە، لە هەمان ساڵدا نوێنەری یەکەمین کۆنفرانسی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان بووە. ساڵی 1962 بووەتە بەرپرسی لقی هەولێری یەکێتی مامۆستایانی کوردستان و بەرپرسی ڕۆژنامەی (دەنگی مامۆستا - دەنگی مامۆستا). لە ساڵی 1962دا سەرنووسەری گۆڤاری ڕیژنای گرتە ئەستۆ.

دوای ئەو پاشەکشەیە بەرەو شانشینی ئێران ڕۆیشت شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی 1975 لە ناوەڕاستی مانگی نیساندا بەشداری لە کۆبوونەوەیەکی فراوانکراوی وەرمی کرد کە ئامانج لێی درێژەدان بە خەبات و قوربانیدان بوو، بەڵام زوو گەڕایەوە باشووری کوردستان و دوورخراوەتەوە بۆ سەماوە لە باشووری عێراق. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا لە زانکۆی المستەنسرییە لە بەغدا بەدەستهێناوە.

لە ساڵی 1983 لەلایەن دەزگای هەواڵگری سەدام حوسێن (1937-2006) بە تۆمەتی پەیوەندی بە پارتی سۆسیالیستی کوردستانەوە دەستگیرکراوە و بە توندی ئەشکەنجە دراوە. لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣ لە زیندانی کەرکوک لەسێدارەدرا و تەرمەکەی لە شوێنێکی نادیار لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکومەتی عێراق شاردەوە. لێژنەی لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان – یەکگرتوو، ڕۆژی شەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٤ سیمپۆزیۆمێکی یادەوەرییان بۆ سازکرد، زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی شارەزای بوو.

لاپەڕەکانی خەبات

ساڵی 1957 پەیوەندی بە ڕیزەکانی یەکێتی قوتابیانی کوردستانەوە کردووە و لە ساڵی 1958 وەک نوێنەری یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە هەولێر پێشوازی لە سەرکردە کردووە. مستەفا بارزانی(1903-1979)، لە ساڵی 1962 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە کردووە. ساڵی 1963 بووەتە ئەندامی لیژنەی خۆجێیی هەولێری سەر بە لیژنەی لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان. وەک نوێنەری لیژنەی لقی دوو لە کۆبوونەوەی مایوت ساڵی ١٩٦٤ بەشداری کردووە، بەڵام پشتگیری لە فراکسیۆنی مەکتەبی سیاسی نەکردووە و دژایەتی ئەو سەرۆکە نەبووە. مستەفا بارزانی لە دەربڕینی بۆچوونەکانیدا، نوێنەری کۆنگرەی شەشەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان بوو لە ساڵی ١٩٧٤، کە لە ساڵی ١٩٦٤ بە فەرمانی ڕێبەر بەشداریی کردبوو. مستەفا بارزانی شاندەکە لە دوانزە کەس پێکهاتبوو لە... کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان دانوستانکار بۆ بەشداریکردن لە کۆنفرانسەکەدا چووە باڵی مەکتەبی سیاسی، بەڵام بەهۆی پێداگری باڵی مەکتەبی سیاسی لەسەر بەشدارینەکردن، شاندەکە لە ئەرکەکەیدا شکستی هێنا.

لە کانوونی یەکەمی ساڵی 1965 ئەندامی لیژنەی کۆکردنەوەی هاوکاری لە دانیشتوانی دەوڵەمەندی هەولێر بۆ هێزی پێشمەرگە بووە. شۆڕشی ئەیلول لەو ئەرکەدا سەرکەوتوو بوو. لە 10ی شوباتی 1965، وەک سەرۆکی لیژنەی خۆجێیی هەولێر، ئیسماعیل عەزیز مستەفا ناسراو بە شێخ عەزیز مەلا عەزیز، سەرۆکی لێژنەی خۆجێیی لقی دوو، هاوکاری پاڵپشتیکردنی مانگرتنی کرێکارانی شاری هەولێر بوو بەمەبەستی فشارخستنە سەر حکومەتی عێراق، کە پاشگەزبوونەوە بوو لە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی حوزەیرانی 1966. مانگرتنەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی هات.

