ژیاننامە

عەبدولجەلیل عەبدولریدە ناسراو بە جەلیل ئەلفەیلی و باهۆز و سەمیر، لە ساڵی 1942 لە بەغدا لەدایک بووە، لە بنەماڵەیەکی ناسراوی بەغدادی هاتووە؛ باوکی بازرگان بووە لە بەغدا و کەسایەتییەکی کۆمەڵایەتی دیار بووە. دەرچووی پەیمانگای ژمێریاری بووە و دوای شکستی ساڵی ١٩٦٧ پەنای بۆ ئێران بردووە. شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٧٥ لەدایک بووە و لەوێ نیشتەجێ بووە. ساڵی 1976 لە قەزڤین لە ئێران، لە بەشی پەروەردە و فێرکردن دامەزرا. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بواری بازرگانی و ئابووری لە زانکۆی بەیروت لە لوبنان بەدەستهێناوە. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی، ئەڵمانی، ئینگلیزی شارەزایە.

لاپەڕەکانی خەبات

بەشداری کردن جەلیل ئەلفەیلی لە ساڵی 1955 پەیوەندی بە یەکێتی گشتی قوتابیانی عێراقی سەر بە حزبی شیوعی عێراقەوە کردوە، لە ساڵی 1957 پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە. ساڵی 1958 لە ڕۆژنامەی خەبات کە دەمی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو لە بەغدا کاری کردووە. ساڵی 1959 بووەتە ئەندامی کۆمیتەی خۆجێیی بەغدای کۆمیتەی لقی پێنجی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران – عێراق. هەروەها لە ساڵی ١٩٥٩ بەرپرسی نووسینگەی بەغدای خەبات بووە. لە ساڵانی ١٩٥٦، ١٩٦٠، ١٩٦٢، ١٩٦٣ و ١٩٦٨ بەهۆی چالاکییە سیاسییەکانیەوە زیندانی کراوە. لە ساڵی ١٩٦٣ لە زیندانی هیلا زیندانی و ئەشکەنجە دراوە. لە ٢٤ی شوباتی ١٩٦٤ لە زیندانی ناوەندیی بەغدا ئازاد کرا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٥ پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەوە کردووە. پەخشکەر بوو بە زمانی عەرەبی ئاخاوتنی لە ڕادیۆ دەنگی کوردستان. ساڵی 1967 بوو بە بەرپرسی کۆمیتەی خۆجێیی کەرکوکی کۆمیتەی لقی سێی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران. لە ساڵی ١٩٦٨ لە کەرکوک زیندانی و ئەشکەنجە درا. لە ساڵی 1968 ئەندامێکی کارای کۆمیتەی لقی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، کاتێک ئیسماعیل عەزیز مستەفا (1938-2017) ناسراو بە ئیسماعیل مەلا عەزیز بەرپرسی ئەو لیژنەیە بوو. ساڵی 1968 بوو بە بەرپرسی کۆمیتەی خۆجێی لە بەلهاک کە سەر بە کۆمیتەی لقی دووی حیزب بوو. لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٨ ئەندامی دەستەی نۆیەمی کۆمیتەی لقی دوو بووە. لە ساڵی ١٩٦٨ ئەندامی دادگا بووە شۆڕشی ئەیلول ساڵی 1970 بوو بە بەرپرسی کۆمیتەی خۆجێیی خانەقینی کۆمیتەی لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەر بە فەرمانگەی جێبەجێکاری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە کوردستانی عێراق. هەروەها لە ساڵی ١٩٧٠ نوێنەر بووە لە... کۆنگرەی هەشتەمی حیزبی دێموکراتی کوردستانلە ساڵی ١٩٧٠ لە خانەقین لەلایەن دەسەڵاتدارانی پارتی بەعسەوە تەقەی لێکرا. ساڵی 1971 کرایە سەرۆکی کۆمیتەی خۆجێیی جووەرتە، سەر بە کۆمیتەی لقی چواری ئەو حیزبە. لە ساڵی 1972 تا 1974 وەک بەرپرسی کۆمیتەی خۆجێیی قەڵادزێ کاری کردووە، هاوکات سەر بە کۆمیتەی لقی چواری پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٧٩ ئەندامی دامەزرێنەری پارتی چەوساوەی زاگرۆس بووە. ساڵی 1982 ئەندامی دامەزرێنەری بزووتنەوەی موسڵمانی کوردی فەیلی بووە. لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٠ لە گوندی قاسیمە