ژیاننامە

منداڵ بەهجەت عەبدولخالق عەبدولقادر لە ساڵی 1917 لە قەزای ئاکرێ سەر بە پارێزگای دهۆک لە دایکبووە، لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٥٣ بەشداری خولێکی میکانیکی کردووە. لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ بەشداریکردن لە خولێکی دارتاشی و کەرەستەی کارەبایی گواسترایەوە بۆ تاشکەند. هەروەها لە ساڵی ١٩٥٤ دامەزرا بۆ بەشی ٩ لە وەرشەی دارتاشی ژمارە ٦٨٢. هەر لەو ساڵەدا بوو بە دارتاشی ژمارە ٣، و لە ساڵی ١٩٥٥ بوو بە دارتاشی ژمارە ٥. بڕوانامەی ئەندازیاری پیشەسازی و کشتوکاڵی لە فریڤسکی ئۆزبەکستان بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٧٩ وەک وەرگێڕ لە کۆمپانیای تراکتۆر و هەناردەکردن دامەزراوە. شارەزای هەردوو زمانی کوردی و ڕووسی بوو. لە ساڵی ١٩٨٠ خانەنشین بووە و هەر لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کردووە.

لاپەڕەکانی خەبات

دوای ئەوەی ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان گەڕایەوە و بڕیاریدا بچێتە یەکێتی سۆڤیەت، لە ڕێپێوانەکەدا یاوەری بارزانی بوو و بەشداری شەڕەکانی قەتور و پردی ماکوی کرد. دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە ڕووباری ئاراس کە دەکەوێتە سەر سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت، پەڕینەوە.

لەگەڵ گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە 19ی حوزەیرانی 1947، خۆی و هەموو هەڤاڵەکانی لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمەڵگەیەکی کراوەدا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و سەرباز پاسەوانییان لێدەکرا، دەستبەسەر کران. لە ڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلێکی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. بە فەرمانی حکومەتی سۆڤیەت، دواتر بەسەر ناوچەکانی ئەغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجەر لە ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا جلوبەرگی سەربازییان وەرگرتووە و ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجاندا. هاوکات ڕۆژانە چوار کاتژمێر فێرکاری زمانی کوردییان لە بەشێک لە هەڤاڵانی خوێندەوارتریان وەرگرت.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باکیرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵەکانی، بارزانی بڕیاریدا لە 29ی ئابی 1948 مەجلیسی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی گیرجوک لە نزیک تاشکەنتی پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێش درێژە بە مەشقی سەربازیی خۆیان دەدەن.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا خۆی و هەڤاڵەکانی بە شەمەندەفەر بە گروپ دابەش دەکران بۆ گوندە هاوبەشەکانی یەکێتی سۆڤیەت و لە کێڵگەی کۆلخۆز (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا) کاریان دەکرد.

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کردبوو و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. بڕیاری کۆتایی لیژنەکە ئەوە بوو کە لە شاری فریڤسکی کۆبکرێنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ چووە شاری فریڤسکی سۆڤیەت و لەوێشەوە گواسترایەوە بۆ سەلخۆز ژمارە ٩، بەشی ٢ لە لیوای تاشکەند.

دوای شۆڕشی 14ی تەمووزی 1958 لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە 25ی شوباتی 1959، خۆی و هاوەڵەکانی بە پێی مادەکانی (3) و (7) و بڕگەی (ئە)ی مادەی (10) و جێبەجێکردنی مادەی (11) بەپێی یاسای ژمارە (19) کە بۆ ساڵی 1959 هەموار کرایەوە، خرانە لێبوردنی گشتی.

لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوەڵەکانی بە کەشتی کرۆزیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

سەرچاوەکان:

- حەمید غەهێردی، ناوی خودا، ناوی خودا، (هۆلەر - دێهزغای چاپ و ناوی ئاراس) - چاپخانە و هەزارەی ئێران - 2004).

- ئاراس حەسیە میرخان تەمەن ٦٢ ساڵ حسیا میرخان زاجاچیکی، چاپی یەحکیم (هۆلەر - چاپخانە ڕێچشانپەری - ١٩٩٧).

- مەسعوود بارزانی و بارزانی و کوردی ڕزگاریخوازی 1931-1958، (دەهێک – چاپخانە خەبات - 1998).

- ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

- دەقی بڕیاری لیژنەی لێبوردنی گشتی بۆ گەڕاندنەوەی شەرەف بۆ شەهیدانی شۆڕشی بارزان، گۆڤاری ڕزگاری، ژمارە 3.2، چاپخانەی کۆمەڵە، بەغدا، 1ی نیسانی 1959.