ژیاننامە

تیمز سێلکی لە ساڵی 1924 لە گوندی سێلکی لە ناحیەی شیروان مەزین سەر بە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤیەت، هاوسەرگیری لەگەڵ ڕوحان کردووە و منداڵێکی لەگەڵدا بووە. بۆ جاری دووەم لە یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ ڤالێنتینا داجیچکا هاوسەرگیری کرد، بەڵام لەگەڵ گەڕانەوەیدا لەگەڵ خۆی نەیهێنا. دوای گەڕانەوەی لەگەڵ میسریخان شێت محەمەد هاوسەرگیری دەکات و سێ کوڕ و پێنج کچیان لەگەڵدا بووە. لە ساڵی 1960 لە شاری ڕەواندوز وەک فەرمانبەر دامەزراوە، زمانی کوردی، ڕووسی، تورکی، فارسی شارەزا بووە. لە ٥ی ئابی ٢٠١٤ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی سێلکی بەخاک سپێردرا.

لاپەڕەکانی خەبات

تیمس سیلکی لە ساڵی ١٩٤٢ پەیوەندی بە خزمەتی سەربازیی ئیجباری کەرکوکەوە کرد، دوای سەرهەڵدانی یاخیبوونی دووەمی بارزان پەیوەندی بە ڕیزەکانی یاخیبووانەوە کرد و لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣دا بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی شەندەر و لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣ و گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی خەیرە زوک لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣. لە ئەنجامدا لە ١٩ی ئابی ١٩٤٥، هەموو... موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوڵاوەکانی بە فەرمانی دادگای سەربازی عێراق دەستی بەسەردا گیرا. لە 5ی ئەیلولی ساڵی 1945 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی مەیدان مورەک کرد، لە 14ی ئەیلولیشدا لە شەڕی جەبەل بیرس بریندار دەبێت. ئارب قەتران باوکی لە ساڵی ١٩٤٥ لە شەڕی وادی بیاو شەهید بوو.

لە 11ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1945 دوای پاشەکشەی شۆڕشی دووەمی بارزانی لەگەڵ مستەفا بارزانی و هاوەڵانی پەڕینەوە بەرەو ڕۆژهەڵاتی کوردستان. دوای دامەزراندنی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦، لە چوارچێوەی هێزی بارزاندا بەرگری لە کۆمار کرد و ڕۆڵێکی دیار و چالاکانەی هەبوو.

دوای ڕووخانی کۆماری دێموکراتی کوردستان لە ١٩ی ئازاری ١٩٤٧ بەشداری شەڕی سەققز دەکات و لە ١٩ی پووشپەڕی ١٩٤٧ لە شەڕی قەراوا لە ناوچەی سەققز لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەشداری کردووە و لەوێ بریندار بووە، بەڵام بڕیاریدا بە سەرکردایەتی ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی درێژە بە خەبات بدات.

دوای داڕمانی کۆماری دێموکراتی کوردستان لە ٣ی ئازاری ١٩٤٧ لە شەڕی نیلۆس لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لە شەڕەکانی نەغدە و شنۆ لە ١٩ی ئازاری ١٩٤٧ بەشداری کردووە.

لە نێو هەڤاڵانی پێشمەرگەی خۆیدا بووە، لە 19/4/1947 لە ڕێگەی (خاکورک و دەشتی بەرازکەرە)ەوە بەناو زەوییەکانی باکووری کوردستاندا گەڕاوەتەوە بۆ دەڤەری شیروان و مەزووری.

لەگەڵ گەڕانەوەیان، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هەڤاڵانی لە گوندی ئەرکوش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و بژاردەی مانەوە یان چوونیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بەرەو یەکێتی سۆڤیەت بڕۆن. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چوون بۆ یەکێتی سۆڤیەت، بەشداری شەڕەکانی قەتور و پردی ماکویان کرد. دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە ڕووباری ئاراس کە دەکەوێتە سەر سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت، پەڕینەوە.

لەگەڵ گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە 19ی حوزەیرانی 1947، خۆی و هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمەڵگەیەکی کراوەدا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و سەرباز پاسەوانییان لێدەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. بە فەرمانی حکومەتی سۆڤیەت، دواتر بەسەر ناوچەکانی ئەغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجەر لە ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا جلوبەرگی سەربازییان وەرگرتووە و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجاندا. هاوکات ڕۆژانە چوار کاتژمێر فێرکاری زمانی کوردییان لە بەشێک لە هەڤاڵانی خوێندەوارتریان وەرگرت.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باکیرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵەکانی، بارزانی بڕیاریدا لە 29ی ئابی 1948 مەجلیسی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی گیرجوک لە نزیک تاشکەنتی پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێش درێژە بە مەشقی سەربازیی خۆیان دەدەن.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا خۆی و هەڤاڵەکانی بە شەمەندەفەر بە گروپ دابەش دەکران بۆ گوندە هاوبەشەکانی یەکێتی سۆڤیەت و لە کێڵگەی کۆلخۆز (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا) کاریان دەکرد.