ساڵی 1965 بووەتە بەرپرسی لێژنەی خۆجێی لە باڵەک، سەر بە لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان. نوێنەری دووهەمین کۆنفرانسی یەکیەتیی مامۆستایانی کوردستان لە مانگی بەفرانباری ساڵی ١٩٦٦، لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٦٦ لە لایەن کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە بۆ کۆمیتەی ئامادەکاری بۆ کۆنفرانسی حەوتەم دەستنیشان کرا. هەروەها لە ساڵی ١٩٦٦دا نوێنەری هەشتەمین کۆنفرانسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە. ساڵی 1967 بوو بە سەرۆکی لیژنەی خۆجێیی بۆ جووتیارانی دەشتی هەولێر، سەر بە لقی دووی ئەو حزبە. ساڵی 1968 ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری "سەفین" بووە، کە زارەکی کۆمیتەی لقی دووی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە. لە ساڵی 1968 لە شەڕەکانی پستانە و کانی بازارە لە پارێزگای هەولێر بەشداری کردووە، لە ساڵی 1970 بووەتە ئەندامێکی کارای لقی دووی حیزب، لە چوارچێوەی گرووپی دوانزەهەمدا، لە سەردەمی سەرکردایەتیی فاریس حەمەد باوە (1933-1995) کە بە فاریس باوە ناسراوە. ساڵی 1970 ئەندامی لقی هەولێری یەکێتی نووسەرانی کورد بووە. وەک ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردرا. لە ساڵی 1970 نوێنەری کۆنگرەی هەشتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، هەروەها وەک نوێنەری کۆنگرەی سێیەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە گوندی ناوبەردان لە پارێزگای هەولێر لە 5ی ئابی 1970، لە 21ی ئەیلوولی 1970 بووەتە نوێنەری یەکەمین کۆنگرەی یەکیەتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی لە ساڵی 1970 کوردستان، لە قەزای گەڵاڵە سەر بە پارێزگای هەولێر بەڕێوەچوو. لە ساڵی ١٩٧٠ ئەندامی دامەزرێنەری لقی هەولێری یەکیەتیی نووسەرانی کورد بووە.

لە کۆتایی ساڵی ١٩٧٠ بۆ یەکەمین جار بووەتە ئەندامێکی کارای لقی دووی حیزب، لە سەردەمی فاریس حەمەد باوە وەک بەرپرسی بەشی کرێکاران و کۆڵبەران لە چوارچێوەی تیمی دوانزەهەمدا کاری کردووە. لە ڕێکەوتی ١ی ئایاری ١٩٧١ لە ئاهەنگی ڕۆژی جیهانی کرێکاردا وتاری کۆمیتەی لقی دووی پێشکەش کرد. لە 16ی ئابی ساڵی 1971 وەک نوێنەری لیژنەی لقی دوو لە ئاهەنگی 25 ساڵەی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هۆڵی شارەوانی هەولێر بەشداری کرد. نوێنەری چوارەمین کۆنفرانسی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە هەولێر لە ٢ی شوباتی ١٩٧٢، ڕۆژی شەممە ٥ی شوباتی ١٩٧٢ وتاری لیژنەی لقی دووی لە کۆنفرانسی هەڵبژاردنی لقی هەولێری فیدراسیۆنی سەندیکاکان پێشکەش کرد. ڕۆژی پێنجشەممە، 10ی شوباتی 1972، لە یەکەمین کۆنفرانسی لقی هەولێری کۆمەڵەی ڕۆشنبیری کوردی، لەلایەن نوێنەرانەوە بۆ دەستەی کارگێڕی هەڵبژێردرا. لە سەرەتای ساڵی 1973 بۆ جاری دووەم هەڵبژێردرا بۆ خزمەتکردن لە لیژنەی لقی دوو لە سەردەمی محەمەد قادر ئەحمەد (1934-2019) کە بە محمد مەلا قادر ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٣ ئەندامی کارای کۆمیتەی لقی سێی حیزبی دێموکراتی کوردستان بووە. لە 1ی شوباتی ساڵی 1974 نوێنەری کۆنفرانسی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان بوو لە شاری سلێمانی.

ساڵی 1974 لە خولی شەشەمی قوتابخانەی مەشقی کادری پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی زینوی شێخی سەر بە پارێزگای هەولێر وتارەکانی لەسەر مەنهەج و پەیڕەوی ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان و کۆنفرانسەکانی پێشکەش کرد. هەروەها لە ساڵی ١٩٧٤دا بەرپرسی نووسینگەی تەشکیلاتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە. لە 11ی تشرینی دووەمی ساڵی 1974دا سەروەت و سامانی جوڵاو و نەجووڵاوی لەلایەن دادگای شۆڕش (حکومەتی بەعس)ەوە دەستی بەسەردا گیرا. لە ساڵی ١٩٧٥ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری بزووتنەوەی چاکسازی بووە. پاڵپشتی پەیوەندی کردن بە یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان (یەکێتی) کرد. ساڵی 1976 بووەتە ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری بزووتنەوەی سۆسیالیستی کوردستان. دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانە جوڵاو و نەجوڵاوەکانی بە فەرمانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی عێراق لە 14ی شوباتی 1978 هەڵوەشایەوە، لە 23ی ئایاری 1978 لە بەغدا لەگەڵ کەریم حوسامی ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان کۆبووەوە و تاوتوێی هاریکاری و کاری هاوبەشی کرد. ساڵی 1978 دژایەتی شەڕی شانبەشانی هێزەکانی فەرماندەیی کاتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی کرد و هانی [کردەوەی دیکە]ی دا. چونکە هەڤاڵەکانی لە یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان لایان دا.

