biyografi
Ew di sala 1921an de li gundê Çe, ku girêdayî navçeya Derlokê ya herêma Amediyê ya parêzgeha Duhokê ye, ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye. Bi Xedîce Îsmaîl Lova re zewicî ye û du keçên wan (Ruxfaze û Leyla) çêbûne. Di sala 1983an de li Tehranê, paytexta Komara Îslamî ya Îranê, koça dawî kiriye.
rûpelên têkoşînê
Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî şikestina şoreşa Barzan, ew ligel Mistefa Barzanî û hevalên wî derbasî rojhilatê Kurdistanê bû. Piştî damezrandina Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê di 31ê Adara 1946an de, wî di çarçoveya hêza Barzan de komarê parast.
Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê û vegera Barzaniyê nemir ji rojhilatê Kurdistanê bo başûrê Kurdistanê, ew beşdarî şerên Nexde û Şînoyê li rojhilatê Kurdistanê bû û di nav hevalên xwe yên pêşmerge de bû, ji ber ku di 19/4/1947an de bi rêya (Xakurk û Deşta Berazgarayê) di nav axa bakurê Kurdistanê re vegeriya herêmên Şîrwan û Mezûrî.
Piştî vegera xwe, General Mistefa Barzani di 15ê Gulana 1947an de li gundê Arkuşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re hilbijartina mayîn an çûna Yekîtiya Sovyetê da. Li wir, hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û ber bi Yekîtiya Sovyetê ve biçin. Di 23ê Gulana 1947an de, ew ligel General Mistefa Barzani çûn Yekîtiya Sovyetê û beşdarî şerên Qeter û Pira Makûyê bûn. Piştî zehmetî û westandina mezin, di 18ê Hezîrana 1947an de ji Çemê Arasê derbas bûn, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye.
Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li bajarê Nexçivanê yê Azerbaycanê çil rojan di nav wargehek vekirî de ku bi têlên dirandî dorpêçkirî bû û ji aliyê leşkeran ve dihat parastin, hatin girtin. Ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve ew wekî dîlên şer hatin muamelekirin. Bi fermana hikûmeta Sovyetê, ew paşê li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelacar ên Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew hatin veguhastin kampek li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Azerbaycanê. Di 23ê Kanûnê de, cilên leşkerî wergirtin û di bin çavdêriya efserên Azerbaycanê de rojane heşt saetan perwerdehiya leşkerî dîtin. Di heman demê de, wan rojane çar saetan ji hin hevalên xwe yên xwendetir dersên zimanê Kurdî wergirtin.
Piştî ku Cefer Bakirov hevalên xwe nebaş kir, Barzani biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de meclisa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê biguhezîne kompleksa Girjukê ya nêzîkî paytexta Ozbekistanê Taşkentê, û li wir perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kirin.
Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênan kom bi kom ber bi gundên kooperatîf ên li Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozê (erdên ku xelk ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re parek jê didan hikûmetê) xebitîn.
Piştî hewildanên mezin û şandina çend nameyan ji General Barzaniyê nemir bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzaniyê nemir behsa êşên hevalên xwe dikir, û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nemir lêkolîn bike. Biryara dawî ya komîteyê ew bû ku ew li bajarê Frivsky werin kom kirin, ji ber vê yekê di Mijdara 1951an de ew çû bajarê Frivsky yê Sovyetê.
Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî Madeyên (3) û (7) û Paragrafa (a) ya Maddeya (10) û sepandina Maddeya (11) li gorî Qanûna Hejmar (19) a ku ji bo sala 1959an hatiye sererastkirin, di efûya giştî de cih girtin.
Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Ew di 16ê Nîsana 1959an de bi hevalên xwe re bi keştiya Crusia re, bi rêya bendera Besrayê li başûrê Iraqê vegeriya Kurdistanê.
Tev bun Şoreşa Îlonê Di sala 1961an û di sala 1975an de, piştî têkçûnê Şoreşa ÎlonêEw wek penaber çû Îranê û di sala 1976an de beşdarî Şoreşa Gulan bû.
Çavkanî:
- Hikûmeta Herîrî yên Kurdistanê, Hezara yên Plan Danan, û Kargikani Parizkani yên Herîrî yên Kurdistanê û Cemara. Khazanehkan û Danishtwan, Höller, 2009g).
- Hemîd Gaherdî, navê Xwedê, navê Xwedê, (Holler - Dehzghai Chap û navê Aras) - Çapxane û Hezara yên Îranê - 2004g).
- Şah'eban Elî Şah'eban, ev fahişeke siyasî û olî ye, zilamekî bedew e, (Hol. 2013g).
- Şahûkat Şêx Yehzadîn, Ayeta Încîlê, (Permam - Çepxana Xebat - 1996 Mîladî).
- Omer Faruqî, Serdar Dana Zindagî û duelên Mela Mistefa Barzaniyê nemir, Çap Dom, (Holler - Çap Xaneh, Zarat Yamuzesh û Porrush - 2002g).
- Karwan Mohamed Mohamed Mohjid, Barzaniye, li Yekîtiya Sovyetê kariyerek çêkiriye, navê malbata wî (Solemanî - Çakhana). Hindistan - 2011g).
- Ew baştirîn têgihîştina Şehîd Hassiah Mirxan Zajczyki heye, 62 sal in zimanê Barzaniyê nemir dizane. Ev zimanê civakê ye, navê Xwedê ye (Holler - Chapkhana, Richanperi - 1997).
- Leyth Abdul-Muhsin Cewad El-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexda - Weşanxaneya Dar El-Reşîd - 1979 M.Z.).
- Mesûd Barzanî, Barzanî û jina wî, Rezagarî Xwazî Kurd 1931-1958, (Dehek - Çapxane Xebat - 1998).
- Arşîva Desteya Ansîklopediyê ya Partiya Demokrat a Kurdistanê.
