سلێمان خاڵ ئاڵ

ژیاننامە 

سلێمان خاڵ عەل لە ساڵی 1913 لە گوندی بەرداری سەر بە قەزای پیران لە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٢ لەگەڵ بنەماڵەکەی بوونە پەنابەری تورکیا. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە بەشی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کۆچی دوایی کرد و لەوێ بەخاک سپێردرا.

بیرەوەرییەکانی خەبات 

ساڵی 1943 پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کرد، لە 12ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1943 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی خێرازۆک کرد، لە 10ی تشرینی دووەمی ساڵی 1943 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی مەزنێ کرد، هەروەها لە 8ی ئابی 1945 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی مێرگەسۆر کرد. لە 19ی ئابی 1945 بە فەرمانی دادگای سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەگواستراوەکانیدا گیرا.

دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، لە ١١ی ئۆکتۆبەری ١٩٤٥ دەچێتە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بەڵام بنەماڵەکەی لە باشووری کوردستان ماونەتەوە. لە 31ی ئازاری 1946 لە مەهاباد لە هێزی بارزانی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان دەبێتە پێشمەرگە و لە شەڕەکانی میحوەری سەقز لە کۆماری دێموکراتی کوردستان لە مەهاباد بەشداری دەکات.

یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە 19ی نیسانی 1947، لە ڕێگەی (دەشتی خواکورک و دەشتی بەرازاگراوە) لە ڕێگەی خاکی باکوری کوردستانەوە گەڕایەوە سەر خاکی شێروان و مزووری. 

دوای گەڕانەوەیان، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لە گوندی ئارگوش لەگەڵ هەڤاڵانی کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕێگەی پێدان بڕیاری مانەوە، یان چوون بۆ یەکێتی سۆڤیەت بدەن، لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی چەمی قەتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە و دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە ڕووباری ئاراس کە دەکەوێتە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕیوەتەوە بۆ ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لەگەڵ هەموو هەڤاڵەکانیان لە شاری نەخچوان، لە کۆماری ئازەربایجان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمەڵگەیەکی چۆڵدا دانران کە بە تەلی چەقۆ دەورە دراون و لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و سەبارەت بە خواردن و جل و بەرگ و گواستنەوە وەک دیلەکانی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. دواتر لەسەر بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت بەسەر ناوچەکانی ئەغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجار لە ئازەربایجان دابەشکران. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947 گواسترانەوە بۆ سەربازگەیەکی سەر دەریای خەزار لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرا و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجان ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشق و ڕاهێنانیان پێدەکرا. لە هەمان کاتدا بۆ ماوەی چوار کاتژمێر لە ڕۆژێکدا بەشێک لە هەڤاڵەکانیان لەلایەن بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیانەوە وانەی زمانی کوردییان پێدەوتەوە.

دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باگرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵەکانی، بارزانی بڕیار دەدات کەمپی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی The Chirchik Nearby Tashkent، پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام دەبن لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر وەک یەک و گروپ بەسەر گوندە گوندنشینەکانی یەکێتی سۆڤیەتدا دابەشکران و لە کێڵگەکانی کۆلخۆز (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر پشکی حکومەتیان دەدایەوە) کاریان دەکرد.

دوای هەوڵێکی زۆر و نامەیەکی زۆر کە جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین ناردووە، دواجار نامەیەک دەگاتە دەستی ستالین کە تیایدا بارزانی باس لە کێشەی هەڤاڵەکانی دەکات و ستالینیش یەکسەر بڕیار دەدات لیژنەیەک پێکبهێنێت بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی، لە کۆتاییدا بڕیاری لیژنەکە ئەوەیە کە هەموویان لە شاری ڤریڤسکی کۆبکاتەوە، بۆیە دەچێتە شاری ڤریڤسکی سۆڤیەت تشرینی دووەمی ١٩٥١.

دوابەدوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە 25ی شوباتی 1959، بەپێی هەردوو مادەی سێ و حەوت و بەشی (ئە)ی مادەی دە، و کارکردن بە مادەی 11، بەپێی یاسای هەموارکراوی ژمارە 19ی ساڵی 1959، ئەو و هەڤاڵەکانی کەوتە بەر لێبوردنی گشتی.

ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرۆکایەتی عەبد الکریم قاسم دامەزراوە، ئەو کە پێشتر باسمان کرد لە 16ی نیسانی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی گرۆزە لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی 1961 بەشداری شۆڕشی ئەیلوول کردووە و بەشداری شەڕەکانی کردووە و لە ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول وەک پەنابەرێک دەچێتە شانشینی ئێران و لە ساڵی 1982 لە بۆردومانکردنی کۆمەڵگەی زێوا بریندار بووە، تا ئەو کاتەی کۆچی دوایی کردووە لە زێوە ماوەتەوە.

سەرچاوەکان: .

1. حیساب مارکێت، پوختە نامێنێت، چاپی داوە، (هههههه ت - دیزگای چاپ و مێژووی کردراس - چاپخانه ی به ڕده وام ده ڕباره ی ده ڕباره ی ده ڕه وه ی مانگی ڕابردوو - ٤٤).

2. ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎ ‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‎‏‏‏‏‏‏‏دا ‏‏داواکاریە، چاپی سێی کاری، (ههولێر - چاپخانە ڕۆژهه١ڵات - ٢٠٣ز).

3. صالح یوسف صوفي، کرۆنۆلۆژیاێ و جیهان، چاپا ئێکێ، دارێرگ دووێ و سێیێ (دهۆک - چاپخانا پارێزها دهۆکێ - ٢٠١٣ز).

4. عمر فاروقی، سردار زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصفیتی بارزانی، چاپ دوم، (هولێر - چاپخانە وزارت آمش و پرورشوز - 202ز).

5. کاروان محه ڵاته کاری جیددی، بارزانی به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به سۆڤ، چاپی کار، (سلێمانی - چاپخانه تایبه ت به چه ند - ٢٠١١ز).

6. یادەوەری فتارمان لە کۆتایی هاتنی ئامادەیی حسابی میرخان ژازامیرخان ژودال بارزانی دا چۆمی بارزانی بۆ چارەسەری سۆشیالیتی سۆشیالیتی، چاپی دەستی (ههید - چاپخانە ڕۆشنی - ١٩٩٧ز).

7. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).

8. مسعود بارزانی، بارزانی و بزوت٥ ڕزگاری کوردی ١٩٣١ - ١٩٨، (دهۆک - چاپخانه خه ت - ١٩٩٨ز).

9. جه ڵه فلی پسیان، به مه هابادی خوێنه ڕی به ڕهه ڵه ت به ڕه و قوربان ئاراس، و. شه ڵه شه ت خه ڵک وه ڕگرتن، چاپینه وه ، (پیرمام - یۆبیلی زێڕین پارتی دیموکراتی - ١٩٩٦ز).

10. ئـ.د.ئۆ، فایلی ژمارە-، فایلی ژمارە AI-10، لیستی هەڵبژاردەکانی مسته فا٦ بۆ هاڤاریتیڤێت، وێڕای سۆراغی سۆراغی سلاحی هاڵۆ پێشش کراو، ٢٠١ز.

11. ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره، HB-١٦٤، پارتی دیموکراتی، باره بارزانی، لێژ، ئیدارەی باڵای ناوچوارزان بارزان، فۆرمی سلێمان خاڵ ئالیمامح ئاهەنگ ، پیر، ١ تشرینی دووی دووەمی ٢٠١٨ز.

12. ئـ.د.ئـ، یلیلی ژماره١٥- ، قه یب، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، قه ڵه مه ، به ڕامبه ڕ به مه به سته کانی به ڕامبه ڕ به شه مه ، قه ڵه مه ت به ڕامبه ڕ به شه ڕجه .