ژیاننامە

لە ساڵی 1925 لە گوندی ئەرکوش کە سەر بە ناحیەی شیروان مەزینە لە قەزای مێرگەسۆر سەر بە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٢ لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ تورکیا، پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤیەت هاوسەرگیری لەگەڵ گوڵبایز عەزیز حەمید کردووە، کوڕێکیان بووە بە ناوی موسلیح سەلیم (١٩٤٨).

سەلیم ڕەشید شەمدین لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی هونەری کشتوکاڵی بەدەستهێناوە. ساڵی 1959 وەک چاودێرێکی تەکنیکی لە بەشی کشتوکاڵی سلێمانی دامەزرا. زمانی کوردی و تورکی و ڕووسی شارەزای بوو. لە ساڵی ١٩٦٧ لە گوندی ئەرکوش کۆچی دوایی کردووە و لەوێ بەخاک سپێردراوە.

لاپەڕەکانی خەبات

ساڵی 1943 پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و لە 12ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1943 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی خیرزۆکی کردووە. لە 19ی ئابی 1945 بە فەرمانی دادگای سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم سەروەت و سامانە جوڵاو و نەجوڵاوەکانیدا گیرا.

لە ١١ی ئۆکتۆبەری ١٩٤٥ دوای پاشەکشەی شۆڕشی دووەمی بارزان، ڕووی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کرد. لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ وەک پێشمەرگە لەگەڵ هێزەکانی بارزانی سەر بە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد پەیوەندی کرد. بەشداری شەڕەکانی میحوەری سەققز لە کۆماری دێموکراتی کوردستاندا کردووە، و لە 19ی پووشپەڕی 1947، لە ڕێگای (خاکورک و دەشتی بەرازکەرە) گەڕاوەتەوە بۆ ناوچەی شیروان و مەزووری، لە نێو هەڤاڵانی پێشمەرگەی خۆیدا بووە.

لەگەڵ گەڕانەوەیان، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هەڤاڵانی لە گوندی ئەرکوش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و بژاردەی مانەوە یان چوونیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا کە درێژە بە سەفەرەکەیان بدەن بۆ یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چوون بۆ یەکێتی سۆڤیەت، بەشداری شەڕەکانی قەتور و پردی ماکویان کرد. دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧دا لە ڕووباری ئاراس پەڕینەوە کە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پێکدەهێنێت.

لەگەڵ گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە 19ی حوزەیرانی 1947، خۆی و هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمپاوندێکی کراوەدا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و سەرباز پاسەوانییان لێدەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. بە فەرمانی حکومەتی سۆڤیەت، دواتر بەسەر ناوچەکانی ئەغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجەر لە ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا جلوبەرگی سەربازییان وەرگرتووە و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجاندا. هاوکات ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هەڤاڵانی خوێندەوارتریان وەرگرتووە.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باگیرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانی، بارزانی بڕیاریدا لە 29ی ئابی 1948دا مەجلیسی سەربازی خۆی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی گیرجوق لە نزیک تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا لەگەڵ هاوەڵەکانی بە شەمەندەفەر بە شەمەندەفەر دابەش دەکران بۆ گوندە هاوبەشەکانی یەکێتی سۆڤیەت و لە کێڵگەکانی کۆلخۆز (زەوییەکان کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکیان لە کرێی حکومەت دەدا) کاریان دەکرد، هەروەها لە ناحیەی شو لە نزیک مۆسکۆ کاریان دەکرد.

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کردبوو و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. بڕیاری کۆتایی لیژنەکە ئەوە بوو کە لە شاری فریڤسکی کۆبکرێنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ چووە شاری فریڤسکی سۆڤیەت.

دوابەدوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، لێبوردنی گشتی بارزانی و هاوەڵانی بە پێی مادەکانی (٣ و ٧) و بڕگەی (ئە)ی مادەی (١٠) و جێبەجێکردنی مادەی (١١) بە پشتبەستن بە یاسای ژمارە (١٩) کە لە ساڵی ١٩٥٩ هەموارکرایەوە، لەخۆگرت.

کۆماری عێراق لە ساڵی 1958 بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزراوە و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوەڵەکانی بە کەشتیی کروسیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕاوەتەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری شۆڕشی ئەیلولی کردووە، لە هەمان ساڵدا بەشداری شەڕی پیرس و شەڕی بەرخۆدان لە بارزان کردووە.

سەرچاوەکان

1. حامید گەردی، پوختەی لاپەڕە مێژووییەکان، چاپی یەکەم، (هەولێر - دەزگای ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2004 زاینی).

2. حەیدەر فاروق ئەلسەمەڕائی، دیا جەعفەر و ڕۆڵی سیاسی و ئابوری لە عێراق، (لەندەن - دار الحیکمە - 2016).

3. سەفەری یوسف میرخان، بارزانی نەمر دەیگوت: ئەگەر نانمان پێ بدەی بیخۆین، ئەگینا بە برسێتی درێژە بە ڕێپێوانەکە دەدەین، ڕۆژنامەی خەبات، دەمی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3713، هەولێر، 7ی ئازاری 2011ی زایینی).

4. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013ی زایینی).

5. ساڵح یوسف سۆفی، کرۆنۆلۆژیای کوردستان و جیهان، چاپی یەکەم، بەرگی دووەم، (دهۆک - چاپخانەی پارێزگای دهۆک، 2013).

6. ساڵح یوسف سۆفی، کرۆنۆلۆژیای کوردستان و جیهان، چاپی یەکەم، بەرگی دووەم (دهۆک - چاپخانەی پارێزگای دهۆک، 2013).

7. عومەر فاروقی، سەردار دانا زیندەغی و دوێلەکانی خوالێخۆشبوو مەلا مستەفا بارزانی، چاپ دۆم، (هۆلەر - چاپخانە و زەرات ئامۆزەش و پەروش - 2002گ).

8. عەبدولڕەحمان الملا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001 زاینی).

٩- لە بیرەوەرییەکانی سەرکردەی شەهید حەسۆ میرخان زازوکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، بارزانییەکان چوون بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هەولێر - چاپخانەی الثقافە - ١٩٩٧ی زایینی).

10. لەیث عبدالمحسین جەواد الزوبەیدی، شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 لە عێراق، (بەغدا – چاپخانەی دار الرشید - 1979 زاینی).

11. محمد صالح بندرویی (جاکرەسووز) ژیانی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی هەرێمی مزوری بالە، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2020 زاینی).

12. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931-1958، (دهۆک، چاپخانەی خەبات، 1998).

13. نەجەف قولی باسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە بۆ کەنارەکانی ئاراس، وەرگێڕانی شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان 1996).

14. ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.