ڕەش، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لەلایەن نەوشیروان مستەفا یاریدەدەری سکرتێری گشتی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان پێشوازی لێکرا. ساڵی 1991 بەشداری ڕاپەڕینی باشووری کوردستانی کردووە. هه ڕوه ها له ساڵی 1991 له دیمه شق له گه ڵ جه لال حسام ئه لدین نور الدین (1933-2017) ناسراو به جه لال تاڵه بانی سکرتێری گشتی یه کێتی نیشتمانپه ڕوه ڕی کوردستان کۆبووه ته وه . لە ٥ی تەمووزی ١٩٩١ نوێنەری کۆنفرانسی لەندەنی ئۆپۆزسیۆنی عێراق بووە. لە ساڵی 1992 لەسەر لیستی یەکگرتوو بۆ جڤاتی نیشتیمانی کوردستان خۆی کاندید کرد. ساڵی 1993 لە کۆنفرانسەکەدا بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی بزووتنەوەی موسڵمانی کوردی فەیلی وەک پێشەکییەک بۆ یەکگرتن لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان دا. هه ڕوه ها له ساڵی 1993 له کۆنگره ی یازده یه م له لایه ن نوێنه ڕانه وه بۆ کۆمیته ی ناوه ندی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران هه ڵبژێردرا. ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی ڕەزبەری ١٩٩٣، لە ڕۆژنامەی خەباتی فەرمیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتارێکی بڵاوکردەوە. ساڵی 1993 بۆتە بەرپرسی لێژنەی لقی 11 لە ڕانیە بۆ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی یەکگرتوو. ساڵی 1994 بوو بە بەرپرسی کۆمیتەی لقی 10 لە سۆران بۆ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی یەکگرتوو. لە مانگی یەکی تا مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩٦ بە سەرۆکی سێیەمی لیژنەی لقی ١١ لە ڕانیە هەڵبژێردرایەوە. لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٦ لەلایەن یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستانەوە کرایە ئامانج، بەڵام هەوڵی تیرۆرکردنی شکستی هێنا. لە ١٩ی ئازاری ١٩٩٧ لەبەردەم جڤاتی نیشتمانیدا سوێندی یاسایی خوارد. ئەلکوردستانی لە پێکهێنانی حکومەتی سێیەمدا وەزیری هەرێم بوو. لە ٢٦ی تەمووزی ١٩٩٧ لە یەکەمین کۆنفرانس کە بە سەرپەرشتی سەرۆک کۆمار لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو، بە سەرۆکی کۆمەڵەی کوردانی فەیلی هەڵبژێردرا. مەسعوود بارزانیلە ساڵی ١٩٩٩ خۆی بۆ ئەندامێتی لە کۆمیتەی ناوەندیی… کۆنگرەی دوازدەهەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان بەڵام سەرکەوتنی بەدەست نەهێنا. لە 20ی کانونی یەکەمی ساڵی 1990 لە کابینەی چوارەمدا وەک وەزیری هەرێم سوێندی یاسایی خوارد. لە 1ی تشرینی یەکەمی ساڵی 2000 سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان داوای لە ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان کرد کە لە پۆستەکەی وەک وەزیری هەرێم لاببات. ساڵی 2005 کاندید بوو لە لیستی هاوپەیمانی کوردستانی کە 130 کەسی تێدایە بۆ ئەنجوومەنی نیشتمانیی عێراق. هه ڕوه ها له ساڵی 2005 وه ک ئه ندامی کۆمیته ی پشکنین و چاودێری ناوه ندی پارتی دیموکراتی کوردستان ده ستنیشان کراوه . ساڵی 2005 وەک سەرنووسەری گۆڤاری "فیدرالیزم"ی زمانی عەرەبی، کە زارەکی کۆمیتەی لقی پێنجی ئەو حزبە لە بەغدا بووە، کاری کردووە. ساڵی 2010 نوێنەری کۆنگرەی 13ی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی، ئەڵمانی، ئینگلیزی شارەزایە.

..

لە بەرهەمەکانی: ١.

1. ئیسلام و ناسیۆنالیزم - 2010.

2. کورتەیەک لە مێژوویەک لە گەل و کۆمەڵگای کوردمان.

