بارودۆخ و هۆکارەکان
ڕێککەوتنی حوزەیرانی 29ی 1966 لە نێوان سەرکردایەتی شۆڕش و حکومەتی عێراقدا لەلایەن هەندێک ئەفسەری دەسەڵاتدارەوە ڕێگری لە جێبەجێکردنی کرا. ئەو ئەفسەرانە گرووپی مەکتەبی سیاسی پێشووی پارتییان کە لە شاری به‌غدا نیشتەجێ بوون، دژی شۆڕشی کورد بەکارهێنا و چەکداریان کردن و بارەگایان بۆ دروستکردن لە هەندێک لەو ناوچانەی کە هێزی پێشمه‌رگه شۆڕشگێڕەکانی تێدا بوون. هەروەها عەبدولڕەحمان بەزاز-یان لە پۆستی سەرۆک وەزیران لابرد و تاهیر یەحیایان وەک سەرۆک وەزیرانی نوێ دەستنیشان کرد. تاهیر یەحیا لە کۆتایی ئابی 1967 بە شاندێکی حکومییەوە سەردانی مستەفا بارزانی-ی کرد. ئەو بەڵێنێکی چەندە بە مستەفا بارزانی دا سەبارەت بە جێبەجێکردنی بەیاننامەی حوزەیرانی 29 و چەککردنی جاشەکان (کوردە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی عێراق)، بەتایبەتی شوێنکەوتووانی گرووپی مەکتەبی سیاسی کۆن.
دوای ماوەیەک دەرکەوت کە حکومەت هیچ نیازێکی بۆ چەککردنی جاشەکان نییە. بە پێچەوانەوە، لەلایەن ئەفسەرانی دەسەڵاتدارەوە بەبێ ڕەزامەندی سەرۆک وەزیران پشتگیری دەکران. شەڕ و پێکدادان دیسان لە نێوان جاشەکان و پێشمه‌رگه-دا سەریهەڵدایەوە. ئەمەش بووە هۆی لاوازبوونی پەیوەندییەکانی نێوان سەرکردایەتی شۆڕش و حکومەت لە سەرەتای 1968 و دواتر هەڵگیرسانی شەڕ لە نیسانی 15,1968.
لە تەمموزی 17ی 1968، حزبی بەعس کودەتایەکی ئەنجامدا و ئەحمەد حەسەن بەکر بوو بە سەرۆک. ڕژێم شەڕی ڕاستەوخۆی لەگەڵ کورد کەمکردەوە و دەستی کرد بە هاندانی جاشەکان و چەکدارکردنیان دژی شۆڕشی کورد. ئەوکاتە بوو کە شەڕ لەگەڵ جاشەکان پەرەی سەند. دوای چەندین شەڕ، جاشەکانی حکومەت لە کۆتاییدا لە تشرینی یەکەمی 18ی 1968 تێکشکێنران و پەنایان بۆ بنکەکانی حکومەت لە کەرکووک برد.
دوای شکستەکان، لە ئەیلولی 1969 حکومەت دەستپێشخەری کرد بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ سەرکردایەتی شۆڕش و شاندێکی بۆ ناودەشت نارد. دوای چەندین کۆبوونەوە لە شاری به‌غدا و ناودەشت، و دوای سەردانی جێگری سەرۆکی عێراق سەددام حوسێن بۆ بینینی مستەفا بارزانی لە ئاداری 11ی 1970، ڕێککەوتنێک لە نێوان حکومەتی بەعسی عێراق و سەرکردایەتی شۆڕشی کورد واژۆ کرا. ئەنجامەکەی داننان بوو بەو شتەی کە کورد شۆڕشی بۆ دەستپێکردبوو، کە بریتی بوو لە داننان بە مافە سیاسی و نەتەوەییەکانی گەلی کورد لە باشووری کوردستان.
بەستنی کۆنگرە
دوای ڕێککەوتنی ئاداری 11، کۆنگرەکە لە تەمموزی 1 تا 6ی 1970، لە گوندی ناودەشت، بە ئامادەبوونی 488 نوێنەر بەسترا. بەهۆی کەشوهەوای لەبار و ئاشتییانە، ئەم کۆنگرەیە بە سێیەمین کۆنگرەی پارتی دیموكراتی كوردستان (پارتی) دادەنرێت کە بە ئاشکرا بەستراوە. چەندین شاند لە پارتە جیاوازەکانی عێراق بەشدارییان لە کۆبوونەوەکەدا کرد، لەوانە: شاندی حزبی بەعسی عەرەبی ئیشتراکی، شاندی حزبی شیوعی نیشتمانی دیموکرات، شاندی بزووتنەوەی ئیشتراکی عەرەبی، شاندی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین (PLO)، شاندی پارتە کوردییەکانی وڵاتانی دراوسێ، شاندی پارتی دیموکراتی کورد لە لوبنان، و شاندی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتووەکان. هەندێک کەسایەتی بەناوبانگ وەک کامەران بەدرخان-یش لە کۆنگرەکەدا ئامادە بوون.
