Jînenîgarî

Şêx Murad Xan di sala 1921an de li gundê Vaxî yê navçeya Pîran a navçeya Mergesûr a parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Di 21ê Hezîrana 1932an de bi malbata xwe re koçî Tirkiyeyê kiriye. Berî ku biçe Yekîtiya Sovyetê zewicî bû. Jina wî Eyşe bû, ku berî ku ji Yekîtiya Sovyetê vegere ji ber nexweşiyê mir. Keçek wî hebû, Naz Şêx Murad (1946). Piştî vegera ji Yekîtiya Sovyetê, Şêx Murad Xan di sala 1959an de li Ofîsa Çandiniyê ya Kerkukê hate xebitandin. Di sala 1961an de dîsa bi Xedîce Salih Mistefa re zewicî û du kur û heft keçên wî çêbûn. Şoreşa Îlonê Di sala 1979an de, ew çû civaka Herîr û li kargeha tomato xebitî. Ew bi Kurdî, Erebî û Rûsî dizanibû.

Têkoşîn

Di sala 1943an de, tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû û beşdarî şerên vê şoreşê bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, hemû milkê wî ji aliyê Dadgeha Leşkerî ya Adetî ya Iraqê ve hate desteserkirin. Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, ew çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê Adara 1946an de, tevlî Hêzên Barzan ên Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê bû û beşdarî şerên Eniya Seqizê bû.

Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê û vegera Barzaniyê Nexde û Şerê Şînoyê li Rojhilatê Kurdistanê, ew beşdarî Şerê Nexde û Şerê Şînoyê bû.

Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15ê Gulana 1947an de li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Ew beşdarî Şerê Qtur û Şerê Pira Mako bû. Di 18ê Hezîrana 1947an de, ew li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ji çemê Arasê derbas bû.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbecar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Wan perwerdehiya leşkerî wergirt. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî didan wan.

Piştî ku Cefer Bakirov hevalên Barzaniyê nebaş tehrîk kirin, biryar hat dayîn ku kampa wî ya leşkerî ji Azerbaycanê bo civaka Çîrçûk a nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê were veguhastin, li wir wan perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kir.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozan (erdên ku mirovan ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê lêkolîn bike. Di Mijdara 1951an de, ew çû Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mustafa Barzaniyê nemir, di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî bendên 3 û 7, paragrafên (a) yên benda 10an û benda 11an efûyek giştî wergirtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re li ser keştiya Georgia bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.

Ew di 31ê Tîrmeha 1983an de di dema operasyona Enfalê ya li dijî Barzaniyan de ji aliyê hikûmeta Iraqê ve li Herîrê winda bû.

Çavkanî:

1. Rekarî Mazwirî, Jinên Rûs, Dersînorkirin, Enfal û Jenosîd, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Minara - 2010).

2. Rekare Mazuiri, Sarbora Trajidiyayen Barzaniyan, Çapa Yeki, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2013).

3. Şaban Elî Şaban, Hin Agahiyên Siyasî û Dîrokî, Çapa Sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013).

4. Şewket Şêx Yezdîn, Jubîleya Zêrîn a Pêşmergeyan, (Çapxaneya Pîrmam - Xebat - 1996).

5. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild Sêyem, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).

6. Omer Hemze Salih, Jenosîd û Tawanên Rejîma Baasê li dijî Barzaniyan 1975 - 1991 ji Zimanê Şahid û Belgeyan, Çapa Yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2017).

7. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê heta Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem, (Silêmanî - Çapxaneya Paywand - 2011).

8. Kovara Hataw, Hejmar 154, Sal 6, Erbîl, Çapxaneya Kurdistanê, Înî, 15ê Nîsanê, 1959.

9. Di bîranînên fermandarê şehîd Haso Mîrxan Zhazhokî de, 62 roj bi Barzaniyan re, çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Çandî - 1997).

10. Leyth Abdul Mohsen Cewad el-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexdad - Weşanxaneya Dar el-Reşîd - 1979), r.

11. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931 - 1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).

12. Necef Qulî Psîan, ji Mehabada xwînî heta qeraxên Arasê, bi Şewket Şêx Yezdîn, çapa 1emîn, (Pîrmam - Jubîleya Zêrîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996).

13. Arşîvên Lijneya Ansîklopediyê Partiya Demokrat a Kurdistanê