3. گفتوگۆ لەگەڵ سەدام بەرەو کوێ دەڕوات؟

4. فەیلی لوڕ (کورد) لە ڕابردوو و ئێستا - 1999.

سەرچاوەکان:

1. باسی پارتی دیموکراتی کوردستان، ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٨، نەخێر. 1.

2. یادەوەری ڕۆژە شکۆدارەکان کە چاپکەرێکی کۆنی ڕۆژنامە کوردیەکان گێڕاوەتەوە، گۆڤاری زاگرۆس، وەزارەتی ڕۆشنبیری - هەرێمی کوردستان، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، ژمارە ١١، هەولێر، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨، ل. 32. 32.

3. کۆتایی یەکەمین کۆنفرانسی کوردانی فەیلی لە هەولێر، ڕۆژنامەی خەبات، زارەکی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٨٣٥، هەولێر، هەینی ١ی ئابی ١٩٩٧، ل. 2.

4. لە ئەنجامدا ژوورەکە وەک بەشێکی بچووکی هیندی ژوورەکە لە باخچەکەمدا بوو. بەرایەهتی، پارتی دیموکراتی کوردستان، هەکگرتوو، ئازاری ١٧٢٩، هەڤاڵلیح، هاینی، ٢٧ ئەبی ١٩٩٣، بەرگی یەکەم. 1.

5. بە ئامادەبوونی عەلی و محەممەد محەمەد... کابینەی دراوسێکانیان و سەرکردایەتی گەلی کوردستان، ناوی بەرایەهتی، حیزبی دێموکراتی کوردستان، ئاداری 2995، هەوالار، سیحمە، 21ی ڕێبەندانی 1999، ژ. L 5، 7.

6. عەبدولجەلیل فەیلی، فەیلی لوڕ (کورد) لە ڕابردوو و ئێستادا، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ١٩٩٩ی زایینی)، ل١، ٦، ١٣١، ١٦٠.

7. نازانم کوردستان لە عێراق چ وڵاتێکە. ٢٠٠٥، ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٥، ژمارە ٢.

8. محمد سەعید الطریحی، شیعەکانی کورد، ڕابردوو و ئێستایان، (دیمەشق - ماڵی نەینەوا بۆ لێکۆڵینەوە و چاپ و بڵاوکردنەوە - ٢٠١٣ی زایینی)، ل. 612.

9. قاسم لازم ئەلعەبدوڵڵا الجاف، کورتەیەک لە مێژووی قەزای بەدرە، (بەغدا - دەزگای ڕۆشنبیری و چاپەمەنی کوردی - ٢٠١٤ی زایینی)، ل. 157.

10. وەزیرەکان لە پێکهێنانی نوێی حکومەتی کوردستان، گۆڤاری عەرەبی گۆلان، دامەزراوەی گۆڵان بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، ژمارە ٤٣، هەولێر، ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩، ل. 25.

11. ئایا کۆمەڵە فەیلیەکان یەکدەگرن؟ ڕۆژنامەی حەمرین، ناوەندی ڕۆشنبیری کۆمەڵەی کوردی فەیلی، ژمارە ٠، هەولێر، ١٤ی ئازاری ١٩٩٤، ل. 7.

12. دوو بڕیاری پەرلەمان سەبارەت بە پێدانی متمانە بە پێکهێنانی نوێی حکومەتی کوردستان، گۆڤاری جۆلان ئەلعەرەبی، دامەزراوەی جۆلان بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، ژمارە 43، هەولێر، 31ی کانونی یەکەمی 1999، ل20، 25.

13. ئیبراهیم فەرەحمەندەنییە، نەسڵ کشی کوردە ئەز دێدگا حوقوق بەین ئەلمیلال، (مەریوان - چاپخانەی ئێڤان - ١٣٩٦ی کۆچی)، ل ٢٤-٢٧.

14. لە کابینەی ڕاوێژەکانمدا، ئەستێرەکانم و هەزیران، براکەم، بەسەریدا ڕامکرد. یاسا و کامیارری، جومارا 1 و 2، هۆلەر، تیشرێنی دووهیم و کانۆنی یەهکامی 1999، ژمارە 10. 5.

15. سلێمان مستەفا هاهاساهان، کورد و یەحکام هەزمون، (هاولەر - چاپخانە کەریچ - ٢٠١٧)، ژ. 280.

