ژیاننامە

جەمیل تۆفیق حسێن، ناسراو بە جەمیل سوور، لە ساڵی 1912 لە ناحیەی بامەڕنی سەر بە قەزای ئامێدی لە پارێزگای دهۆک لەدایک بووە.  لە ساڵی ١٩٣٩ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی هیواوە کردووە. پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤیەت هاوسەرگیری لەگەڵ مریەم مستەفا تەها کردووە و دوو کوڕ و کچێکیان هەبووە عیزەت جەمیل، کە لە ساڵی ١٩٣٦ لەدایک بووە، بەهزاد جەمیل لە ساڵی ١٩٤٠ لەدایک بووە و گوڵزار جەمیل لە ساڵی ١٩٤٢ لەدایک بووە، دوای ئەوەی ڕووی لە یەکێتی سۆڤیەت کردووە، هاوسەرگیری لەگەڵ زولفیا ئاغالب سەفار کردووە و یەک کوڕ و دوو کچیان هەیە، کە لە ساڵی ١٩٣٦ لەدایک بووە عەبدوڵڵا جەمیل (لەدایکبووی ١٩٥٤)، ئەسمەر جەمیل (لەدایکبووی ١٩٥٢) و زولێخا جەمیل لەدایکبوی ١٩٥٦. شەوی ٤-٥ی خەزەڵوەری ١٩٦٣ لە شەڕی شاخی مەتین شەهید بوو.

تۆماری خزمەتگوزاری

لە ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بەشداری شەڕەکە دەکات. لە ١٩ی ئابی ١٩٤٥دا دادگای نەریتی سەربازی بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی سەرجەم موڵک و ماڵی ئەو دەرکرد. 

دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان لە 11ی 1ی 1945، مستەفا بارزانی و هاوەڵەکانی چوونە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. دوای ئەوەی کۆماری کوردستان لە مەهاباد لەیەکتر کەوت، بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە گەڕایەوە بۆ باشووری کوردستان. لەو ماوەیەدا بەشداری لە ململانێی نەغەدە و شنۆدا کردووە. لە 19ی نیسانی ساڵی 1947 یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ڕێگەی خواکورک و ناوچەی بەرازگر لە باکوری کوردستانەوە گەڕایەوە بۆ شێروان و دەڤەری مزوری.

دوای گەڕانەوەیان لە 15ی ئایاری 1947، ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە گوندی ئەرگوش لەگەڵ هەڤاڵانی کۆنفرانسێک کۆدەکاتەوە، ئەویش بژاردەی مانەوەیان لە کوردستان یان چوونە یەکێتی سۆڤیەتیان پێدەدات. لە ئەنجامدا لە ٢٣ی نیسانی ١٩٤٧ شانبەشانی مستەفا بارزانی بەرەو یەکێتی سۆڤیەت بەڕێکەوت. دوای ئەوە خەریکی شەڕی گالی قتور و پردی ماکۆ بوو. دوای سەختییەکی زۆر و زۆر، لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947، لەسەر سنووری ئێران و سۆڤیەت، مەلا مستەفا بارزانی و هێزەکەی لە ڕووباری ئاراس پەڕینەوە. 

دوای گەیشتنیان بۆ نەخچیڤانی ئازەربایجان لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧، مستەفا بارزانی و هەموو هاوەڵەکانی بۆ ماوەی چل ڕۆژ زیندانی کران. لە ڕاستیدا هەمان مامەڵەی دیلەکانی جەنگیان پێدەکرا لە ڕووی خواردن و جل و بەرگ و گواستنەوە لە کاتێکدا لە کەمپێکدا دەژیا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراوە و لەلایەن سەربازەکانەوە پاسەوانی دەکرا. زۆری نەخایاند، بە بڕیاری حکومەتی یەکێتی سۆڤیەت، بەسەر گروپەکاندا دابەشکران و گواسترانەوە بۆ ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاخ و کەلباجار لە کۆماری ئازەربایجان. تا ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ گواسترانەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان.  لە ٢٣ی ھەمان مانگدا لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان، شوێنکەوتوانی بارزانی ڕێکخران بۆ فەوجێکی سەربازی و مەشق و ڕاھێنانیان لەسەر تاکتیکی سەربازی و سیاسەت وەرگرت و لەلایەن پێشمەرگە خوێندەوارەکەی دیکەوە فێری خوێندنەوە و نووسینی کوردی دەکران.

