ژیاننامە:
خامۆ شەمدین لە ساڵی ١٩٢١ لە گوندی موکە کە بەشێک بووە لە شاری هەولێر لە دایک بووە. لە کۆلێژی کشتوکاڵ لە یەکێتی سۆڤیەت کشتوکاڵی خوێندووە. جگە لەوەش لە یەکێتی سۆڤیەت ژنێکی بە ناوی عائیشە ئیبراهیم سەیدحەمەد هاوسەرگیری کردووە و کوڕ و کچێکی بە ناوەکانی سەبری و گوڵنار دووگیان بووە کە لە ساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٥٤ لەدایک بوون، لە ساڵی ١٩٥٩ دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت لە ئۆفیسی کشتوکاڵ لە هەولێر دامەزرا. لە ساڵی ١٩٧٨ لە لایەن حکومەتی عێراقەوە گواستراوەتەوە بۆ کۆمەڵگەی قوشتەپە و لە هەمان ساڵدا لە فەرمانگەی کشتوکاڵ لە قوشتەپە دامەزرا. هەم کوردی و هەم ڕووسی دەزانی.
:تۆماری خزمەتگوزاری
لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بەو کەسانەوە کرد کە بەشێک بوون لە شۆڕشی دووەمی بارزانی، و بەشداری تێدا کرد. لە ١٩ی ئابی ١٩٤٥ بە فەرمانی دادگای سەربازی عێراق دەستیان بەسەر موڵک و ماڵی گواستراو و نەگواستراوی ئەودا گرت. لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ دوای ڕووخانی شۆڕشی دووەمی بارزان، گەشت دەکات بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦، لە شاری مەهاباد، پێشمەرگەی سەربازی بارزانیی کۆماری دیموکراتی کوردستان بووە. لە ٢٩ی پووشپەڕی ١٩٤٦ لە شەڕی قەرەوا لە سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەشداری کردووە.
دوابەدوای ڕووخانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد و گەڕانەوەی بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بۆ باشووری کوردستان، خدر بەشداری شەڕەکانی “نەغەدە” و “شنۆ”ی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی کرد. هه ڕوه ها یه کێک بوو له و پێشمه ڕگه و پێشمه ڕگه یه ی له 19/4/1947 به جاده ی “خواکورک و دهشتی به ڕاز گراوه” له سه ڕ زه وی باکووری کوردستان بۆ گه ڕانه وه بۆ “شێروان” و “مزوری” ڕۆیشت.
دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15/5/1947 لە گوندی “ئەرگوش” کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ هەڤاڵەکانی ئەنجامدا و ئازادیی پێبەخشی کە ئایا بمێننەوە یان بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە کۆبوونەوەکەدا هەمووان بڕیار دەدەن بڕۆن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. خامۆ لە ٢٣ی گوڵانی ساڵی ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا گەشت دەکات بۆ یەکێتی سۆڤیەت و لە شەڕەکانی “گالی قتور” و “مەنگوڕ”دا دەجەنگێت. دوای ناخۆشییەکی زۆر، لە ١٨ی خەرمانانی ساڵی ١٩٤٧، خامۆ دوای تێپەڕین بە ڕووباری ئاراس کە لە نێوان سنوورەکانی ئێران و یەکێتی سۆڤیەتدا بوو، توانی سەفەری یەکێتی سۆڤیەت بکات.
دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە ١٩ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٤٧ لە شاری “نەخچوان” لە کۆماری ئازەربایجان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ، هەموو هاوڕێیان لە کۆمەڵگەیەکدا دانران کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون. ئەوان لەلایەن سەربازەکانەوە چاودێری دەکران و کاتێک باس لە خواردن و جل و بەرگ دەکرا، وەک بارمتەی شەڕ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. دواتر حکومەتی سۆڤیەت بڕیاریدا کە هەڤاڵان دابەش بکرێن بەسەر شوێنەکانی “ئەغدام”، “لاچین”، “ئەیولاکس” و “کەلباجار” لە کۆماری ئازەربایجان. لە 10ی کانوونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ ئۆردوگایەکی نیزامی لەسەر دەریاچەی “خەزار” لە پایتەختی کۆماری مەهاباد “بەکۆر”. لە ٢٣ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرا و ٨ کاتژمێر لە لایەن ئەفسەرانی کۆمارەوە مەشق و ڕاهێنانیان پێدەکرا. لەسەرووی ئەوەشەوە بەشێک لەو هەڤاڵانەی کە بە زمانی کوردی خوێندەوار بوون، ڕۆژانە ٤ سەعات زمانیان دەوتەوە.
دوای مامەڵەی خراپی “جەعفەر باقرۆڤ” لەگەڵ هەڤاڵان، لە ٢٩ی پووشپەڕی ساڵی ١٩٤٩، بارزانی بڕیار دەدات ئۆردوگای سەربازی خۆی لە کۆماری مەهابادەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەیەکی “چرچوک” لە نزیک شاری “ئەشکان” کە پایتەختی ئۆزبەکستان بووە؛ لەوێش بەردەوام بوون لە پراکتیزە سەربازییەکانیان.
لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ هەڤاڵان دابەش بوون بەسەر گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت و کێڵگە (کە خەڵکی سڤیل لە حکومەتەکان بەکرێیان دەگرت و دواتر دەیاندایەوە). هەڤاڵان لەو شوێنانە کاریان دەکرد.
دوابەدوای چەندین نامە بۆ ستالین لەلایەن ژەنەڕاڵ بارزانیەوە، دواجار نامەیەک دەگاتە دەست ستالین کە باس لەو سەختییانە دەکات کە هەڤاڵان پێیدا تێدەپەڕن. ستالین یەکسەر حیزبێک دروست دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە هەڤاڵانی بارزانی؛ حیزبەکە دەگاتە ئەو بڕیارەی کە هەمووان لە شاری “ڤریڤسکی” کۆببنەوە. خامۆ لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٥١ گەشت دەکات بۆ شارەکە.
دوای شۆڕشی 14ی تەمووزی ساڵی 1958 لە عێراق و گەڕانەوەی ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 25ی شوباتی ساڵی 1959، بارزانی و هەڤاڵانی لەلایەن حکومەتەوە لێبوردنی تەواویان پێدرا.
بەهۆی دروستبوونی کۆماری عێراق لە ساڵی ١٩٥٨ لە لایەن عەبدولکەریم قاسم، خامۆ لەگەڵ هەڤاڵەکانی لە ١٦ی پووشپەڕی ساڵی ١٩٥٩ بە کەشتیی “گروزیە” لە ڕێگەی بەندەری “بەسرە”ەوە گەشتیان کردەوە بۆ کوردستان.
خامۆ لە ساڵی ١٩٦١ لە شۆڕشی “ئەیلوول” و شەڕەکانی “کاتینا”، “خوستە”، “ڕێکانیان”، “ناوبەرواریان”، “پیرس”، “بجیل”، “گەروی عومەر ئاغا”، “گەلی بێخمە” و “زۆزک” بەشداری کرد؛ لە شەڕی “پیرس”دا بە شێوەیەکی سووک بریندار بوو. لە 31ی تەمموزی 1983 لە هەڵمەتی ئەنفالکردنی بارزانی لەلایەن حکومەتی عێراقەوە، لە پێکهاتەی قوشتەپە، خۆی و کوڕەکەی بە ناوی سەبری خامۆ (1952 – 1983) بێسەروشوێن بوون.
سەرچاوەکان:
-
حیساب مارکێت، پوختە نامێنێت، چاپی داوە، (هههههه ت - دیزگای چاپ و مێژووی کردراس - چاپخانه ی به ڕده وام ده ڕباره ی ده ڕباره ی ده ڕه وه ی مانگی ڕابردوو - ٤٤).