16. من بە دەنگی بەرز باسی گاڵتە و گاڵتەجاڕیەکانم ناکەم، شانازیتان پێوە دەکەم، من خەڵکی حیزبی دێموکراتم، جومرا ١٥٨٥، هاولەر، سیهما، ٢ ئاداری ١٩٩٣، نەخێر. 8.

17. ئی.د.بەڵێ، فایلی AH-97، لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. ٢٠١٠، “ڤونوسی بێ غانامە” لە نووسینی لالەیحان شیرزاد ئەمیر حەسەن پیشکەش قەرەوا، ژمارە ١. 26.

18. نەوی ١١١ باسی پەرلەمانی کوردستان لەگەڵ تۆ دەکەم، قسەت لەگەڵ دەکەم، بۆت دەنووسم، شەقامی ١٩، سەکیهیم تاران، شەحمە، ٣، بەهندەنی، ١٣٨٣ K.V.، ژ. 5.

19. E.D.E.، فایل JAMARA AI-38، AHNJAMI HH BJARDANI AHNDAMANI SHARK، پارتی دیموکراتی کوردستان، هاناجرا. دەوازدە، ٦ - ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩ی زایینی، بە ناوی لاهلاهان مێزیرە، لە بیشکێش. کاراوا، ل. 2.

20. E.D.E., Fayli Zhamara CH24-2, Dehqi Chaupi Koutan Lahgh5 فواد هاوهاند لەهلاهان عاویستا هاوەهەند، هۆلەر، 20 کارگێڕی 2016، ژمارە 10. 1.

1. ئەمە ناوی شەهیدی نەمر عەبدۆیە، کە قسەیەکی هەیە لەسەر ئەم بابەتە، (هولەر - کتێبی ٣) پارتی دیموکراتی کوردستان - چەپخانە و هەزارە - ١٩٩٧، ژمارە ٩٩.

2. کۆتایی یەکەمین کۆنفرانسی کوردانی فەیلی لە هەولێر، ڕۆژنامەی خەبات، زارەکی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە ٨٣٥، هەولێر، هەینی ١ی ئابی ١٩٩٧، ل. 2.

3. بەکر بەهرزەنجە، ناوی پێغەمبەر، خوای گەورە سەلامی بدات و سەلامی بدات، (لە بەیروت - بانکی لوبنانی لوبنان) چاپ، بەهخاش، وەهەرگیران، و دەباح شکاردون - ٢٠١٢گ)، ژمارە ١. 128.

4. بە ئامادەبوونی عەلی و محەممەد محەمەد... کابینەی دراوسێکانیان و سەرکردایەتی گەلی کوردستان، ناوی بەرایەهتی، حیزبی دێموکراتی کوردستان، ئاداری 2995، هەوالار، سیحمە، 21ی ڕێبەندانی 1999، ژ. L 5، 7.

5. عێراق ئێپشتاین، "ڕووداوەکانی تاژایست"؟، ساڵنامەی زانیاری، شەقامی 13559، تاران، یاکشانبە، 10، میرداد، 1350 کۆچی. ش، ل. 17.

6. محەمەدی حاجی مەحمود، کوڕەکەت، ١٩٧٦-١٩٩٦. دیلان - 2009g)، 699.

7. پارتی دیموکراتی کوردستان، نووسینگەی سیاسی خۆی، یەکێکە لە ئەستێرەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان، دەکەوێتە شەقامی 10، شەقامی 154. 16/2017، L1.

8. بێهایمی ها-یلوول، جەهلیل فەهیلی باس لاه-جیان، خەبات، و سەهربەردە سیاسی-خاچی دێهکات، گەڤەری. بەه-ئەیامی ئی-یولول، هاوشێوەی شاری مامیستایانی، شوێنی ئی ییلول، شەقامی ٣٠، ها-لولیر، عیب و ئی ییلول. 2013g، ll 10-17.

9. جەهلال تەهبانی و کچەکانی وەک ئەو و ئەویش وەک تەحقەندەنە و دڵی نەما غیواری. گۆهان، دێزگای گۆهان، جومارا 103، هاولەر، 11ی ژانویەی 1997، ژمارە 10. 16.

10. حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (لە وێستگە گەورەکاندا) 1946-1993، (دۆهوک - چاپخانەی خەبات - 1998ی زایینی)، ل. 184. 

11. حەسەن لەتیف ئەلزوبەیدی، ئینسایکلۆپیدیای لایەنە عێراقییەکان، (بەیروت - دامەزراوەی ئەلعارەف بۆ بڵاوکراوەکان - ٢٠٠٧ زاینی)، ل. 519.

