AI Kurdish (Kurmanji) Show Original

Çîroka Çiyayê Heybat Sultan

Destana Çiyayê Heybat Sultan di 25ê Hezîrana 1963an de pêk hat, dema ku hikûmeta Iraqê operasyona xwe ya leşkerî li dijî Kurdistanê ji nû ve dest pê kir, her çend artêş û kirêgirtiyên di êrîşa yekem de şikestinek mezin xwarin.


Çîroka Çiyayê Heybet Sultan di 25ê Hezîrana 1963an de qewimî, dema ku hikûmeta Iraqê dest bi operasyona leşkerî ya li dijî Kurdistanê kir. Her çend artêş û kirêgirtiyên artêşa Iraqê di êrîşa yekem de şikestinek mezin xwarin jî, di êrîşa duyem de Çiyayê Heybet Sultan Ranya û Betwata girtin.

Di havîna 1963an de, piştî ku Baasiyan bi darbeyek leşkerî desthilatdarî bi dest xistin, hikûmeta Iraqê bi planeke karesatbar ji nû ve şer li ser Kurdistanê ferz kir, danûstandinên aştiyê red kirin û piştî ku Baasiyan bi darbeyek leşkerî desthilatdarî girtin destê xwe, kampanyayek wêrankirina bajar û gundên Kurdan, nemaze li deverên di bin kontrola şoreşger de, ji nû ve dest pê kir.

Piştî dagirkirina Koyê û komkujiya bi dehan sivîlên bêguneh bi fermana Taha Şakarçî, fermandarê artêşa Iraqê, hêzên Pêşmerge neçar man ku ji bo avakirina xeta parastinê vekişin Çiyayê Heybet Sultan. Pêşmergeyên din ji baregeha Pirar çûn da ku xeta parastinê xurt bikin, yek di bin fermandariya Fars Bawa û yê din jî di bin çavdêriya Wso Dzeyi de.

Hikûmeta Iraqê amadekariyên êrîşeke mezin li dijî Çiyayê Heybet Sultan li derdora rojhilatê Koyê dikir, bi serokatiya Albay Seîd Hemo, fermandarê lîwaya pêncemîn a firqeya duyem. Parastina herêmê ji wan re hatibû spartin.

Di 25ê Hezîrana 1963an de, artêşa Iraqê, bi piştgiriya hêzek kirêgirtî (Ceş), çend yekîneyên zirxî û tabûrek topxane, êrîşî çeperên Pêşmerge kir. Artêş û ceşiyan gelek windahî dan, gelek cenaze li qada şer hiştin, di heman demê de hêzên Pêşmerge şehîdek û sê birîndar dan.

Piştî serkeftinê, fermandarê eniya şer Omer Dababa nameyek ji Mistefa Barzanî Serokê Bilind ê Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) û Mekteba Siyasî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) rewş û encamên şer şîrove kirin.

Piştî demekê, artêşa Iraqê hêzên xwe ji nû ve organîze kir û dest bi amadekariyên êrîşeke din kir. Du tabûrên din ên piyade hatin alîkariya wan. Wan difikirîn ku ew dikarin dîsa êrîşî çeperên Pêşmerge bikin, lê vê carê bi zehmetiyek mezin êrîşên xwe ji nû ve dest pê kirin. Li hemberî çeperên Pêşmerge berxwedan pir dijwar bû, û nebûna cebilxane û çekan pirsgirêkek din a Pêşmerge bû, ji ber vê yekê wan biryar da ku xeta parastinê bihêlin û ber bi Betwata û Ranya vekişin. Bi girtina çiyê re, hikûmetê êrîşên li ser herêmê rawestand, û dûv re hin ji hêzên ku beşdarî şer bûn tevlî hêzên ku êrîşî herêma Mergasur kirin bûn.

Piştî bidawîhatina êrîşê û lêdana hedefê ji aliyê artêşa Iraqê ve bo demekê, şer û êrîşên artêşa Iraqê aram bûn û herêm hinekî aram bû, ku ev yek ji bo hêzên Pêşmerge derfetek guncaw bû ku hêzên xwe ji nû ve organîze bikin.

   


çavkanî:

1- Mesûd Barzanî, Barzaniyê û Tevgera Rizgariya Kurd, Cild III, Beşa I, Şoreşa Îlonê 1961-1975, çapa yekem 2004.

2- Îbrahîm Celal, Başûrê Kurdistanê û Şoreşa Îlonê, Avakirin û Wêrankirin 1961-1975, Çapa Çaremîn,

3- Xoşew Elî Kanîalncî, Bîranînên Ezîz Qazî Surçî, çapxaneya Danişfar, Hewlêr,

4- Xurşîd Şera, Xebat û Xoen, Bîranînên Salên Têkoşîna Pêşmerge, Çapa Sêyem, Erbîl,

5-Seyîd Kaka, Birwari Peshmeryek, Çapxaneya Wezareta Çandê, Çapa 1emîn,

6- Gazî Adil Gerdî, Pêşmerge di Xizmeta Rêya Barzaniyê Nemir de, Hecî Biroxî, Cild 1, Çapa Duyem, Tirkiye,


Gotarên Têkildar

Şerê Destmalê

Şerê Mendîlê êrîşeke Hêzên Pêşmerge yên Kurdistanê bû li ser baregeha Tabûra Taybet a 6emîn li Mendîlê, ku 5 km dûrî bajarê Çemçemalê ye. Amûrên leşkerî û hevpeymanî destkeftiyên hêzên Pêşmerge bûn.

Zêdetir agahî

Şerê Bagera yê 1983an

Ev şer çalakiyeke din a hêzên Pêşmergeyên Kurdistanê ye di Komîteya Herêma Duhokê ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) de. Di şeva 19-20ê Nîsana 1983an de, 25 Pêşmergeyan li ser rêya Bagera-Swaratuka kemînek danîn ser hêzên artêşa Iraqê.

Zêdetir agahî

1985. Ledani Rabaya Gardi Bie

Di 28ê Tebaxa 1985an de, hêzeke Pêşmergeyan a girêdayî Komîteya Herêma Zaxo ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) êrîşî baregeha leşkerî ya Girê Guliya li herêma Badînayê kir, lê ji ber hebûna gelek mayînan nekarî wê bigire. Herêma derdora Rabayayê û teqînê ziyanek mezin da hejmarek Pêşmergeyan, ji ber vê yekê wan dev ji girtina Rabayayê berda û cenazeyên şehîd û birîndaran rizgar kirin.

Zêdetir agahî