چیای غور دەکەوێتە ڕۆژئاوای شاری سۆران و باکووری شاری ڕەواندوز. لە چیای کۆرەک بە دۆڵی گەلی عەلی بەگ جیاکراوەتەوە، کە ڕێگای هامڵتۆن تێیدا تێدەپەڕێت. هەر دەسەڵاتێک کۆنتڕۆڵی کردبێت لەو ماوەیەدا گرنگییەکی تایبەتی هەبوو شۆڕشی ئەیلوللە ساڵی 1974 کاتێک حکومەتی عێراق شەڕی دەستپێکردەوە، بەنیازی ئەوە بوو لە ڕێگەی غۆرسەوە هێرش بکات و دەست بەسەر دەشتی دیانادا بگرێت و لەوێشەوە هێرش بکاتە سەر چیای زۆزاک و حەسەن بەگ و سەرتیز و گەرووی بیشا.

هەروەک ئاماژەی پێکرا، لە سەرەتای ساڵدا هێزەکانیان بۆ غۆرز و کۆرک و خەلیفان کشابووەوە، بۆیە سەرکردایەتی شۆڕش بڕیاریدا زنجیرە چیای غۆرز کۆنترۆڵ بکەن و هێزەکانی سوپای عێراق لەو شوێنانە دەربکەن و لەم خاڵەوە ڕێگری بکەن لە پێشڕەویکردنیان. لە 18ی نیسانی ساڵی 1974 هێزی پێشمەرگە لە دیانا ئامادەکاری کرد و بە ئۆتۆمبێل گواسترایەوە بۆ گوندی بەلکیان لە بناری چیای غۆرز. ئەو شەوە فەرماندەکانی پێشمەرگە بۆ پلاندانان و هێرش کۆبونەوە. ئەو گوندە پێشتر بارەگای یەکێک لە لیواکانی سوپای عێراقی تێدابوو، بەڵام گواسترابووەوە بۆ ناوچەی سپیلیک لە ڕۆژئاوای شارۆچکەی خەلیفان.

بەپێی پلانی هێرشەکە، ڕۆژی دواتر، قەڵاکانی سەرووی چیای غورس لەلایەن... تۆپخانەی شۆڕشگێڕ بە سەرۆکایەتیی حالی تۆپجی، و دوای بۆردومانەکە، پێشمەرگە لە بازگە سەربازییەکانی سوپای عێراق نزیک بووەوە، بەڵام سەرەتا بەهۆی چاندنی مین لە دەوروبەری بازگەکان نەیانتوانی هێرش بکەن. بەڵام بیریان لەوە کردەوە کە ڕێڕەوێک بەناو ناوچەی مینڕێژکراودا بکەنەوە بۆ ئەوەی بگەنە شوێنی مەبەست و لە سایەی یەکێک لە پێشمەرگەکان کە لە ماوەی ڕیزەکانیدا مەشقی لابردنی مین و تەقەمەنی وەرگرتبوو، توانیان ئەو ئاستەنگە تێپەڕێنن. شۆڕشی ئەیلولبە هاوکاری توخمێکی دیکەی پێشمەرگە، دواجار ئەو دەروازە کرایەوە. دواتر هێزەکانی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی فەرماندەی فەوجەکە حاجی بیروخی هێرشیان کردە سەر بنکە سەربازییەکانی سوپا. دوای شەڕێکی توند توانیان دەست بەسەر هەموو بنکە دەرەکییەکدا بگرن جگە لە یەک بنکە. قوربانیدانی پێشمەرگە لەو هێرشەدا شەهیدکردنی سێ کەس و بریندارکردنی ١٣ کەسی دیکە بوو.

نزیکەی مانگێک دواتر سەرکردایەتی شۆڕش بڕیاریدا دەست بەسەر ئەو گردەدا بگرێت و بەم شێوەیە دەستی پێکرد تۆپخانەی شۆڕشگێڕ سەرەتا ناوچەکە بە سەختی بۆردومان کرا و لە هەمان شەودا هێزەکانی پێشمەرگە بە سەرکردایەتی حاجی بارووخی و جادر گۆیزی و عەزیز خان موهاجیر بە پلان و تاکتیکێکی گونجاو هێرشیان کردە سەر ئەو ناوچەیەی کە پێشتر باسمان کرد. چوونە ناوەوە و توانیان بیگرن. زۆرێک لەو سەربازانەی کە لە ناوچەکەدا ئامادەبوون کوژران و بەشێکی دیکەشیان هەڵهاتن. لەم هێرشەدا هێزی پێشمەرگە هیچ زیانێکی بەرنەکەوت، بەڵام سوپای عێراق زیانێکی زۆری بەرکەوت و نزیکەی 40 تەرمی سەربازە کوژراوەکانی لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت.