12. خاف غەفوور، دێفری زین، بەرکی یەحکیم، (خارکوک - خام 5ح کۆنەکبیر و خەم ئەهتی) کەرکوک - چاپخانە کەرەج - 2011g)، ل21-22.

13. سەحدین حاستها، حاحلی حارکاوا، و هارغانی کاوا ئیمین، (هاولیر دەزگای) چاپ و بەغدا و ئاراس - 2004g)، LL 121-122. 

14. چیرۆکی پێغەمبەر بڵاو بکەنەوە، خوای گەورە سەلامی بدات و سەلامی بدات، 2013g)، ل. 158،

15. عەبدولجەلیل فەیلی، فەیلی لور (کورد) لە ڕابردوو و ئێستادا، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ١٩٩٩ی زایینی)، ل١٣١-١٣٢، ١٦٢.

16. عەبدولجەلیل فەیلی، کێشەی کوردانی فەیلی و مێژووی سەرهەڵدانی، ڕۆژنامەی خەبات، دەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە ٦٩٤، چوارشەممە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٩٣، ل. 3.

17. عەلی کەمال بەهرزی، وەک ئەم ناودەرانییە، وەک وەڵامێک بۆ چیرۆکەکەی، باشترینیان، باشترینیان، (هاولێر - ١٩٩٩ - ١٧٥-١٧٦).

18. عومەر عوسمان، ژیانی کۆردیک، بەهرەخی یەحکیم، (هاولەر - چاپخانە حاجی هاشم - ٢٠٠٥گ)، ل ١١١، ٢٨٥.

19. بەڵگەنامەیەکی دۆزیەوە، بەڵگەنامەیەکی بۆ دۆزیەوە، “هەواڵی جیهان”، (2010)، ژمارە 10. 39.

20. گۆڤاری فیدراڵیزم، ژمارە سفر، ساڵی یەکەم، بەغدا، ئایاری ٢٠٠٥، ل. 1.

21. محەمەد عەلی ئیسماعیل، بەیروت و هەریە کانوم حەفتە سەحیف تەحمین و زیاد لاه نوێ سەحدە خەبات، (ب. شون - 2019g)، LL 81، 372.

22. مەسعوود ئەلخوەند، ئینسایکلۆپیدیای مێژوویی و جوگرافی، بەرگی دوانزە، چاپی سێیەم، (بەیروت - کۆمپانیای نێودەوڵەتی بۆ ئینسایکلۆپیدیاکان - ٢٠٠٥ی زایینی)، ١٥١.

23. هەی، فاروق شاوانی، ها-حەممو-کۆرد، بەهرەخی-هیکام، (هاولەر - چاپخانە - ١٩٩٧)، ژ. 95.

24. ئێرە هەرێمی، کوردستانی عێراق، ئێرە نیشتمانی کوردستانی عێراق، ئێرە نیشتمانی کوردستانی عێراق، ئەنجوومەنی بەریتانیا - ١٩٩٢، بەرگی چواردەهیم، (هۆلار - چاپخانە و هەزارەتی بەهرووەردە - ١٩٩٨)، ژ. 70. 

25. لێرەدا هەرێمی، کوردستانی عێراق، ئێرە نیشتمانی کوردستانی عێراق، ئێرە نیشتمانی کوردستانی عێراق، بەریتانیا - ١٩٩٩، بەهرگی بێست و دووحیم، (هۆلەر - چەپخانە و هەزارەتی بەهروهەردە - ١٩٩٩گ)، ل.ل.٦٨٦، ٦٩٠. 

26. لێرەدا حەریمی، کوردستانی عێراق، ئەستێرەکانی نیشتمانی کوردستانی عێراق، بەریتانی ٢٠٠٠، ئەستێرەکانی نیشتمانی کوردستانی عێراق، بەهرگی بێست و چوار، (هاولەر - چەپخانە و هەزارەتی بەهرۆوەردە - ٢٠٠١گ)، ژ. 161. 

27. هێهکمین کەنگەر کوردە فەهێلیە کان بەهسترە، گەڤاری گۆهان، دێزگەی گۆهان، بینای ١٣١، هاولەر، چاپخانە و هەزارەی خەشنەبیری، ٢٦ تەحموزی ١٩٩٧، ژ. 8.