زندگینامه

شاهسن علی محمد در سال ۱۹۲۱ در روستای باز از توابع شهرستان بارزان در شهرستان مرگسور استان اربیل متولد شد. او در اتحاد جماهیر شوروی با الفت درسن علی ازدواج کرد. آنها صاحب دو پسر و سه دختر به نام عایشه شدند. تحسین و فاطمه به ترتیب در سال‌های ۱۹۵۱، ۱۹۵۲ و ۱۹۵۴، نجیبه در سال ۱۹۵۶ و جاسم در سال ۱۹۶۰ به دنیا آمدند. خانواده شاهسن از گروه قومی تاتار شبه جزیره کریمه هستند. شاهسن به زبان‌های کردی، عربی و روسی صحبت می‌کرد. در ۳۱ ژوئیه ۱۹۸۳، او در جریان عملیات انفال بارزانی در جامعه قوش تپه به همراه دو پسر، حسین و جاسم، توسط دولت عراق ناپدید شد.

مبارزه

پس از وقوع انقلاب دوم بارزان در سال ۱۹۴۳، او به صفوف انقلاب کردستان پیوست. در ۱۹ اوت ۱۹۴۵، دادگاه نظامی حکم مصادره تمام اموال او را صادر کرد.

در ۱۱ اکتبر ۱۹۴۵، پس از شکست انقلاب دوم بارزان، او دستگیر شد. مصطفی بارزانی و رفقایش به شرق کردستان رفتند. پس از تأسیس جمهوری دموکراتیک کردستان در مهاباد، او در ۳۱ مارس ۱۹۴۶ به عنوان پیشمرگه در نیروهای بارزانی ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان در مهاباد خدمت کرد. در ۳ مه ۱۹۴۶، او در نبرد مالقرانی در جبهه سقز در شرق کردستان شرکت کرد. او یکی از پیشمرگانی بود که در ۱۹ آوریل ۱۹۴۷ از طریق خواکورک و دشتی برازگر به شروان و مزوری بازگشت.

پس از بازگشت آنها، ژنرال مصطفی بارزانیدر ۶ مه ۱۹۴۷، او جلسه‌ای با رفقایش در روستای آرگوش برگزار کرد و به آنها دستور داد که بمانند یا به اتحاد جماهیر شوروی بروند. در ۲۳ مه ۱۹۴۷، او ژنرال مصطفی بارزانی را در نبرد قطور به اتحاد جماهیر شوروی همراهی کرد. او در نبرد پل ماکو شرکت کرد و در ۱۸ ژوئن ۱۹۴۷ از رودخانه ارس که در مرز ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، عبور کرد.

پس از ورود به اتحاد جماهیر شوروی، در ۱۹ ژوئن ۱۹۴۷، او و تمام رفقایش در نخجوان آذربایجان، به مدت چهل روز در یک اجتماع باز که توسط گروهی از سربازان با سیم خاردار احاطه شده بود، بازداشت شدند. آنها تحت مراقبت بودند و از نظر غذا، لباس و حمل و نقل مانند اسیران جنگی با آنها رفتار می‌شد. بعداً با تصمیم دولت شوروی، آنها به مناطق آغدام، لاچین، آیولاخ و کلبجر آذربایجان تقسیم شدند. در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۷، آنها به یک پایگاه نظامی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، منتقل شدند. در همان زمان، توسط برخی از رفقای تحصیل کرده خود، روزانه چهار ساعت زبان کردی به آنها آموزش داده می‌شد.

جعفر باکیروف پس از بدرفتاری با رفقایش، در ۲۹ اوت ۱۹۴۸ تصمیم گرفت اردوگاه نظامی خود را از جمهوری آذربایجان به جامعه چیرچوک در نزدیکی تاشکند، پایتخت جمهوری ازبکستان، منتقل کند و در آنجا به آموزش نظامی ادامه دهد.

