Havîna sala 1963an demsalek germ û xwînî bû, rewşek dijwar di nav Kurdistanê de derbas dibû. Hikûmeta Iraqê hemû hêzên xwe ji bo şerê li dijî Kurdan bikar anî, ji ber ku wê ew wek şerekî biryardar didît û hêvî dikir ku şoreşê têk bibe û gelê Kurd qir bike. Ji bo pêkanîna vê planê, hikûmetê bi hemû artêş û hêzên xwe yên hewayî êrîşeke hovane li ser Kurdistanê da destpêkirin, erdên şil û hişk bi hev re şewitandin, gund û bajarok bombebaran kirin, berhemên çandiniyê û daristanên xwezayî şewitandin, û dorpêçeke aborî danî. Wî ew şandin bajar û bajarokan ji bo îşkence û tirsandina girseyî.

Rejîma Baasê, bi serokatiya Ebdulselam Arif, di 8ê Sibata 1963an de bi darbeyekê desthilatdarî bi dest xist, ku ev yek destpêka serdemeke nû di dîroka Iraqê de nîşan da. Di demek kurt de, di 10ê Hezîrana 1963an de, êrîşên li ser herêmên şoreşger dest pê kirin.

Hêzên Pêşmerge yên Kurdistanê her tim ji bo bersivdayîna êrîşan û parastina xwe amade bûn, û carinan çalakiyên cûrbecûr li dijî êrîşên artêşê pêk anîn. Li ser rêya Celewla-Derbendîxanê ya ber bi Bexdayê ve karwanek artêşa Iraqê pêşwazî kirin. Biryar dan ku rêya jêrîn a Derbendîxanê bigirin û operasyonek Pêşmerge pêk bînin.

• Hêzeke Pêşmergeyan di bin fermandariya Mihemed Hacî Welî Kelarî de ji bo girtina bilindahiya Çiyayê Qeterê hat erkdarkirin da ku rê li ber artêşa Iraqê bigire ku ji baregehên meydanî ve piştgiriyê bide wan.

• Ji bo ku artêş ji baregeha leşkerî ya Derbendîxanê pêşde biçe û bilindahiyên Gulan bigire, komeke pêşmergeyan ji bo girtina çiyayê li pişt gundê Benî Xelanî hatin erkdarkirin.

• Grûpeke din li jêr gundê Banikhelan di bin hişyariyê de bû.

• Hêza din, ku Ezîz Qazî fermandariya wê dikir, li nêzîkî pira Çemê Daredwîna li ser rêya sereke bi cih bûbû û li benda hatina karwana artêşê bû.

Li bilindahiyên nêzîkî rêya sereke çend meqam hebûn. Dema ku karwana artêşê derbas bû, wan komek kirêgir (caş) şandin da ku rêya sereke biparêzin. Ew di bin çavdêriya Pêşmergeyan de bûn.

Di 15ê Tîrmeha 1963an de, saet 9ê sibê, karwana artêşa Iraqê gihîşt pirê. Pêşî Pêşmergeyan gule li leşkerên kirêgirtî (caş) reşandin û sê ji wan kuştin. Artêşa Iraqê û leşkerên kirêgirtî êrîşî bilindahiyên li pişt Qetrayê kirin, li wir Pêşmergeyan ew şikandin û di demek kurt de ew têk birin. Sê leşkerên kirêgirtî (caş) hatin kuştin û cenazeyên wan li qada şer man. Êrîşî Çiyayê Gulanê kirin, ji ser madena Pêşmergeyan reviyan, çend leşker kuştin û vegeriyan baregehên xwe.

Şer heta saet 5ê êvarê berdewam kir, her du baregehên leşkerî yên Meydan û Dabendîxan û kirêgirtiyên eşîra Newrolî beşdarî şer bûn, karwana artêşa Iraqê wê rojê nekarî derbas bibe û vegeriya baregeha leşkerî, lê roja din karî bireve. Leşkerek, du efser û şeş kirêgirt (caş) hatin kuştin. Tenê Pêşmergeyek bi sivikî birîndar bû.

çavkanî:

1- Mesûd Barzanî, Barzaniyê nemir û Tevgera Rizgariya Kurd, Cild III, Beşa I, Şoreşa Îlonê 1961-1975, Çapa Yekem, (Hewlêr-2004).

2- Îbrahîm Celal, Başûrê Kurdistanê û Şoreşa Îlonê, Avakirin û Wêrankirin 1961-1975, Çapa Çaremîn,

3- Şewket Mela Îsmaîl Hesen, Rojane la mejwooy shorshi aylool, çapa 1em, (Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê, Erbîl, 2007).

4- Hawkar Kerîm Heme Şerîf, Şoreşa Îlonê, Çapa 1emîn, (Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, Hewler, 2012).

5- Xoşaw Elî Kanîalncî, Bîranînên Ezîz Qazî Surçî, Çapa Yekem, (Çapxaneya Danişfar, Hewlêr, 2023).