Aylul Devrimi'nin en başından itibaren Abdül Kerim Kasım, basın toplantılarında devrimi yok ettiğini kendinden emin bir şekilde ilan etti. Ancak Kürt devrimcilerin Badinan bölgesindeki ilk zaferi, hükümetin tüm propaganda ve söylentilerini çürütmekle kalmadı, aynı zamanda yetkilileri bölgedeki Jash güçlerine ve paralı askerlere giderek daha fazla güvenmeye zorladı. Bu bağımlılık, Irak ordusunun Kürdistan'ın engebeli dağlarının zorlu arazisine, yollarına ve yürüyüş parkurlarına aşina olmamasından kaynaklanıyordu. Dahası, ordu gerilla savaşına hazırlıksızdı; bu da saflarında düşük morale ve verimsizliğe yol açtı.
Ayrıca, Rekani'nin paralı askerleri Türkiye'ye kaçmış, ancak Türk hükümeti tarafından Irak yetkililerine geri teslim edilmişti. Bu paralı askerler, Kürt devrimciler ile Kuzey Kürdistan'daki Kürt köyleri arasında bir tampon bölge oluşturmak amacıyla Masi deresi üzerinden Musul'a gönderilmişti; bu köylerin sakinleri büyük ölçüde devrimi destekliyordu. Örneğin, o dönemdeki olaylara katılan bir Peşmerge, Türkiye'den gelen Kürt savaşçıların Barzani'yi ve devrimi desteklemek için bölgeye geldiğini belgeledi. Komutanları Sadiq Marinos, paralı askerlere şiddetli bir saldırı düzenleyerek güçlerine ağır bir darbe indirdi.
Hükümet, Geli Zawita'yı ne pahasına olursa olsun ele geçirmeye kararlıydı ve bölgeye çok sayıda ordu mensubu, polis gücü ve jash (devrimci milis) konuşlandırdı. Devrimci cephe iki ana bölüme ayrılmıştı. Doğu cephesinde, liderlik Muhammed Amin Mirkhan gibi komutanlara emanet edilmişti. Hacı Berokhi, Mullah Shne Bedaruni, Hars Bedaruni ve Hadi Hasko, Huso Mirkhan Zhazhuki'nin desteğiyle. Batı cephesindeki komutanlar arasında Asad Khoshaw, Isa Suwar, Ali Khalil, Huso Mirkhan, Omar Agha Dolamari ve Sulaiman Mirkhan vardı. Peşmerge güçleri, katılımlarıyla devrimin saflarını güçlendiren Mazuri Zheri, Barwari Zheri, Doski Zheri, Guli, Sindi ve Nerwayi gibi Badinan'daki Kürt aşiretlerinden savaşçılar tarafından daha da güçlendirildi.
Planlarını uygulamak için, Duhok İkinci Komutanlığı'ndan oluşan hükümet güçleri, caş ve polis birlikleriyle birlikte, tanklar, zırhlı araçlar ve topçu birlikleri de dahil olmak üzere ağır silahlar kullanarak bölgeyi kuşatmaya çalıştı. Kuvvetleri iki gruba ayrıldı; bir grup doğrudan Zawita köyüne doğru ilerlerken, diğer grup (çoğunlukla caşlardan oluşuyordu) Eminke, Bablo, Sirk ve Tenirka köylerinden geçerek Zawita'da yeniden toplandı. Bölgeyi bombaladıktan sonra, geniş çaplı bir saldırı başlattılar. Ancak Barzani'nin ordunun dikkatini Sarsang'a çekme stratejisi etkili oldu. Bu arada, bazı caşlar Zawita yolunda konuşlanmış halde kaldı.
