AI Kurdish (Kurmanji) Show Original

Sedsalek çîrok û danûstandinên Kurd û Iraqî û nasnameya herêmên cudaxwaz ên Kurdî

nav: Sedsalek çîrok û danûstandinên Kurd û Iraqî û nasnameya herêmên cudaxwaz ên Kurdî
nivîskar: D. Mecîd Xelîl Fetah
ziman: Kurdî
Dîroka Weşanê: 2025

Ev pirtûk lêkolîneke akademîk e li ser dîroka nakokiyên Kurdan di navbera hikûmetên Iraqê de li ser deverên Kurdî yên li derveyî rêveberiya niha ya Herêma Kurdistanê.

Deriyê vê pirtûkê li ser paşxaneya sînorên erdnîgarî, têgeh û çarçoveya netewetiyê û taybetmendiyên nasnameya civakê ye.

Beşa yekem ji bo paşxaneya herêmên Kurdî yên li derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê û pêvajoya danûstandinan a di navbera serokatiya Kurd û dewleta Iraqê de hatiye veqetandin. Ew du nîqaş û çend mijaran dihewîne Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an. Pirsgirêka herêmên Kurdî yên li derveyî Herêma Kurdistanê di pêvajoya şer û danûstandinan de di navbera serokatiya Kurd û dewleta Iraqê de di navbera salên (1958-1992) de wekî nîşandana rewşa şoreşa Iraqê ya 14ê Tîrmeha 1958an 1958-1975, cihê herêmên Kurdî yên li derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê di navbera Kurdan û dewleta Iraqê de di navbera salên 1975-1992an de.

Beşa duyem li ser siyaseta dewleta Iraqê û partiyên Kurdî û Iraqî li ser vê mijarê di navbera salên 2010-1958an de ye, ku tê de du nîqaş û çend mijar hene ku siyaseta hikûmetan a erebkirin, koçberkirin û paqijkirina etnîkî ya deverên Kurdî yên li derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê jî di nav de ye. Helwesta deverên Kurdî yên li derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê di nêrîna partiyên Kurdî û Erebî yên Iraqê de.

Beşa sêyem ji bo siyaseta herêmî û navneteweyî û proje û destûrên Iraq û Kurdistanê li ser nakokiyekê hatiye veqetandin. Du mijar dihewîne wekî siyaseta navneteweyî û herêmî ya li hember herêmên Kurdî yên li derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê. Herêmên Kurdistanê yên li derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê di bendên destûra Iraqê de heta sala 2003an û Iraq û Herêma Kurdistanê di salên 2003-2010an de.

Daxistin (PDF) Bi serhêl bixwîne