Jînenîgarî

Seîd Abababkir di sala 1910an de li gundê Palana yê navçeya Şêrwan Mezin a navçeya Mergesûr a parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Di 21ê Hezîrana 1932an de bi malbata xwe re ji Tirkiyeyê hatiye koçberkirin. Ew radestî monarşiya Iraqê hatine kirin û Seîd li qereqola polîsan a Birkaprayê hatiye wergirtin. Berî ku biçe Yekîtiya Sovyetê, bi Mararî Ezîz Abdullah re zewicî ye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye û bawernameya çandiniyê wergirtiye. Di sala 1959an de li ofîsa çandiniyê ya gundê Selkeyê hatiye xebitandin. Şoreşa Îlonê Ew li gundê Palanayê dijiya. Di sala 1987an de, ji aliyê hikûmeta Iraqê ve ew ji bo civaka Quştepa hate veguhestin.

Ew hem bi Kurdî û hem jî bi Rûsî şareza bû. Di sala 1993an de li civaka Quştapa koça dawî kir û li wir hat veşartin.

Xebatname

Di 15ê Cotmeha 1943an de, qereqola polîsan radestî şervanan kir û tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, hemû milkên wî bi fermana Dadgeha Leşkerî ya Adetî ya Iraqê hatin desteserkirin û nehatin veguhestin. Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, ew çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê Adara 1946an de, tevlî Hêzên Barzaniyê Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mahabad Seqzê bû.

Piştî hilweşîna Komara Demokratîk a Kurdistanê, ew di 3ê Adara 1947an de beşdarî Şerê Nalosê, di 13-14ê Adara 1947an de Şerê Gucarê, û di 19ê Adara 1947an de Şerê Nexde û Şînoyê bû.

Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya Xawkurk û Deştî Berazgar vegeriyan Şêrwan û Mezûrî.

Piştî vegera wan, Genl Mistefa Barzanî Di 6ê Gulana 1947an de, li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an li wir bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Mistefa Barzanî Ew beşdarî Şerê Gelê Qtur û Şerê Pira Mako bû. Piştî gelek zehmetî û westandinê, di 18ê Hezîrana 1947an de ji Çemê Arasê derbas bû, ku li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ye.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbacar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Ew hatin leşkerîkirin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî ji wan re dihat dayîn.

Piştî muameleya xirab a li hember hevalên xwe, Cefer Bakirov biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de kampa xwe ya leşkerî ji Komara Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçûkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Komara Ozbekistanê, û li wir perwerdehiya leşkerî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi balafirê şandin girava Munyakê li nîvê Deryaya Uralê û li zeviyên Kolxozê xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nenirxîne. Mijdara 1951an Koç dike bo Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re vegeriya Kurdistanê û bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê ber bi Gurcistanê ve çûn.

Beşdarbûna 1961 Şoreşa ÎlonêDi 14-15ê Hezîrana 1963an de beşdarî şerê Serê Akrê bû.

Çavkanî:

1. Arşîva Lijneya Ansîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê.
2. Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Wezareta Plankirinê, Yekîneyên Îdarî yên Parêzgehan û Hejmara Malbatan û Nifûsê yên Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Hewler, 2009.
3. Hemîd Gerdî, Kurteya Dîrokê, Çapa Yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2004).
4. Heyder Farûk el-Samaraî, Zia Caefar û Rola Siyasî û Aborî li Iraqê, (London – Dar el-Hikme – 2016).
5. Zrar Silêman Beg Dergalayî, Bîranîn di 1943-1977 de, (Silêmanî - Çapxaneya Rahand - 2002).
6. Şaban Elî Şaban, Hin Agahiyên Siyasî û Dîrokî, Çapa Sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013).
7. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild 2, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).
8. Saleh Yousef Sufi, Kronolojiya Kurdistan û Cîhanê, Çapa Yekem, Cild Sêyem, (Duhok - Çapxaneya Parêzgeha Duhokê - 2013).
9. Omer Farûqî, Jiyan û Têkoşîna Mela Mistefa Barzaniyê Nemir a Serdar Dana, Çapa 2yem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2002).
10. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîra Barzan di Navbera 1931 - 1991an de, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Çandê - 2001).
11. Ebdullah Xefûr, Ferhenga Erdnîgariya Hewlêrê, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2015).
12. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê heta Yekîtiya Sovyetê, çapa 1emîn, (Silêmanî - Çapxaneya Paywand - 2011).
13. Kovara Hataw, Hejmar 154, Sal 6, Erbîl, Çapxaneya Kurdistanê, Înî, 15ê Nîsanê, 1959.
14. Di bîranînên fermandarê şehîd Haso Mîrxan Zhazhokî de, 62 roj bi Barzaniyan re, çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Çandî - 1997).
15. Leyth Abdul Mohsen Cewad el-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexda - Weşanxaneya Dar el-Reşîd - 1979).
16. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).
17. Mesûd Barzan, Barzani û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, Cild 1, (Hewlêr - Çapxaneya Nenas - 2012).
18. Necef Qulî Psîan, ji Mehabada xwînî heta qeraxên Arasê, bi Şewket Şêx Yezdîn, çapa 1emîn, (Pîrmam - Jubîleya Zêrîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996).