5-6 Aralık 1961'de hükümet güçleri Zawita'ya ulaştı, ancak Peşmerge'nin amansız karşı saldırısıyla karşılaştılar; Peşmerge onları kuşattı ve yenilgiye uğrattı. Hükümet güçleri sonunda geri çekilerek, düşman birliklerini Amedi'ye doğru geri püskürttü. Bu zaferin ardından Molla Mustafa Barzani Sarsang'ı özgürleştirmeye karar verdiler; bu da Peşmerge güçlerinin moralini önemli ölçüde yükseltti. 10 Aralık'ta Peşmerge güçleri, direnişle karşılaşmadan Sarsang'ı başarıyla özgürleştirdi, polis karakolunun kontrolünü ele geçirdi ve stratejik açıdan kritik öneme sahip Zawita Vadisi'ni güvence altına aldı. Geli Zawita'ya açılan önemli bir geçit olan Sarsang, Duhok'a hakim konumu ve Barzani'nin Gar Baraske köyündeki karargahına yakınlığı nedeniyle büyük stratejik öneme sahipti. Ayrıca, devrimcilerin yaralıları korumak ve tesisi düşman bombardımanından korumak için Inishke mağarasında bir hastane kurduğu Qadsh bölgesine de yakındı.
Bu savaşın sonuçları çok önemliydi. Sarsang'ın kurtarılması, Rekani cihatçılarının yenilgiye uğratılması ve devrimin başlamasından sadece üç ay içinde elde edilen başarılar, Kürdistan genelinde derin yankı uyandırdı. Kürt halkı, Peşmerge'nin fedakarlıkları sayesinde hayatlarının acımasız gerçeklerinin gerçekten de dönüştürülebileceğine inanmaya başladı; Peşmerge'nin cesareti ve kararlılığı, devletin üstün askeri güçlerine karşı zafer kazanmıştı. Bu zaferler aynı zamanda hükümeti, devrimcilerin direncini, stratejik zekasını ve davalarına olan sarsılmaz bağlılığını kabul etmeye zorladı.
Çatışmalar dizisi ilerledikçe, hükümet bölgenin kontrolünü yeniden ele geçirmek için çabalarını yoğunlaştırdı ve mevzilerini geri almak için ek güçler seferber etti. Ancak Geli Zawita Savaşı'ndaki kesin yenilgi ve ardından Lomana Savaşı'ndaki başarısızlık, hükümet güçlerine ağır bir darbe vurdu. Sonuç olarak, bu aksilikler rejimi, Kürt devrimcilerinin müthiş gücünü ve kararlılığını kabul ederek müzakerelere başvurmaya zorladı.
Kaynak:
١- عبدالفتاح علي البوتاني, منطقة بادينان 1925 – 1970, 2, مطبعة جامعة صلاح الدين, اربيل, ٢٠١٧.
٢- هاوکار کەریم حمە شریف, شۆڕشى ئەیلوول, (چاپخانەى زانکۆى سەلاحەددین- هەولێر-) ٢٠١٢).
٣- مەسعود بارزانى, بارزانى ve بزووتنەوەى ڕزگاریخوازى کورد, بەرگى سێیەم, بەشى یەکەم, (چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە- 2004).
٤- رجب جمیل حبیب, ئامێدى (العمادیة) 1921 – 1975, مطبعة هەوار, دهۆک, 2012.
٥- شیرزاد زکریا محمد, الحرکة القومیة الکردیة كوردستان العراق 8 Şubat 1963 – 17 Temmuz 1968, (دار) سپيريز للطباعة والنشر- دهوك- 2006).
٦- حاجى میرخان دۆڵەمەرى, گەڕان بە دواى دادپەروەرییدا دیوێکى ترى مێژووی شۆڕش لە کوردستان دا 1943 – 1991, بەرگى یەکەم, (بێ شوێنى چاپ- 2021)
٧- هوژین مسعود سەرنى, شورەشا ئیلونێ ل دەڤەرا بەهدینان 1961 – 1975, سەنتەرى زاخۆ بۆ ڤەکۆلینێن کوردى, 2018.
٨- غازى عادل گەردى, پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانی دا... حاجى بێڕۆخى 1916 – 1975, بەرگى یەکەم, تورکیا.