لە ئەنجامی خراپ مامەڵەکردنی جەعفەر باکیرۆڤ، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨، مەلا مستەفا بارزانی بڕیاری گواستنەوەی کەمپی سەربازی خۆی لە ئازەربایجانەوە بۆ گوندی چرچوکی نزیک لە تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان دا و لەوێ مەشقی سەربازی خۆیان بەردەوام کرد. 

دوابەدوای ئەوە، لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا، مەلا مستەفا و هاوڕێکانی بەسەر گروپەکاندا دابەشکران و بە ڕێگای شەمەندەفەر ڕەوانەی لادێکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لەوێ کاریان لەسەر بەروبوومی کۆلخۆزەکان دەکرد. (زەوی کە خەڵک لە حکومەت بەکرێیان دەگرت و دواتر دەگەڕانەوە بۆی).

دواجار دوای هەوڵی زۆر و ناردنی چەند نامەیەکی جەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار ستالین نامەیەکی پێگەیشت کە تیایدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی هەڤاڵەکانی کرد. دەستبەجێ ستالین بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی پێکبهێنێت. کاتێک لیژنەکە بەدواداچوونیان بۆ دۆخی هەڤاڵانی بارزانی کرد، بڕیاریاندا هەموویان لە ڤریڤسکی کۆبکەنەوە. لە ئەنجامدا لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤرێڤسکی لە یەکێتی سۆڤیەت. 

کاتێک جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی دوای شۆڕش گەڕایەوە عێراق بۆ عێراق لە 14ی تەمموزی ساڵی 1958، لە 25ی شوباتی 1959 بەگوێرەی مادەکانی 3 و 7، بڕگەی (ئە)ی مادەی 10، و کارکردن لەگەڵ مادەی (11) بە پشتبەستن بە یاسای هەموارکراوی ژمارە 19، لێبوردنی گشتییان پێدرا، لەگەڵ هاوپەیمانەکانی. 

لە ساڵی ١٩٥٨ کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا. جگە لەوەش لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لەگەڵ هەڤاڵەکانی لە کەشتیی گرۆزیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراقەوە گەڕایەوە کوردستان. دواتر لە باشووری عێراقەوە گەڕایەوە بۆ کوردستان و لە سەرسەنگ نیشتەجێ دەبێت. لە ساڵی ١٩٦١ لە شۆڕشی ئەیلولدا پەیوەندی بەیەکەوە کردووە و سەرکردە بووە بۆ یەکێک لە لقەکان. جگە لەوەش بەرپرسی ناوچەی سپانا-بامەرنی (دهۆک) بووە. هەروەها لە چەندین فەتحدا بەشداری کردووە لەوانە شۆڕشی ئەیلول، داستانی گالێ زەویتە، گەیلە قەنتەرە و شەڕی سیارتیکە. لە شەوی ٤-٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٣، لە شەڕی چیای مەتین شەهید بوو.

سەرچاوەکان:

1. حکومه ت به ڕامبه ڕ به مه به ستی حکومه ت و به ڕامبه ڕ به مه به ستی حکومه ت و به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به مه به ستی حکومه ت و به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به ڕامبه ڕ به مه به ستی به ڕامبه ڕ به مه به ستی ، 2016 2020.
2. حیساب مارکێت، پوختە نامێنێت، چاپی داوە، (هههههه ت - دیزگای چاپ و مێژووی کردراس - چاپخانه ی به ڕده وام ده ڕباره ی ده ڕباره ی ده ڕه وه ی مانگی ڕابردوو - ٤٤).
3. حیدر فاروق السامرئي، ضیاء جعفر ودوق السیاسي و الاقتاصادي في العراق، (لندن – دارالحکمة - ٢٠١٦م).
4. دانا ئافره ت، فه ڕمانده ڕێک بۆ ناوچه ی ئاهه ڵه ت و مه ڕجه تى به ڕامبه ڕ به ڕده م، سماکر ساڵح ئیسعه عیل، ( ​​وتاری - ئیمتیازاتى به شدارین و بڵاوکردنه وه ى شه ڕمانى - چاپخانه ى خانه ى - 208ز ) .
5. سبەینێ و پێشممارە، جماوەیل ته فیق حسن یێ کێشانیس بجوومیله سۆر، گۆڤاری سواردی سوار وپێشمەری، ئۆپانی پارتی دیموکراتی، تایبەت، 55 تشرینی بەردەوامە 2017.
6. عمر فاروقی، سردار زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصفیتی بارزانی، چاپ دوم، (هولێر - چاپخانە وزارت آمش و پرورشوز - 202ز).
7. عه لی حه ڵه تحه وله ڵا حه بیه ڵه ت و به ڕده وام، عه لی به ڕده وام، عه ڕه زانری له نێوان هه ڵبژارده کاندا، (هه ولێر - چاپخانه ی چه ند قه ڵه شه ڕی - ٢٠٠١ز).
8. کاروان محەمەد کاریجید، بارزانی بەرنامەی تایبەت بە تایبەت بە سۆڤیەت، چاپی کار، (پەروەردانی - چاپخانەی تایبەتمەند - ٢٠١١ز).
9. یادەوەری فتارمان لە کۆتایی هاتنی ئامادەیی حسابی میرخان ژاوەردی حسۆ میرخان ژودال بارزانی دا چۆمی بارزانی بۆ چارەسەری سۆڤیەت، چاپی دەستی (ههید - چاپخانە ڕۆشنی - ١٩٩٧ز).
10. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
11. مستفا حه یدس ده ستی به ڕده وام، ساڵیادی به شه هیدێکی جه ڕگه، ٢نامه ی برای ، ئۆرگانی پارتی دیکراتی، ژماره ی پێنج، ده سته ڵ، پینج شه ڕی تایبه ت به ١٦ی تشرینی یه که م، پینج شه ڕی تایبه ت به ١٦ی تشرینی یه که م، ل ل 4.
12. مسعود بارزانی، بارزانی و زوڵم - ڕزگاری کوردی ١٩٣١-١٩٨، (ده چاپخانه خه ت - ١٩٩٨ز).
13. مسعود بارزانی، بارزانی و بزوت خوازیاری خوازیاری، ١٩٦١-٧ ١٩، گیانی سێی ڕزگاری، کاری دەستی چالاکی (هاوسەر - چاپخانە و دەستدرێژی سێکسی).
14. جه ڵه فلی پسیان، به مه هابادی خوێنه ڕی به ڕهه ڵه ت به ڕه و قوربان ئاراس، و. شه ڵه شه ت خه ڵک وه ڕگرتن، چاپینه وه ، (پیرمام - یۆبیلی زێڕین پارتی دیموکراتی - ١٩٩٦ز).
15. ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره ـ، فایلی ژماره AI-10، لیستی هـاواڵانی مستفا بارزانی بۆ به ڕهه ڵه تی، تایبه ت به سۆڵه تایبه تمه نده ، به ڵگه ڵه ڵگه یشتنی سه ڵگه ڤان هاڵۆ پێشکه ش کراوه ، ٢٠١٦ز.
16. ئـد.ئه لی ژماره ، HB-46، دیموکراتییه کی ژماره ی، به ڕده وام، لێژنه ی باڵای ناوچه بارزان، فۆرمی جیل ته فیق حه ێن تکایه پیرمام، ١ تشرینی دووجاری ٢٠١٨ز.