در مارس ۱۹۴۹، او و رفقایش با قطار در روستاهای اتحاد جماهیر شوروی توزیع شدند و در مزارع کلخوزها (زمین‌هایی که مردم از دولت اجاره می‌کردند و سپس به دولت پس می‌دادند) کار کردند.

پس از تلاش فراوان و ارسال چندین نامه توسط ژنرال مصطفی بارزانیدر نوامبر ۱۹۵۱، استالین نامه‌ای از بارزانی دریافت کرد که در آن رنج رفقایش شرح داده شده بود. او بلافاصله تصمیم گرفت کمیته‌ای برای بررسی وضعیت رفقای بارزانی، وریوسکی، در شورا تشکیل دهد.

پس از انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ در عراق و بازگشت او ژنرال مصطفی بارزانیدر ۲۵ فوریه ۱۹۵۹، به موجب مواد ۳ و ۷، بند (الف) ماده ۱۰ و ماده ۱۱ قانون اصلاحی سال ۱۹۵۹، به او و رفقایش عفو عمومی اعطا شد.

در سال ۱۹۵۸ جمهوری عراق به رهبری عبدالکریم قاسم تأسیس شد. در ۱۶ آوریل ۱۹۵۹، او به همراه رفقایش با کشتی جورجیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت.

سال ۱۹۶۲ در زمان آغاز به کار انقلاب سپتامبراو به منطقه مازوریان نقل مکان کرد و سپس به روستای بازه بازگشت. انقلاب سپتامبریاو در نبردهای مناطق بارزان، پیرس و حاجی عمران شرکت داشت.

در ۱۸ نوامبر ۱۹۷۵، پس از انسکوی انقلاب سپتامبر در سال ۱۹۸۰، او به جامعه قوش‌تپه منتقل شد. در ۳۱ ژوئیه ۱۹۸۳، او در عملیات انفال بارزانی توسط دولت عراق کشته شد. دولت عراق از جامعه قوش‌تپه ناپدید شده است.

منابع:

1. آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
2. حمید گردی، خلاصه التاریخ، چاپ اول، (اربیل - انتشارات ارس - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ۱۳۸۳).
3. حیدر فاروق السامرایی، ضیاء جعفر و نقش سیاسی و اقتصادی در عراق، (لندن - دارالحکمه - ۲۰۱۶).
4. رکاری مزویری، زنان روس، تبعید، انفال و نسل‌کشی، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه مینارا - ۲۰۱۰).
5. رکاره مازویری، سربورا تراجیدیایین بارزانیان، چپا یکی، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - 1392).
6. صالح یوسف صوفی، گاهشماری کردستان و جهان، چاپ اول، جلد ۲، (دهوک - چاپخانه استانی دهوک - ۲۰۱۳).
7. صالح یوسف صوفی، گاهشمار کردستان و جهان، چاپ اول، جلد سوم، (دهوک - چاپخانه استانی دهوک - ۲۰۱۳).
8. عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ۲۰۰۲).
9. عبدالرحمن ملا حبیب ابوبکر، قبیله بارزان بین سال‌های ۱۹۳۱-۱۹۹۱، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ) - ۲۰۰۱z).
10. عمر حمزه صالح، نسل‌کشی و جنایات رژیم بعث علیه بارزانی‌ها ۱۹۷۵-۱۹۹۱ از زبان شاهدان و اسناد، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه روژهلات). - ۲۰۱۷z).
11. مجله هتاو، شماره ۱۵۴، سال ششم، اربیل، چاپخانه کردستان، جمعه، ۲۵ فروردین ۱۳۳۸ (۱۵ آوریل ۱۹۵۹).
12. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، انقلاب 14 ژوئیه 1958 در عراق، (بغداد - مؤسسه انتشارات دارالرشید - 1979م).
13. مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادیبخش کرد ۱۹۳۱-۱۹۵۸، (دهوک - چاپخانه خبات - ۱۹۹۸).