-
حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوروق السیاسي و الاقتاصادي في العراق، (لندن – دارالحکمة - ٢٠١٦م).
-
ڕێکاری مزویری، ژنێن و ڕاگواستن و نانفال و ڕۆڵکۆلکوژی، چاپی چالاکی، (ههولێر – چاپخانە مانار - ٢٠١٠ز).
-
ڕێکارێ مزویری، بۆرا تراژییێن بارزانییان، چاپەمەنی، (ههولێر - چاپخانا حاجی هاشم - ٢٠١٣ز).
-
دا داواکارین، چاپی سێی و مێژوویی، (ههولێر - چاپخانهههلات – ٢٠١٣ز) .
-
عمر فاروقی، سردار زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصفیتی بارزانی، چاپ دوم، (هولێر - چاپخانە وزارت آمش و پرورشوز - 202ز).
-
عه ڵه تحه وله مه ڵه ت حلا حبیله وله ڕشه ڕ، عه ی بارزان١ ١٩١٩١، چاپی به ڕده وامه ، (هههه ولێر - چاپخانه ی ده ڕباره ی چه ڕه شنبیری - ٢٠٠١ز).
-
عومح، حیساب، جینۆساید و 55 ڕژێمی داس لە دژی چینی ١٩٧-١٩٩٩١٦ی زمانی شایت و بەڵگەنامەی دەستبەسەرداگرتن، چاپی دەستبەسەرداگرتن - چاپخانە و چاپخانە و ٢٢٠١٧ز).
-
کاروان محه ڵاته کاری جیددی، بارزانی به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به سۆڤ، چاپی کار، (سلێمانی - چاپخانه تایبه ت به چه ند - ٢٠١١ز).
-
یادەوەری فتارمان لە کۆتایی هاتنی ئامادەیی حسابی میرخان ژازامیرخان ژودال بارزانی دا چۆمی بارزانی بۆ چارەسەری سۆشیالیتی سۆشیالیتی، چاپی دەستی (ههید - چاپخانە ڕۆشنی - ١٩٩٧ز).
-
لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
-
محه ت خوێندنه وه پێنده جه ڵه ت (هه ڵه ت) (هه ڵه سته ، ساڵانه ی ژیانی هونه ڕمه ندی و کۆمه ڵه ی کۆمه ڵه ی کۆماری ئیسلامیی ئێران، (ههه ڵه ت –چاپوورخانه ی ڕۆژهه ڵات -٢٠٢٠).
-
مسعود بارزانی، بارزانی و زوڵم - ڕزگاری کوردی ١٩٣١-١٩٨، (ده چاپخانه خه ت - ١٩٩٨ز).
-
جه ڵه فلی پسیان، به مه هابادی خوێنه ڕی به ڕهه ڵه ت به ڕه و قوربان ئاراس، و. شه ڵه شه ت خه ڵکه وه ، چاپینه وه ، (پیرمام - یۆبیلی زێڕین پارتی دیموکراتی - ١٩٩٦).
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره ـ، فایلی ژماره AI-10، لیستی هـاواڵانی مستفا بارزانی بۆ بلیتیڤێت، تایبه ت به سۆڵه ڵای سلاگڤان هاڵۆ پێشکه ش کراوه ، ٢٠١٦.
-
ئـ.د.ئـەـ، فای ژمارە، HB-420 پارتی دیموکراتی کوردستانی، بارزگاری، بارزگاری خەی باڵای 8 ناوچان بار، فۆرمی مۆمۆمۆدی بایزدین قادر، پیرمام، ١ تشرینی دووی مانگی ٢٠١.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژمار ZB-182، ئیشپێکردن لەگەڵ میرحاج سلابری خەمۆ تایبەتە بە دەستەی کارگێڕی مێرسۆری، پیرمام، ٢٦ کانوونی دوو ساڵی ٢٠٢٠.