ڕادیۆی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان لە 21ی ئازاری 1979، یەکەم ڕۆژی دەستپێکردنی چالاکییەکانی، باسی لێکرد، ئەمەش وایکرد لەلایەن دامەزراوە ئەمنییەکانی عێراقەوە چاودێری بکرێت. لە 21ی نیسانی ساڵی 1979 لە شاری هەولێر دەستگیرکراوە و لە زینداندا ئەشکەنجە دراوە. ساڵی 1981 لە لایەن نوێنەرانی (کۆنفرانسی یەکگرتوویی لە دەوڵەتی دوو) بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی سۆسیالیستی کوردستان هەڵبژێردرا.

سەرچاوەکان:

1. ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان

2. لە ساڵی ١٩٦٣ - ١٩٧٠ لەدایکبووە، پارۆدیستی سیاسی، (باڵاتر - چاپخانە، زەنکچی، سەهاحەدین - ٢٠١٦)، LL ١٥٧، ١٧١، ١٨٦، ٢٠٢، ٢٥٦.

3. ئیسماعیل تاهانیە، پارتی سیاسیی کوردستان. 2019g)، LL 23-24، 27-28، 30، 34، 41، 45، 77، 79-80، 83-86، 314-315،

4. حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (لە وێستگە گەورەکاندا) 1946-1993، (دۆهوک - چاپخانەی خەبات - 1998ی زایینی)، ل. 91.

5. خورشید شیرە، خەبات و خوان بەرەوه ئاریانیە سەفانی خەباتی بشمە ئەرغیە، (ڕۆژنامەی حەج ئێرانی هاشم - 2015g)، ژمارە 10. 208.

6. پیاوێکی بەڕێزە بۆ تۆ، شەرەف و میهرەبانییەکەی گەورەیە، بە باشترین شێوە. بابەتەکان - ٢٠١٩، ژ. 212.

7. دێریک خوالا کانی کادیرانی حزبەکەم، بۆچوونێکی تایبەتی هەیە، (هۆلەر - ساڵی خوێندن و کرێی خوێندنی ئەکادیمیای زانستەکان) پارتی - چاپخانە - ٢٠١٩، ژمارە ٥٤.

8. زۆزان ساڵح ئەلیوسفی، بیرکردنەوەکان لە یادەوەریمەوە، (تورکیا - چاپخانەی کەلکان - ٢٠١٨ی زایینی)، ل ٤٩٤-٤٩٥، ٥٧٦.

9. سەعید ناکام، بێرێهو ڕییە کانی سەحعید ناکام، (هەولێر - B5Ukrawah Aras - Chakhaneh و Hazarati) بۆهرۆدا - 2003g)، ژمارە 10. 235. 

10. سۆهام عەبدولخەریم، کەسایەتی سیاسی لەگەڵ باشوری کوردستان 1975 - 1991، (سلێمانی-ژاپۆنی و کوردانە-چورچرا - 2011)، LL 43، 112. 

11. عەلی سنجاری، ڕاستی سەبارەت بە ڕەوتی شۆڕشی ١١ی ئەیلولی ١٩٦١، (دهۆک - چاپخانەی خانی - ٢٠١٣)، ل. 292.

12. بڕیارنامەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشگێڕی ژمارە ٢١٧، ڕۆژنامەی عێراقی، وەزارەتی داد، ژمارە ٢٦٤١، ساڵی ٢٠، بەغدا، دووشەممە، ٦ی ئازاری ١٩٧٨، ل. 5.

13. بەڵگەنامەیەکی دۆزیەوە، بەڵگەنامەیەکی لە مۆبایلەکەی دۆزیەوە، (2010)، ژمارە 10. 40.

14. محەمەد عەلی ئیسماعیل، بەیروت و هەریە کانوم حەفتە سەحیف تەحمین و زیاد لاه نوێ سەحدە خەبات، (ب. شون - 2019g)، ل 84.

15. محەمەد مەهلا قادر، سەحەر بۆردە نەهمەران، (هەجوال - چاپخانە حاجی هاشم - ٢٠١٤)، بەرگی یەکەم. 26-28، 203. 

16. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێ، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002)، ل. 253.

17. هەی، فاروق شاوانی، ها-حەممو-کۆرد، بەهرەخی-هیکام، (هاولەر - چاپخانە - ١٩٩٧)، ژ. 117.