کشانەوە و پاشەکشەی حکومەتی عێراق لە جێبەجێکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە دیمەنی سیاسی ناوچەکەدا بەدیکرد. لەماوەی چوار ساڵی دانوستانەکاندا، حکومەتی عێراق لەڕووی سەربازییەوە خۆی داڕشتبووەوە، سوپاکەی پڕچەک کردبووەوە و لەڕێگەی پتەوتربوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت، سوپاکەی ڕێکخستبووەوە. ئەم هاوکارییە بریتی بوو لە واژۆکردنی ڕێککەوتننامەی دۆستایەتی و هاوکاری بە ئامانجی بەهێزکردنی سوپای عێراق بۆ چەقاندنی شۆڕشی کورد. یەکێتی سۆڤیەت لە بەرامبەردا هەوڵیدا وەبەرهێنانەکەی لە عێراقدا بەکاربهێنێت بۆ چەسپاندنی کاریگەرییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

لە سەرەتای مانگی نیسانی ساڵی ١٩٧٤، سوپای عێراق بە شێوەیەکی ستراتیژی هێزەکانی گواستەوە بۆ شاری سپیلک پێش ئەوەی شەڕ و پێکدادانەکانی نوێ دەستپێبکاتەوە، ئەمەش دوای گەمارۆدانی سەربازگەی حەمیە لەلایەن پێشمەرگەوە لە ڕواندز. هەروەها هێزە عێراقییەکان بارەگایەکی لیوایان لە گوندی باڵەک جێگیر کرد کە دەکەوێتە باکووری گەلی عەلی بەگ، کە دواتر گواسترایەوە بۆ هەمان ناوچە. لە ١٦ی نیسانی ١٩٧٤، مستەفا بارزانی، سەرکردەی… پارتی دیموکراتی کوردستان (پ.د.ک) و شۆڕشی ئەیلول، بە فەرمانی هێرشی لەناکاو بۆ سەر بنکەی سەربازی سپیلک لە ڕۆژئاوای شارۆچکەی خەلیفان. ئامانج لێی دەستبەسەرداگرتنی ئەم شوێنە ستراتیژییە بوو. بەڵام سەرەڕای ئیرادەیان، هێزی پێشمەرگە بەهۆی بەرگرییە ترسناکەکەی سوپای عێراق و ژمارەیەکی سەرووتر و چەکی پێشکەوتووەوە نەیتوانی سەرکەوتوو بێت. بەپێچەوانەوە، ڕاپۆرتێکی تر ئاماژەی بەوەدا کە حکومەتی عێراق هێرشی لە ناوچەی تەحەدای سپیلک دەستپێکردووە، کە لیوایەکی عێراقی خۆی بینیوە کە لەلایەن پێشمەرگەوە گەمارۆدراوە. دوای شەڕێکی چڕ، سوپای عێراق توانی گەمارۆی پێشمەرگە بشکێنێت و ڕێگەی بە دوو هێزەکەیان دا کۆببنەوە وەک ئامادەکارییەک بۆ هێرشێکی گەورە بۆ سەر ڕواندز.

لە بەرامبەر زیادبوونی هەڕەشەکەدا، کەتیبەیەکی هێزی پێشمەرگە بە فەرماندەیی میرخان محەمەد ئەمین بۆ سەرچیا جێگیرکرا، ئەمەش دوای ئەوەی زانیاری هەواڵگری سەبارەت بە جموجۆڵەکانی سوپای عێراق لە ناوچەکەدا بڵاوکرایەوە. دواتر لە مانگی نیساندا فەوجی ٢ی زۆزک بە فەرماندەیی نەقیب یونس ڕۆژبەیانی ئاڕاستەی سەرچیاش کرا بۆ بەهێزکردنی هێڵەکانی بەرگری. هێزی پێشمەرگە ئەرکی بەرگریکردن لە ڕێگای سەرەکی سپیلک- خەلیفان پێسپێردرا، بەو پێیەی سوپای عێراق بەنیازی پێشڕەوی بوو بەرەو مۆڵگەکانی شۆڕش لە ڕواندز و دیانا و باڵەکایەتی.

پێشتر لە ڕۆژی هاتنی فەوجی دووەمدا، سوپای عێراق بەدرێژایی ڕێگای سپیلک-خەلیفان پێشڕەوی کرد و یەکەیەکی پێشمەرگەی جێگیریان کرد. سەرەڕای لەدەستدانی پێنج چەکدار و توشی چەند بریندارێک، پێشمەرگە زیانێکی بەرچاوی بە هێزەکانی عێراق گەیاند و بە ناچاری پاشەکشەیان کرد. بەڵام کاتێک کەتیبەی لیوا یونس دوای گەشتێکی ماندووکردن گەیشتە ناوچەکە، ئاگادارکرانەوە کە هیچ پێشهاتێک لەم دواییانەدا سەبارەت بە جوڵەی سەربازانی عێراق ڕووی نەداوە. بە ناڕەحەتی ئەوان، بەیانیەکەی دیکە بۆیان دەرکەوت کە سوپای عێراق پێشتر دەستی بەسەر سەرچیادا گرتووە. لە ئەنجامدا یەکەی پێشمەرگە کە بەرگری لە ڕێگای سپیلک- خەلیفان دەکات، فەرمانی گواستنەوەی بۆ پەنەسەر درا، لە کۆتایی زنجیرە چیای سەرچیا کە ڕووی لە خەلیفان کردووە. هەر زوو دوای ئەوە ڕێنمایی سەرکردایەتی شۆڕش دەرچوو بۆ بەرپەرچدانەوە و وەرگرتنەوەی سەرچیا لە سوپای عێراق.

پێشمەرگە دەستی کرد بە ئامادەکاری بۆ هێرشی دژە هێرش، بەڵام جموجۆڵەکانیان لە خەلان – بیاوە بۆ پەنەسەر بە درێژایی ڕۆژ بەردەوام لەلایەن فڕۆکەکانی عێراقەوە کرایە ئامانج. لەگەڵ گەیشتنی هێزەکانی پێشمەرگە بۆ پەنەسار و خۆیان بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی سەرچیا ئامادە کرد، لەناکاو لەلایەن هێزە عێراقییەکانەوە هێرشیان کرایە سەر. بەڵام پێشمەرگە بە خۆڕاگرییەکی بەرچاو وەڵامی دایەوە و سەربازانی عێراقی لەناوبرد و تەنیا سێ بۆ چوار سەربازی برینداری گرت. سەرەڕاى توشبوونى زیانى گیانى و بریندارانى خۆیان، هێزەکانى پێشمەرگە خۆى کۆکردەوە و هێرشى بەرپەرچدانەوەیان دەستپێکرد.

بەڵام ئۆپەراسیۆنەکە بەهۆی خیانەتکردنی بەرپرسێکی پێشمەرگە ڕووبەڕووی پاشەکشەی توند بووەوە، کە زانیاریی گرنگ و گرینگی بۆ سوپای عێراق دزەپێکرد. سوپای عێراق بە زانینی پلانی سەعاتی سفری پێشمەرگە چەکدار بوو، هێرشەکەی بەرپەرچ دایەوە و لە ئەنجامدا پێشمەرگە شکستی هێنا. دوابەدوای شکستەکە، فەرماندەکانی هێڵی پێشەوە داوایان لە سەرکردایەتی شۆڕش کرد کە بنکەی سەربازی سپیلک تۆپباران بکەن، کە سەربازانی عێراقی بۆ هێرشێکی نزیک لەوێ کۆدەبوونەوە. سەرکردایەتی شۆڕش بە داننان بە گرنگی ستراتیژی ئەم کارە، بە خێرایی فەرمانی بە فەرماندەی تۆپخانە، حەلی دۆڵەمەری دا کە پلانەکە جێبەجێ بکات.

لە ماوەی یەک شەودا دوو تۆپ بە سەرپەرشتی فەرماندەی تۆپخانە و فەرماندەی فەوجی ٢ی زۆزک، ڕەسادی گواسترانەوە بۆ خاڵان و بیاو. یەکەکانی تۆپخانەکان کە لەسەر چیای برادۆست جێگیر بوون، ڕێنمایی کران کە لە کاتی خۆرهەڵاتندا دەست بە بۆردومانەکە بکەن. ئەو تۆپبارانە قورسە بووە هۆی تەقینەوەی وێرانکەر لەناو بنکەی سەربازی سپیلک و لەناوبردنی جبەخانە و تانکی سووتەمەنی و گورزێکی بەرچاوی لە هێزەکانی عێراق گەیاند.

سەرچاوە:

١- ئیبراهیم، ​​باشی و شۆڕشی چای، بنیاتنان و تووندوتین، ١٩٦١-١٩٥، چاپی چوار وێنە، ٢٠٢٠.

٢- کورد و ده ستکه وتنه وه ی ده ستپێکردنه وه ی به ڕده وامه ، ئاماده کردن به لۆکمان میدا، و ڕگیڕانی به ڕده وام، ڕیز و ڕحه ڵا (چاپخانه ی ڕۆژهه ڵا- فه ڕمانده ی).  

٣- سڤێرت ئيبرايم خۆشناو،ڕودا ٧٩٧٠بازي و شوويلوولى ٠-١٩٥، چاپى يولايم، (ههههير- ٢٠٢٢).

٤ دیھەرەھەنگ قادری سیتەکانی- پێشکەوتنی شۆرشی ھونەری یەکەم ٣١ کانى- ٢٠٢٢.

55- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوت ڕزگاریخوازی کورد، دەستخۆشی سێی دەستی، بیری دووچار، چاپی دەستی، (ههولێر- 24).