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کردبوو و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. بڕیاری کۆتایی لیژنەکە ئەوە بوو کە لە شاری فریڤسکی کۆبکرێنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ چووە شاری فریڤسکی سۆڤیەت.

دوابەدوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە 25ی شوباتی 1959، خۆی و هاوەڵەکانی خراونەتە لێبوردنی گشتی بەپێی مادەکانی (3) و (7) و بڕگەی (ئە)ی مادەی (10)، هەروەها جێبەجێکردنی مادەی (11) بەپێی یاسای ژمارە (19) کە بۆ ساڵی 1959 هەموارکراوەتەوە.

کۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٥٨ بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزراوە. تیمس سیلکی و هاوەڵەکانی لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ بە کەشتیی کروسیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕانەوە بۆ کوردستان.

بەشداری لە... شۆڕشی ئەیلول شۆڕشی شکۆمەند لە ساڵی 1961 دەستی پێکرد، لە ساڵی 1963 وەک فەرماندەی فەوج لە دەڤەری سۆران، هەروەها وەک فەرماندەی فەوج لە ساڵی 1967 لە دەڤەری بادینان. بەشداری شەڕەکانی (دەشتەبیل، نلیوان، شارانش، کانی ماسی، کلی زینتا، لۆمانە، میدانکە ڕۆڤیا، کلی دهۆک، ساری ئامێدی، جەبەل مەتین، جەبەل برادۆست، هاودیان، تاهیرە، میراو، کانی سپی، کۆبەر) بووە. وەک فەرماندەی فەوج و بەرپرسی حزبی ناوخۆیی بۆ ئامێدی کاری کردووە.

لە ساڵی ١٩٧٥ دوای ئەو پاشەکشەیە پەنای بۆ ئێران برد شۆڕشی ئەیلول لە کۆمەڵگەی زییە نیشتەجێ بووە، پاشان گواستراوەتەوە بۆ شاری فێرێدونشار لە پارێزگای مازەندەران، پاشان بۆ شاری جەهرۆم، پاشان بۆ کوحسانک لە پارێزگای مەشهەد و لە ساڵی ١٩٧٧دا گواستراوەتەوە بۆ کۆمەڵگەی ساوە.

ساڵی 1979 بەشداری شۆڕشی گوڵان کردووە، هەروەها ئەندامی کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، هەروەها فەرماندەی سەربازی بووە لە هێزی خەبات. دوای ڕێکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە لە ساڵی 1986، کرایە فەرماندەی هێزە باڵاکانی ئەو حزبە و هەروەها بەرپرسیارێتی پاراستنی مەزارگەی بارزانی لە گوندی هێلج لە ئەستۆ گرت.

ساڵی 1993 گەڕاوەتەوە باشووری کوردستان و لە قەزای پیرمام نیشتەجێ دەبێت. لە ساڵی ١٩٩٦ خانەنشین بوو. لە ١٦ی ئابی ١٩٩٦ لە چوارچێوەی ئاهەنگی یۆبیلی زێڕین و وەک ڕێزلێنانێک بۆ خەبات و قوربانیدانەکانی، شۆڕشی ئەیلول دووەم: لە کۆماری دیموکراتی کوردستان و بەهۆی بەشداریکردنی لە ڕێپێوانی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت و لە شۆڕشی ئەیلول و گوڵان، لەلایەن سەرۆک مەسعوود بارزانییەوە مەدالیای بارزانی نەمری پێبەخشرا. لە ٥ی ئابی ٢٠١٤ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی سیلکی بەخاک سپێردرا.

سەرچاوەکان:

- حامید غوهاری، مەدالیای بارزانی لە بێهرەزترین خزلینان، بەرگی هێهکیم، (هۆلەر - چاخانە حاجی هاشم - ٢٠١٥).

- حەمید غەهێردی، ناوی خودا، ناوی خودا، (هۆلەر - دێهزغای چاپ و ناوی ئاراس) - چاپخانە و هەزارەی ئێران - 2004).

- حەیدەر فاروق ئەلسەمەڕائی، دیا جەعفەر و ڕۆڵی سیاسی و ئابووری لە عێراق، (لەندەن - دار الحیکمە - ٢٠١٦).

- باشترین تێگەیشتنی لە شەهید حەسیە میرخان زاجچیکی، ٦٢ ساڵ لە زمانی بارزانی هەیە. ئەمە وشەیە، ناوی وشەکەیە، (Huller - Şeni şap Nadiyar - 1997).

- مەسعوود بارزانی، بارزانی و هاوسەرەکەی، ڕزگاری خوازی کورد 1931-1958، (دێهێک – چاپخانە خەبات - 1998).

- دەقی بڕیاری لیژنەی لێبوردنی گشتی بۆ گەڕاندنەوەی ناوبانگی شەهیدانی شۆڕشی بارزان، گۆڤاری ڕزگاری، ژمارە 3، 2، چاپخانەی ئەلرەبیتە، بەغدا، 1ی نیسانی 1959.

- ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.