Jînenîgarî

Cemîl Tewfîq Husên, ku wekî Cemîl Sûr jî tê nasîn, di sala 1912an de li navçeya Bamernî ya navçeya Amêdiyê li parêzgeha Duhokê ji dayik bûye. Di sala 1939an de tevlî refên Partiya Hîwa bûye. Berî ku biçe Yekîtiya Sovyetê zewicî bû. Meryem Mistefa Taha du kur û keçek hebû, Ezet Cemîl (di sala 1936an de ji dayik bûye), Bahzad Cemîl (di sala 1940an de ji dayik bûye) û Gulîzar Cemîl (di sala 1942an de ji dayik bûye). Zulfiya Agalîb Sefer kurek û du keç hebûn, Abdullah Cemîl (di sala 1954an de ji dayik bûye), Esmer Cemîl (di sala 1952an de ji dayik bûye) û Zulekha Cemîl (di sala 1956an de ji dayik bûye). Cotmeha 1963an de şerkirinÇiyayê MatînEw şehîd bû. (Ew hat şehîdkirin.)

Xebatname

Di sala 1945an de, tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû û beşdarî şer bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, bi biryara Dadgeha Leşkerî ya Adetî hemû milkê wî hate desteserkirin.

Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, ew hate girtin. Mistefa Barzanîû hevalên wî derbasî Rojhilatê Kurdistanê bûn. Piştî damezrandina Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê, di 31ê Adara 1946an de, wî di nav hêzên Barzan de komarê parast.

Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê û vegera Barzaniyê ji Rojhilatê Kurdistanê bo Başûrê Kurdistanê, ew beşdarî Şerê Nexde û Şerê Şînoyê li Mezûriyê Rojhilatê Kurdistanê bû.

Piştî vegera wan, GenlMistefa Barzanî Di 6ê Gulana 1947an de, li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist û ji wan re talîmat da ku an bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê Gulana 1947an de, di Şerê Gel de, ew bi General Mistefa Barzanî re çû Yekîtiya Sovyetê. Beşdarî Şerê Pira Mako bû û di 18ê Hezîrana 1947an de ji çemê Arasê derbasî Yekîtiya Sovyetê bû.

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Naxçevan, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku ji aliyê komek leşkeran ve bi têlên dirandî hatibû dorpêçkirin, hatin girtin. Ew ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer dihatin parastin û muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelbacar ên Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezar li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Ew hatin leşkerîkirin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî ji wan re dihat dayîn.

Piştî muameleya xirab a li hember hevalên xwe, Cefer Bakirov biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de kampa xwe ya leşkerî ji Komara Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçûkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Komara Ozbekistanê, û li wir perwerdehiya leşkerî berdewam kirin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên kolxozan (erdên ku mirov ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re didan hikûmetê) xebitîn.

Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir û wî tavilê biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê lêkolîn bike. Di Mijdara 1951an de, ew çû Vrevisky, Yekîtiya Sovyetê.

Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê Sibata 1959an de, ew û hevalên wî li gorî bendên 3 û 7, paragrafên (a) yên benda 10an û benda 11an efûyek giştî wergirtin.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, ew bi hevalên xwe re li ser keştiya Georgia bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê. Wî di Şoreşa Îlonê de di şerê Gale Zawîta, Gale Qantara, şerê Sîartika, Sersengê û di şeva 4ê Cotmeha 1963an de di şerê paqijkirina rê de beşdar bû. Şerê Çiyayê Matîn Ew şehîd bû.

Çavkanî:

1. Arşîva Lijneya Ansîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê

2. Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Wezareta Plankirinê, Yekîneyên Îdarî yên Parêzgehan û Hejmara Malbatan û Nifûsê yên Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Hewler, 2009.
3. Hemîd Gerdî, Kurteya Dîrokê, Çapa Yekem, (Hewlêr - Weşanxaneya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2004).
4. Heyder Farûq el-Samarî, Ziya Cafer û Rola Siyasî û Aborî li Iraqê, (London – Dar el-Hikme – 2016).
5. Dana Adams Schmidt, Rêwîtiyek di nav Mêrên Wêrek ên Kurdistanê de, wergera Ebûbekir Salih Îsmaîl, (Duhok - Enstîtuya Lêkolîn û Weşanê ya Mukrianî - Çapxaneya Xanî - 2008).
6. Senger û Pêşmerge, Cemîl Tewfîq Husên bi nasnav Jumile Sor, Kovara Senger û Pêşmerge, Organa Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK), Hewlêr, 15 Çirî 2018.
7. Omer Farûqî, Jiyan û Têkoşîna Mela Mistefa Barzaniyê Nemir a Serdar Dana, Çapa 2yem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2002).
8. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîra Barzan di Navbera 1931-1991an de, Çapa 1em, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Çandê - 2001z).
9. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê heta Yekîtiya Sovyetê, çapa 1emîn, (Silêmanî - Çapxaneya Paywand - 2011).
10. Di bîranînên fermandarê şehîd Haso Mîrxan Zhajokî de, 62 roj bi Barzaniyan re, Barzaniyan çûn Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Roşnbirî - 1997).
11. Leyth Abdul Mohsen Cewad el-Zubaidi, Şoreşa 14 Tîrmeh 1958 li Iraqê, (Bexda - Weşanxaneya Dar el-Reşîd - 1979).
12. Mistefa Hesen Şaban, Salvegera Şehîdekî Wêrek, Rojnameya Biryati, Organa Partiya Demokrat a Kurdistanê, Hejmar 2925, Erbîl, Pêncşem, 16ê Îlonê, 1999, r.
13. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebatê - 1998).
14. Mesûd Barzan, Barzan û Tevgera Rizgariya Kurd 1961-1975, Cild III, Beşa I, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdehiyê - 2004).
15. Necef Qulî Psîan, ji Mehabada xwînî heta qeraxên Arasê, bi Şewket Şêx Yezdîn, çapa 1emîn, (Pîrmam - Jubîleya Zêrîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996).