لە نێوان شوباتی 1964 و ئاداری 1965دا، ئاگربەستێکی یەک ساڵە لە نێوان شۆڕشی کورد و حکوومەتی عراقدا هەبوو. بەڵام لە نیسانی 1، 1965دا، شەڕ جارێکی تر سەریهەڵدایەوە کاتێک حکوومەتی عراق ڕەتیکردەوە ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوانیاندا کرابوو جێبەجێ بکات. لە ئەنجامدا، پێشمه‌رگه ناچار بوون لە شار و شارۆچکەکانەوە بۆ پێگەی سەقامگیرتر پاشەکشە بکەن. زۆرێک لە ئەفسەران، سەربازان، پۆلیس و هاووڵاتییان لەم ماوەیەدا پەیوەندییان بە شۆڕشەوە کرد.
باس لەوە کراوە کە سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستان بیر لە ئەنجامدانی چالاکییەک لە ناو دەسەڵاتی حکوومەت لە کەرکووک دەکردەوە، وەک ئەنجامێک بۆ ئەوەی حکوومەت دەستی کردەوە بە هێرشکردنە سەر بەشە جیاوازەکانی ناوچەکە. ئامانجەکە بریتی بوو لە بەئامانجگرتنی بۆرییە نەوتییەکانی زەمبوور و هێڵی شەمەندەفەر. مەبەستەکە ئەوە بوو بە حکوومەت نیشان بدرێت کە شۆڕشگێڕان نەک تەنها توانای ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای عراقیان لە مەیدانی جەنگدا هەیە، بەڵکو توانای چالاکییان لە دڵی دەسەڵات و شوێنە گرنگەکانیشدا هەیە و بەرژەوەندییەکانی حکوومەت دەخەنە مەترسییەوە. جگە لەوەش، دوو هۆکاری تریش لە پشت ئەو چالاکییەوە هەبوون:
یەکەم: پارچەپارچەکردنی هێزە سەربازییەکان و ناچارکردنی سەرکردایەتییەکەیان بۆ بڵاوبوونەوە لە ناوچە فراوانەکاندا کە ڕێگرییان لێ دەکات لەسەر یەک بەرە کۆببنەوە.
دووەم: هەڕەشە بوو بۆ سەر ئابووری حکوومەت بە هێرشکردنە سەر دامەزراوە نەوتییەکان بۆ ئەوەی حکوومەت هێزێکی پاراستنی بەرچاو بۆ ئەو دامەزراوانە تەرخان بکات و لە مەیدانی جەنگ دووریان بخاتەوە.
لە تەممووزی 21، 1965دا، گرووپێک لە پێشمه‌رگه بە سەرکردایەتی محەممەد دەروێش نادر گەیشتنە بۆرییە نەوتییەکانی زەمبوور و هێڵی شەمەندەفەر لە کەرکووک. لە ماوەیەکی کەمدا، هەموو بۆرییە نەوتییەکانیان مینڕێژ و تەقاندەوە، کە بووە هۆی زیانی گیانی و ماڵیی زۆر بۆ دامەزراوە نەوتییەکان. دوای ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەکە بە سەرکەوتوویی و پاشەکشەی پێشمه‌رگه، هێزەکانی حکوومەت هێرشیان کردە سەر هێزی پێشمه‌رگه و لە ئەنجامدا پێشمه‌رگەیەک شەهید بوو.
دەرەنجامەکانی چالاکییەکانی پێشمه‌رگه بووە هۆی ئاژاوە و هەڕەشەیەکی گەورەی بۆ سەر حکوومەت و بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی دروست کرد. لە ئەنجامدا، سوپای عراق ناچار بوو دوو فوج و نزیکەی 1,000 بەکرێگیراو لە مەیدانی جەنگ بکێشێتەوە بۆ پاراستنی دامەزراوە نەوتییەکان. جگە لەوەش، سوپا بیر لە گواستنەوەی پێشمه‌رگه لە کەرکووک و دەشتی هەولێر بۆ شاخەکان دەکردەوە بۆ پاراستنی دامەزراوە نەوتییەکان لە هێرشی داهاتوو. لە پایزی 1965دا، حکوومەتی عراق هێرشێکی گەورەی بۆ سەر دەشتی هەولێر دەستپێکرد، کە گوندەکانی بەستانە، ئیلینجاغ، قاشقا، خورخور، ناوچەکانی کۆیە، تەقتەق و دیگالەی کردە ئامانج. ئامانجی ئەم هێرشە دەرکردنی پێشمه‌رگه بوو لە ناوچەکە و تێکدانی جووڵە و چالاکییەکانیان لە دەشتی هەولێر.
-
هاوکار کەریم حەمە شەریف: شۆڕشی ئەیلوول، چاپخانەى زانکۆى سەلاحەدین، چاپى یەکەم، هەولێر، ٢٠١٢.
-
شەوکەت مەلا ئیسماعیل حسن، ڕۆژانێ لە مێژووى شۆرشى ئەیلوول، چاحى یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٧
-
ئارى کەریم: چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆڕشى ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک ١٩٩٩.
-
مسعود بارزانی: بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چاپخانەى وەزارەتى ڕۆشنبیرى، چ: یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٤.
-
خورشید شێرە: خەبات و خوێن، بیرەوەریەکانی ساڵانی خەباتی پێشمەرگایەتی، چاپی سێیەم، هەولێر، ٢٠١٥.