کۆنگرەکە بە وتارێکی مستەفا بارزانی دەستی پێکرد، دواتر ڕاپۆرتی سیاسی مەكته‌بی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان (پارتی) لەلایەن حەبیب محەمەد کەریم، سکرتێری پارتی بە زمانی عەرەبی خوێندرایەوە. پاشان، لە کۆتایی کۆنگرەی هەشتەمدا، لە تەمموزی 10ی 1970، کۆمیتەی ناوەندی کارەکانی خۆی بە دەرکردنی بەیاننامەیەکی کۆتایی بۆ میدیاکان و نوێنەرانی کۆتایی پێهێنا.
پێکهاتەی پارتی دیموكراتی كوردستان (پارتی)، بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی کۆنگرەی هەشتەم، بەم شێوەیە بوو: لق، کۆمیتەی ڕێکخستن، کۆمیتەی ناوخۆ، کۆمیتەی لق، کۆمیتەی ناوەندی، مەكته‌بی سیاسی، سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی، سەرۆک. هەروەها کۆمیتەی چاودێری ناوەندی لە ئەندامێکی مەكته‌بی سیاسی و دوو ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پێکهاتبوو.
نوێنەرانی کۆنگرە بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆیان پەسەند کرد، بە کۆی دەنگ مستەفا بارزانی-یان وەک سەرۆکی حزب هەڵبژاردەوە، و کۆمیتەیەکی ناوەندی نوێیان بۆ پارتی بەم شێوەیە هەڵبژارد.
1- حەبیب محەمەد کەریم، سکرتێر
5- ساڵح یوسفی
6- عەلی عەبدوڵڵا
7- نوری شاوەیس
9- هاشم حەسەن ئاکرەیی
10- ئیسماعیل مەلا عەزیز
11- عەقید عەزیز ئاکرەیی
12- فەقێ مێرگەسوری
13- فارس باوە
14- ڕەشید سندی
15- شەکێب ئاکرەیی
17- عەلی قاسم سنجار
18- دارا تۆفیق
19- عەبدول قەرەنی
20- سادق ئەفەندی
ئەندامانی یەدەگی کۆمیتەی ناوەندی:
1- ڕەشید عارف عەبدولڕەحمان
2- عەلی هەژار
3- نوعمان عیسا
4- شێخ ڕەزا گوڵانی
5- جەرجیس فەتحوڵڵا شەماس
9- قادر جەباری.
مەكته‌بی سیاسی لەم کەسانە پێکهاتبوو:
1- حەبیب محەمەد کەریم، سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی
2- د. مەحمود عوسمان، بەرپرسی کۆمیتەی پەیوەندییە دەرەکییەکان
3- عەزیز ئاکرەیی
5- ساڵح یوسفی، بەرپرسی مەکتەبی ڕێکخراوە جەماوەرییەکان
6- عەلی عەبدوڵڵا
7- نوری سادق شاوەیس.
لەو کاتەدا، گرووپی مەکتەبی سیاسی کۆن، کە هێشتا بە ناوی پارتی کار دەکرد، حەوتەمین کۆنگرەی خۆی لە شاری به‌غدا بەست. لە کۆنگرەکەدا، باسیان لە هەڵوەشاندنەوەی خۆیان و پەیوەستبوون بە پارتی کرد، و بە زۆرینەی دەنگ بڕیاریاندا خۆیان هەڵبوەشێننەوە. ئەوان لە ڕێگەی لقی چواری پارتی-یەوە پەیوەندییان بە مەسعود بارزانی-یەوە کرد و داوایان لێکرد داواکارییەکەیان بە مستەفا بارزانی بگەیەنێت. دوای ئەوەی مستەفا بارزانی لە داواکارییەکەیان ئاگادار کرایەوە، لێبوردنێکی دەرکرد. لە ئابی 7ی 1970، جەلال تاڵەبانی گەیشتە حاجی ئۆمەران و چاوی بە مستەفا بارزانی کەوت. دوای چەندین کۆبوونەوە، لە تشرینی یەکەمی 1ی هەمان ساڵ، بە کۆی دەنگ لێبوردنی گشتییان بۆ دەرکرا و گەڕانەوە بۆ ناو پارتی.
سەرچاوەکان:
ئه‌رشیڤی ده‌سته‌ی ئینسكلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان