Jînenîgarî
Ew di sala 1903an de li gundê Pêndro, navçeya Şêrwan Mezin, navçeya Mergesûr, parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Berî ku biçe Yekîtiya Sovyetê zewicî bû. Navê jina wî Fatîme Mihemed Cibûrî bû û kurekî wan hebû bi navê Xurşîd Selîm ku di sala 1941an de ji dayik bû û li Komara Mehabadê koça dawî kir. Wî ji koleja leşkerî li Yekîtiya Sovyetê mezûn bû. Wî li Yekîtiya Sovyetê bi Mariyê re jî zewicî. Ew hem bi Kurdî û hem jî bi Rûsî şareza bû. Di 30ê Adara 1986an de li Tehranê koça dawî kir û li goristana Bajarê Rojhilatê Zevehê li Rojhilatê Kurdistanê hate veşartin.
Qeyda Xizmetê
Di sala 1931an de, tevlî refên Şoreşa Barzan a Yekem bû û beşdarî şeran bû. Di sala 1943an de, tevlî Şoreşa Barzan a Duyem bû û beşdarî şerên vê şoreşê bû. Di 19ê Tebaxa 1945an de, hemû milkên wî yên gerok û negerok bi biryara Dadgeha Leşkerî ya Adetî ya Iraqê hatin desteserkirin. Di 11ê Cotmeha 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Barzan a Duyem, ew bi malbata xwe re koçî Rojhilatê Kurdistanê kir. Di 31ê Adara 1946an de, ew tevlî hêzên Barzan ên Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê bû. Wî her wiha beşdarî şerên Mîendaw û Gaderê bû. Piştî têkçûna Komara Demokratîk a Kurdistanê di 19ê Adara 1947an de, ew beşdarî şerên Nexde û Şîno li Rojhilatê Kurdistanê bû. Ew yek ji wan Pêşmergan bû ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya Xwarkurk û Barazgrê li Bakurê Kurdistanê vegeriya Şêrwan û Muzurî.
Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15ê Gulana 1947an de li gundê Argoşê bi hevalên xwe re civînek li dar xist. Wî ji hevalên xwe re hilbijartinek azad da ka ew dixwazin bimînin an jî herin Yekîtiya Sovyetê. Hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û ber bi Yekîtiya Sovyetê ve biçin. Di 23ê Gulana 1947an de, Selîm ligel General Mistefa Barzanî çû Yekîtiya Sovyetê û beşdarî Şerê Gelê Qtur û Şerê Pira Mako bû. Di 18ê Hezîrana 1947an de, piştî gelek zehmetiyan, ew li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê ji Çemê Arasê derbas bû.
Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Nexçîvanê, Azerbaycanê, çil rojan di nav civatek vekirî de ku bi têlên dirandî dorpêçkirî bû û ji aliyê leşkeran ve dihat parastin, hatin girtin. Ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve, ew wekî dîlên şer hatin muamelekirin. Paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê ew li herêmên Axdam, Laçîn, Ayulax û Kelecarê yên Komara Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew ji bo baregehek leşkerî ya li ser Deryaya Xezarê li Baku, paytexta Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Di 23ê heman mehê de, cilên leşkerî dan wan û di bin çavdêriya efserên Komara Azerbaycanê de rojane heşt saetan perwerdehiya leşkerî wergirtin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwende ve rojê çar saetan dersa Kurdî ji wan re hat dayîn.
Piştî ku Cefer Bakirov hevalên xwe xerab kir, Barzaniyê nemir biryar da ku di 29ê Tebaxa 1948an de kampa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçûkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê, û li wir perwerdehiya xwe ya leşkerî berdewam kirin.
Di Adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên "Kolxozan" (erdên ku xelk ji hikûmetê kirê dikirin û dûv re parek ji berhemê didan hikûmetê) xebitîn.
Piştî gelek hewldan û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzaniyê nemir ve ji Stalîn re, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzaniyê nemir behsa êş û azarên hevalên xwe dikir. Wî di cih de biryar da ku komîteyek ava bike da ku rewşa hevalên Barzaniyê nemir lêkolîn bike. Komîteyê di dawiyê de biryar da ku hemûyan li Vrevskî bicivîne, ji ber vê yekê di Mijdara 1951an de, General Barzaniyê nemir û hevalên wî çûn Vrevskî, Yekîtiya Sovyetê.
Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Iraqê û vegera General Mistefa Barzaniyê nemir, di 25ê Sibata 1959an de, li gorî herdu bendên 3 û 7, paragrafa (a) ya madeya 10an û li gorî madeya (11an), û li ser bingeha qanûna sererastkirî ya hejmar 19, General Mistefa Barzaniyê nemir û hevalên wî efûyeke giştî wergirtin.
Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hate damezrandin. Di 16ê Nîsana 1959an de, Serok Barzanî bi hevalên xwe re li ser keştiya Groza bi rêya bendera Besrayê li başûrê Iraqê vegeriya Kurdistanê.
Di sala 1961an de, ew li baregeha Serokê nemir Barzaniyê nemir li Hacî Omeran a li Hewlêrê bû. Di sala 1964an de, ew çû cem Şêx Ehmed Barzaniyê nemir. Di sala 1975an de, piştî têkçûna Şoreşa Îlonê, ew vegeriya bajarê xwe yê jidayikbûnê. Di sala 1978an de, ji aliyê hikûmeta Iraqê ve ew veguhezî Behrekê. Di sala 1983an de, ew wekî penaber çû Komara Îslamî ya Îranê.
Çavkanî:
-
حهمید گهردی، پختهی مێژوونامه، چاپی یهكهم، (ههولێر - دهزگایچاپ و بڵاوكردنهوهی ئاراس - Çapxaneya û هزارهتی پهروهرده- 2004z).
-
حیدر فاروق السامرائي، ضياء جعفر ودوره السياسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - 2016 م).
-
شهعبان عهلی شهعبان، ههندێک زانیاری سیاسی و مێژووی، چاپی سێیهم، (ههولێر - چاپخانهی ڕۆژههڵات - 2013ز).
-
شهوكهت شێخ یهزدین، یۆبیلی زێڕینی پێشمهرگه، (پیرم - چاپخانه خهبات - 1996ز).
-
صالح یوسف صوفی، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، بهرگێ دووێ، (دهۆك - چاپخانa پارێزگهها دهۆكێ - 2013ز).
-
صالح یوسف صوفی، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، بهرگێ سێ، (دهۆك - چاپخانa پارێزگهها دهۆكێ - 2013ز).
-
عمر فاروقی، سردار دانای زندگی û têkoşerên şehîdê ملا مصطفی بارزانی، çapa duyemîn (ههولێر - چاپخانهی وزارت آموزش و پرورش - 2002z).
-
عهبدولڕهحمان مهلا حهبیب ئهبوبهكر، عهشیرهتی بارزان له نێوان 1931 - 1991, چاپی یهكهم، (ههولێر - Çapxaney û هزارهتی رۆشنبیری - 2001).
-
عهبدوڵڵا غهفور، فهرههنگی جوگرافیای ههولێر، (ههولێر - چاپخانهی حاجی هاشم - 2015ز).
-
Karwan محهمهد مهجید، بارزانییهكان له مههابادهوه به سۆڤێت، چاپی یهكهم، (سلێمانی - چاپخانهی پهیوهند - 2011z).
-
گۆڤاری ههتاو، ژماره 154، Saڵی شهشهم، ههولێر، چاپخانهی كوردستان، ههینی، 15 نیسانی 1959.
-
له یادداشتی فهرماندی شههید حهسۆ میرخان ژاژۆکی، 62 لهگهڵ لهبارێزانی دا چوونی بارزانیکانی بۆ یهکێتی سۆڤێت، چاپی یهكهم (ههولێر - Çapxane -19-19).
-
ليث عبدالمحسن جواد الزبيدي، ثورة 14 تموز 1958 في العراق، (بغداد - دارالرشيد للنشر - 1979م).
-
محهمهد ساڵح پێندرۆیی (جگهرسۆز), ژیانیکهلتووری و كۆمهڵایتی دهڤهری مزووری باڵا, (ههولێر –چاپخانهی رۆژههڵات -2020ز).
-
مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانهی خهبات – 1998ز).
-
نهجهف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییهوه ههتا لێوارهكانی ئاراس، و. شهوكهت شێخ یهزدین، چاپی یهكهم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - 1996ز).
-
ئـ.د.ئـ, Pelên AI-10, Lîsteya Hevalanî ya Barzanî ji bo Yekitiya Sêwet, Bikarhêneriya Navnetewî ya Pêşerojê, 2016.
-
ئـ.د.ئـ، Pelên jmarê HB-162, Partî Dîmokratî Kurdîstan, Barbigay Barzanî, Legenêy Baڵای Navçeyî Barzan, Fۆرمی سهلیم عیسا یاسن تهها, پیرمام, 1 Şîrînî duwem 201.
-
ئـ.د.ئـ، Pelên jmarê ZB-194, 21 Kanûna Duyem, 2020z.