دوای نۆزدە ڕۆژ لە کۆنترۆڵکردنەوەی گردەکانی چیای گۆرێز لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە، حکومەتی عێراق هێرشی دەستپێکرد بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی گردەکان لە ڕێگەی هێزە چەکدارە بەکرێگیراوەکانەوە. دوای شەڕێکی توند، هێزی پێشمەرگە لە بەشێک لە گردەکان پاشەکشەی کرد، بەڵام بە هاوکاری هێزی پشتیوانی، دۆخی شەڕەکە گۆڕا و بە قازانجی پێشمەرگە کۆتایی هات، بەو پێیەی توانیان کۆنترۆڵی گردەکان بکەنەوە، هێرشی بەکرێگیراویش بەرپەرچدرایەوە، ژمارەیەک تەرم لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت.

بۆ بەهێزکردن و بەهێزکردنی پێگەکانیان و پاراستنی گیانی خەڵک، هێزی پێشمەرگە خەندەقیان لە سەرتاسەری زنجیرە چیاکان هەڵکەند و زۆر لە خەمی سەلامەتی خۆیان بوون. شوێنەکانیان بە دار و گەیبڵ و بەرد داپۆشیبوو. ئەم تاکتیکە پێشمەرگەیە کاریگەری زۆری لەسەر پاراستنیان هەبوو.

دوای ماوەیەک سوپای عێراق لە شەودا بە هێزێکی بەرچاو هێرشێکی بەرفراوانیان کردە سەر غور و ئامانجیان دەستبەسەرداگرتنی شاخەکە و لەوێوە درێژەدان بە پێشڕەوی خۆی بوو. هەڵمەتی سوپای عێراق بۆ سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە بە چڕی دەستی پێکرد و هێزی پێشمەرگەش بەردەوام بوو لە بەرگریکردن لە خۆی. تۆپخانەی شۆڕشگێڕ ڕۆڵێکی کارای هەبوو لە پاڵپشتیکردنی پێشمەرگە و ماندووکردنی سوپای عێراق. شەڕەکە تا بەرەبەیان بەردەوام بوو، لە ئەنجامدا سوپای عێراق ئەمجارە لە هێرشەکەیدا شکستی هێنا و شکستی هێنا و نزیکەی 100 بۆ 120 کوژراوی لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێشت، ئەمەش ئەوە پشتڕاست دەکاتەوە کە سوپای عێراق چەند جارێک هەوڵیدا لە چیای غورەوە پێشڕەوی بکات و بگاتە دەشتی دیانا.

لە ٨ی ئەیلولی ١٩٧٤ سوپای عێراق هێرشێکی دیکەی بەرفراوانی کردە سەر چیای گۆرز و کۆڕەک، بەڵام شکستی هێنا و ناچار بوو پاشەکشە بکات، زیاتر لە ٤٠٠ قوربانی لێکەوتەوە کە تەرمەکانیان لە بەرەکانی شەڕدا بەجێماوە. هێزەکانی پێشمەرگە لەسەر چیای گۆرز مانەوە تەنانەت دوای ئەوەی سوپای عێراق لە 19ی ئەیلول هێرشێکی سەرکەوتووی بە پاڵپشتی تانک بۆ سەر چیای کۆرەک دەستپێکرد و کۆڕەک و ڕەواندوزی گرت. دواتر پێشمەرگە لە چیای گۆرزەوە کشایەوە بۆ پشتی دیانا و هێڵی بەرگری دیکەی دامەزراند.

سەرچاوەکان:

1- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزوتنە ئەزغەریخوازی کۆرد، بەرگی سەیحیم، بەهشی داووم، شەبی یەحکیم، (هاولەر - 2004).

2- غازی عادل غەردی ڕەحمەتی خوای لێ بێت. (٢٠٢٠).

3- سەحناگەر ئیبراهیم خشناو، ئەڤداوە سەهرباژە کانی شیح یلول 1970-1975، چاپای یەحکەهم، (ح.ح/2022).

4- دیمانە: قادر حەسەن سیتکانی پێشمەرگە لە 31ی کانونی یەکەمی 2022.

5 - ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.