biyografi

Ew di sala 1924an de li gundê Arkushê, ku girêdayî navçeya Şîrwan Mazin a navçeya Mergesûr a Parêzgeha Hewlêrê ye, ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye û ji peymangeha li Yekîtiya Sovyetê sertîfîkayek wergirtiye. Di 24ê Nîsana 1975an de, ew li kargeha xalîçeya destçêkirî ya li Sîtakan a Hewlêrê hatiye tayînkirin. Ew bi sê zimanan şareza bû: Kurdî, Erebî û Rûsî.

rûpelên têkoşînê

Bihevgirêdan Jader Ezîz Hemîd Piştî destpêkirina şoreşê di sala 1943an de tevlî refên şoreşa duyemîn a Barzan bû û beşdarî hemû şeran bû. Ji ber vê sedemê, di 19ê Tebaxa 1945an de, bi biryara dadgeha leşkerî ya leşkerî hemû milkên wî yên tevger û neguhêzbar hatin desteserkirin.

Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî şikestinê Şoreşa Îlonê Duyemîn, ew bi Mistefa Barzanî û hevalên wî re derbasî rojhilatê Kurdistanê bû, û piştî damezrandina Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê di 31ê Adara 1946an de, wî di çarçoveya hêzên Barzanî de komarê parast.

Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê û vegera Barzaniyê nemir ji rojhilatê Kurdistanê bo başûrê Kurdistanê, ew beşdarî şerên Nexde û Şînoyê li rojhilatê Kurdistanê bû û di nav hevalên xwe yên pêşmerge de bû, ji ber ku di 19/4/1947an de bi rêya (Xakurk û Deşta Berazgarayê) di nav axa bakurê Kurdistanê re vegeriya herêmên Şîrwan û Mezûrî.

Piştî vegera xwe, General Mistefa Barzani di 15ê Gulana 1947an de li gundê Arkuşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re hilbijartina mayîn an çûna Yekîtiya Sovyetê da. Li wir, hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û ber bi Yekîtiya Sovyetê ve biçin. Di 23ê Gulana 1947an de, ew ligel General Mistefa Barzani çûn Yekîtiya Sovyetê û beşdarî şerên Qeter û Pira Makûyê bûn. Piştî zehmetî û westandina mezin, di 18ê Hezîrana 1947an de ji Çemê Arasê derbas bûn, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye.

Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li bajarê Nexçivanê yê Azerbaycanê çil rojan di nav wargehek vekirî de ku bi têlên dirandî dorpêçkirî bû û ji aliyê leşkeran ve dihat parastin, hatin girtin. Ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve ew wekî dîlên şer hatin muamelekirin. Bi fermana hikûmeta Sovyetê, ew paşê li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelacar ên Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew hatin veguhastin kampek li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Azerbaycanê. Di 23ê Kanûnê de, cilên leşkerî wergirtin û di bin çavdêriya efserên Azerbaycanê de rojane heşt saetan perwerdehiya leşkerî dîtin. Di heman demê de, wan rojane çar saetan ji hin hevalên xwe yên xwendetir dersên zimanê Kurdî wergirtin.

Piştî ku Cefer Bakirov hevalên xwe nebaş kir, Barzani biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de meclisa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê biguhezîne kompleksa Girjukê ya nêzîkî paytexta Ozbekistanê Taşkentê, û li wir perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênan kom bi kom ber bi gundên kooperatîf ên li Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozê (erdên ku xelk ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re parek jê didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî hewildanên mezin û şandina çend nameyan ji General Barzaniyê nemir bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzaniyê nemir behsa êşên hevalên xwe dikir, û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nemir lêkolîn bike. Biryara dawî ya komîteyê ew bû ku ew li bajarê Frivsky werin kom kirin, ji ber vê yekê di Mijdara 1951an de ew çû bajarê Frivsky yê Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî Madeyên (3) û (7) û Paragrafa (a) ya Maddeya (10) û sepandina Maddeya (11) li gorî Qanûna Hejmar (19) a ku ji bo sala 1959an hatiye sererastkirin, di efûya giştî de cih girtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Ew di 16ê Nîsana 1959an de bi hevalên xwe re bi keştiya Crusia re, bi rêya bendera Besrayê li başûrê Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Di sala 1961an de beşdarî Şoreşa ÎlonêDi 31ê Tîrmeha 1983an de, ew di çarçoveya operasyona Enfalê de li dijî gelê Barzaniyan ji aliyê hikûmeta Iraqê ve li kompleksa Herîr winda bû.

Çavkanî:

- Hemîd Gaherdî, navê Xwedê, navê Xwedê, (Holler - Dehzghai Chap û navê Aras) - Çapxane û Hezara yên Îranê - 2004g).

- Haider Farouk Al-Samarrai, Diaa Caefar û rola wî ya siyasî û aborî li Iraqê, (London - Dar Al-Hikme - 2016).

- Kari Mzouiri, Jenin Resh, Aguastin, Ehnfal, and Kimmelkooji, Chaphi Hekham, (Holler - Manareh Chapkhana - 2010g).

- Karê Mozoyerî, Kevneşopên Barzaniyan, Çaba Hîkî, (Hacî Haşim Çepxana - 2013).

- Şah'eban Elî Şah'eban, ev Zanyarekî siyasî û Îranî ye, kesayetekî siyasî ye, (Holler - Çapxane) ڕۆژههیات - 2013g).

- Omar Faruqî, Serdar Dana Zindagî û duelên Mela Mistefa Barzaniyê nemir, Çap Dom, (Holler - Çap Xaneh, Zarat Yamuzesh û Porrush - 2002g).

- Abdullah Haman Mahla Hebîb Hebûbekar, endamekî girîng ê malbata min ku di Mijdara 1931-1991an de wek rêber jiya, (Holler - Chapkhana û Hazara Rishnabiri - 2001g).

- Abdullah Xefor, dîroka erdnîgariya Hewaliyê, (Hefûl - bi navê Akademiya Kurdî - Nivîsgeha Hacî Haşem) - 2015g).

- Karwan Mohamed Mohamed Mohjid, Barzaniye, li Yekîtiya Sovyetê kariyerek çêkiriye, navê malbata wî (Solemanî - Çakhana). Hindistan - 2011g).

- Ew baştirîn têgihîştina Şehîd Hassiah Mirxan Zajczyki heye, 62 sal in zimanê Barzaniyê nemir dizane. Ev zimanê civakê ye, navê Xwedê ye (Holler - Chapkhana, Richanperi - 1997).

- Leyth Abdul-Muhsin Cewad El-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexda - Weşanxaneya Dar El-Reşîd - 1979 P.Z).

- Mesûd Barzanî, Barzanî û jina wî, Rezagarî Xwazî Kurd 1931-1958, (Dehek - Çapxane Xebat - 1998).

- Arşîva Desteya Ansîklopediyê ya Partiya Demokrat a Kurdistanê.